Реквизиты
Категория Экономические Номер дела 4-1802-2501/7669 Дата решения 18.12.2025 Инстанция Первая инстанция Тип документа Суд Каршинский межрайонный экономический суд Судья ESHMIRZAYEV ZOXIDJON MUXAMMADIYEVICH Язык
Стороны
Истец / Обвинение D st n-Pl us Ответчик / Подсудимый B st Butt r Tr d
Source ID 9ff1b928-c0d7-4815-bf6d-0b1f7e7e5d63 Claim ID PDF Hash 3c1b91af40eeb01f... Загружено 10.04.2026 17:06 PDF
Ссылки на нормативные акты 9
Ссылка Название акта Статья Часть Тип
онунининг 144-моддаси онуни 144 law
нинг 8-моддаси нинг 8 law
ФКнинг 236-моддаси ФКнинг 236 law
ИПК 157-моддаси ИПК 157 law
даъвогар ИПК 157-моддаси даъвогар ИПК 157 law
ИПКнинг 68-моддаси ИПКнинг 68 law
ФКнинг 326-моддаси ФКнинг 326 law
ИПКнинг 118-моддаси ИПКнинг 118 law
ги Узбекистон Республикаси Конунининг 23-моддаси ги Узбекистон Республикаси Конуни 23 law
Текст решения Оригинал (узб.)
4-1802-2501/7669-сонли иктисодий иш УЗБЕКИСТОНРЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ^АЛКИЛУВКАРОРИ Шахрисабз шахри 2025 йил 18 декабрь Шахрисабз туманлараро иктисодий судининг судьяси З.Эшмирзаевнинг раислигида, судья ёрдамчиси Ф.Муртазаевнинг котиблигида, тарафларсиз, даъвогар “D st n-Pl us” масъулияти чекланган жамияти тугатиш бошкарувчисининг жавобгар “B st Butt r Tr d ” масъулияти чекланган жамияти хисобидан 413 832 488 сум асосий карз ва 103 458 122 сум пеня ундириш тугрисидаги даъво аризасини суднинг маъмурий биносида очик суд мажлисида куриб чикиб, куйидагиларни аниклади: Тошкент туманлараро иктисодий судининг 2025 йил 8 июлдаги хал килув карори билан “D st n-Pl us” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) умумий тартибда туловга кобилиятсиз (банкрот) деб топилиб, жамиятда тугатишга доир иш юритиш очилган, тугатиш бошкарувчиси этиб Э.Бозоровнинг номзоди тасдикданган. Тугатиш бошкарувчиси томонидан даъвогарнинг молиявий ахволи тахлил килинганида, “B st Butt r Tr d ” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) томонидан даъвогарга 413 832 488 сум пул маблаги айни кунга кадар кайтарилмаганлиги аникланган. “Туловга кобилиятсизлик тугрисида”ги Узбекистан Республикаси ^онунининг 144-моддасида карздорнинг учинчи шахсларда турган молмулкини кидиришга, аниклашга ва кайтаришга каратилган чораларни куриши шартлиги белгиланган. Шундан келиб чикиб, даъвогар жавобгарга 2025 йил 15 октябрда ТШ 200/219-сонли талабнома юбориб, унда пул маблагини кайтариш талабини куйган. Аммо, талабнома ижросиз колдирилган ва натижада даъвогар мазкур даъво аризаси билан судга мурожаат килган. Суд мухокамасининг вакти ва жойи хакида тегишли тарзда хабардор килинган даъвогар ва жавобгар суд мажлисида уз вакили иштирокини таъминламади. Шунингдек, даъвогар ишни уз вакили иштирокисиз куриб чикишни сураган хамда даъво аризаси буйича тушунтириш такдим килиб, ундирилиши талаб килинаётган пеняни тарафлар уртасида тузилган шартномаларнинг 5.2-бандига асосан ундиришни сураган. Шу сабабли суд Узбекистан Республикаси Иктисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 128, 170моддаларига асосан ишни уларнинг иштирокисиз куриб чикишни лозим топди. Суд, ишдаги мавжуд далилларга хукукий бахо бериб, куйидаги асосларга кура даъвони кисман каноатлантиришни лозим топади. Узбекистан Республикаси Фукаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8-моддасида фукаролик хукук ва бурчлари конунда назарда тутилган шартномалар ва бошка битимлардан, шунингдек гарчи конунда назарда тутилган булмаса-да, лекин унга зид булмаган шартномалар ва бошка битимлардан юзага келиши, 234-моддасининг иккинчи кисмида эса мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида хамда ушбу Кодексда курсатилган бошка асослардан келиб чикиши белгиланган. ФКнинг 236-моддасида мажбуриятлар мажбурият шартларига ва конунчилик талабларига мувофик, бундай шартлар ва талаблар булмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда куйиладиган бошка талабларга мувофик лозим даражада бажарилиши кераклиги белгиланган. Иш хужжатларидан куринишича, тарафлар уртасида 2023 йил 8 ноябрда 14-сонли шартнома тузилган. Шартномага мувофик “етказиб берувчи” (даъвогар) 500 000 000 сумлик хар хил турдаги консерва махсулотларини “сотиб олувчи” (жавобгар)га етказиб бериш, “сотиб олувчи” эса ушбу махсулотни хакини тулаш мажбуриятини олган. Шартноманинг 2.1-бандига кура, жавобгар махсулот учун олдиндан 100 фоиз туловни амалга ошириш мажбуриятини уз зиммасига олган. Шартнома шартларидан келиб чикиб, даъвогар жавобгарга 2023 йил 8 ноябрдаги 31-сонли хисобварак-фактурага асосан киймати 15 120 000 сумлик, 2024 йил 15 мартдаги 4-сонли хисобварак-фактурага асосан киймати83 100 006,53 сумлик, 2024 йил 2 апрелдаги 5-сонли хисобварак-фактурага асосан киймати 84 000 000 сумлик,2024 йил 8 апрелдаги 6-сонли хисобварак-фактурага асосан киймати 152 399 998,46 сумлик, 2024 йил 25 апрелдаги 9-сонли хисобварак-фактурага асосан киймати 53 040 003,07 сумлик, 2024 йил 8 майдаги 11-сонли хисобварак-фактурага асосан киймати 701 680 000 сумлик, жами 1 089 340 008,06 сумлик махсулот етказиб берган. Шунингдек, тарафлар уртасида 2025 йил 3 январда 1-сонли шартнома тузилган. Шартномага мувофик “етказиб берувчи” (даъвогар) 500 000 000 сумлик хар хил турдаги консерва махсулотларини “сотиб олувчи” (жавобгар)га етказиб бериш, “сотиб олувчи” эса ушбу махсулотни хакини тулаш мажбуриятини олган. Шартноманинг 2.1.-бандига кура, жавобгар махсулот учун олдиндан 100 фоиз туловни амалга ошириш мажбуриятини уз зиммасига олган. Шартнома шартларидан келиб чикиб, даъвогар жавобгарга 2025 йил 20 январдаги 1-сонли хисобварак-фактурага асосан киймати жами 130 512 480 сум булган махсулотини етказиб берган. Иккала шартнома буйича даъвогар жавобгарга жами 1 219 852 488,06 сумлик махсулот етказиб берган. Жавобгар томонидан 2023 йил 8 ноябрдаги 14-сонли шартнома буйича 1 089 340 008,06 сумлик махсулот етказилган булиб, шундан жавобгар 806 020 000 сум тулов амалга оширган булиб, 283 320 008,06 сум тулланмасдан колган. 2 Жавобгар томонидан 2025 йил 3 январдаги 1-сонли шартнома буйича 130 512 480 сумлик махсулот етказилган булиб, бирок жавобгар ушбу шартнома буйича тулов амалга оширмаган, натижада 130 512 480 сум тулланмасдан колган. Жавобгар томонидан етказиб берилган махсулот учун иккала шартнома буйича жами 1 219 852 488,06 сумлик махсулот етказилган булиб, жами 806 020 000 сум тулов амалга оширилган булиб, жами 413 832 488,06 сум карздорлик тулланмасдан колган. Бирок, даъвогар жавобгардан 413 832 488 сум асосий карз ундириш хакида талаб билдирган. ИПК 157-моддасининг биринчи кисмига кура, даъвогар итттни биринчи инстанция судида куриш чогида ишнинг мазмунан курилиши якуни буйича чикариладиган суд хужжати кабул килингунига кадар даъвонинг асосини ёки предметини узгартиришга, даъво талабларининг микдорини купайтиришга ёки камайтиришга хакли. Узбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 2019 йил 24 майдаги “Биринчи инстанция суди томонидан иктисодий процессуал конун нормаларини куллашнинг айрим масалалари тугрисида ги 13-сон карорининг 13-бандига кура, даъвогар ИПК 157-моддасининг биринчи кисмида назарда тутилган даъво асосини ёки предметини узгартириш, даъво талаблари микдорини купайтириш ёки камайтириш хукукидан биринчи инстанция судида хал килув карори кабул килингунга кадар фойдаланиши мумкин. Даъво талаблари микдорининг купайтирилиши деганда, даъвогар томонидан даъво аризасида баён килинган уша талаб буйича даъво суммасининг купайтирилиши тушунилади. Даъвонинг предмети ёки асосини узгартириш, даъво талаблари микдорини купайтириш ёки камайтириш хакидаги ёхуд даъводан воз кечиш хакидаги ариза судга ёзма равишда такдим этилиши лозим. Бирок, судга даъвогар томонидан даъво талаблари микдорини купайтириш хакидаги ариза ёзма равишда такдим килинмади. Шу сабабли суд даъвогарнинг асосий карз ундириш хакидаги даъво талабини даъво аризада билдирилган даъво талаб доирасида куриб чикишни лозим топди. ИПКнинг 68-моддасига асосан ишда иштирок этувчи хар бир шахс уз талаблари ва эътирозларига асос килиб келтираётган холатларни исботлаши шарт. Жавобгар шартнома шартларини бузиб, 413 832 488 сум карздорликка йул куйганлиги ишдаги мавжуд шартнома, ишончнома, хисобварак-фактура хамда бошка шу каби хужжатлар билан тасдигини топган. Шу боис даъвогарнинг жавобгардан 413 832 488 сум асосий карз ундириш хакидаги талаби тулик каноатлантирилиши лозим. Даъвогар асосий карздан ташкари тулов кечиктирилганлиги учун шартномаларнинг 5.2-бандига асосан 2023 йил 8 ноябрдаги 14-сонли шартнома буйича 87 796 624 сум пеня, 2025 йил 3 январдаги 1-сонли шартнома буйича 15 661 498 сум пеня, жами 103 458 122 сум пеня ундириш талабини хам куйган. 3 Жавобгар томонидан мажбурият уз вактида бажарилмаганлиги учун суд даъвонинг ушбу талабини хам асосли деб хисоблайди. Бирок, ФКнинг 326-моддасига мувофик суд карздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок килувчи тарафларнинг мулкий ахволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка микдорини камайтиришга хакди. Бу тугрисида Узбекистон Республикаси Олий хужалик суди Пленумининг 2007 йил 15 июндаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тугрисидаги фукаролик конун хужжатларини куллашнинг айрим масалалари хакида” 163-сонли карорининг 4-бандида хам батафсил тушунтириш берилган. Суд суралган пеня микдорини карздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини инобатга олиб, ФК 326-моддасида назарда тутилган кредиторга туланиши лозим булган неустойкани камайтириш хукукига эга эканлигидан келиб чикиб, ундирилиши лозим булган пеня микдорини камайтиришни, 2023 йил 8 ноябрдаги 14-сонли шартнома буйича 42 000 000 сум пеня ундиришни, колган пеня талабини каноатлантиришни рад этишни лозим топади. Шунингдек, суд суралган пеня микдорининг мажбуриятни бузиш окибатларига мутаносиблиги масаласини урганиб, ФК 326-моддасида назарда тутилган кредиторга туланиши лозим булган неустойкани камайтириш хукукига эга эканлигидан келиб чикиб, ундирилиши лозим булган пеня микдорини камайтиришни, 2025 йил 3 январдаги 1-сонли шартнома буйича даъвогарнинг жавобгардан 13 750 000 сум пеня ундиришни, колган пеня талабини каноатлантиришни рад этишни лозим топади. Кайд этилганларга кура суд иккала шартнома буйича жавобгардан даъвогарга жами 55 750 000 сум пеня ундиришни лозим топди. ИПКнинг 118-моддасига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг каноатлантирилган даъво талаблари микдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. “Туловга кобилиятсизлик тугрисида”ги Узбекистон Республикаси Конунининг 23-моддаси мазмунига кура тугатиш бошкарувчиси давлат божи ва почта харажатлари тулашдан даъво такдим этишдагина озод эканлигини назарда тутиб, давлат божини жавобгар зиммасига юклашни, олдиндан туланган почта харажатларини жавобгардан даъвогарга ундиришни лозим топади. Бинобарин, Узбекистон Республикаси Иктисодий процессуал кодексининг 118, 128, 170, 176-180, 186, 192-моддаларини куллаб, суд Кароркилади: Даъво кисман каноатлантирилсин. “B st Butt r Tr d ” масъулияти чекланган жамияти хисобидан “D st nPl us” масъулияти чекланган жамияти фойдасига 413 832 488 сум асосий карз, 55 750 000 сум пеня, 41 200 сум почта харажати, умумий микдорда 469 623 688 сум ундирилсин. Даъвонинг колган кисмини каноатлантириш рад этилсин. 4 “B st Butt r Tr d ” масъулияти чекланган жамияти хисобидан республика бюджетига 10 345 812,20 сум давлат божи ундирилсин. ^ал килув карори конуний кучга киргач, ижро варакалари берилсин. Мазкур хал килув кароридан норози булган томонлар у кабул килинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд оркали Кашкадарё вилоят судининг иктисодий ишлар буйича судлов хайъатига апелляция тартибида ёки конуний кучга кирган ва апелляция тартибида курилмаган хал килув карори устидан у конуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят килиши (протест келтириши) мумкин. Раислик килувчи, судья З.Эшмирзаев 5