Решение #2831506 Экономические

4-****-сонли иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Андижон шаҳар ****5йил18 декабрь Андижонтуманлараро иқтисодий судининг судьяси**** раислигида, судья ёрдамчисиЭ.Обидовнинг котиблигида,даъвогар вакилиФ.Ибодов(**** йил 15 августдаги****-сонли ишончнома асосида),Уруғчиликни ривожлантириш маркази Андижон вилояти бошқармаси вакили **** (ишончномаасосида),жавобгарраҳбари ****ғунов ҳамдавакили****(ишончномаасосида) иштирокида, даъвогар “Уруғчиликни ривожлантириш маркази” Давлат муассасасинингжавобгар “ LTIN YER S X V TI”фермер хўжалигиҳисобидан институт ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқи учун****сўм, уруғчиликни ривожлантириш марказига ****сўмва ****сўм **** фоизиундириштўғрисидаги даъво аризасини,суд биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Даъвогар “Уруғчиликни ривожлантириш маркази” Давлат муассасаси (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризасибилан мурожаат қилиб,жавобгар “ LTIN YER S X V TI”фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)ҳисобидан институт ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқи учунтўланиши лозим бўлган ****сўм,уруғчиликни ривожлантириш марказигатўланиши лозим бўлган****сўм,ушбу тўловлар ўз ****тида тўлаб берилмагнлиги сабабли ҳисобланган ****сўм **** фоизини ундиришни сўраган. Ишга“Андижон илмий-**** станцияси” давлат муассасаси, Ўз РФА Геномика ва биоинформатика маркази,Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти,Андижон вилояти Қишлоқ ва сув хўжалиги бошқармаси ҳамда Уруғчиликни ривожлантириш марказиАндижон вилояти бошқармаси низонинг предметига нисбатан **** талаб билан арз қилмайдига учинчи шахслар сифатидажалб қилинган. Даъвогар вакиллари суд ****иштирок этиб, ****3йил ҳосилидан тайёрланган ва экишга сарфланган уруғлик чигити учун маблағлар ****, жавобгар томонидан****4йилда********сўмлик уруғлик чигити реализация қилинганлигини,шунданинститут ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқи учун тўланиши лозим бўлган ****сўм, уруғчиликни ривожлантириш марказига тўланиши лозим бўлган****сўм тўловлар амалгаошириши кераклигини,лекин жавобгар томонидан тўловларниамалга оширмаганлигини, талабномаюборилганлигини,талабнома оқибатсиз қолдирилганлигинибилдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Уруғчиликни ривожлантириш марказиАндижон вилояти бошқармасивакили реализация қилинаётган уруғлик маҳсулотлари учун уруғчилик хўжалик мувофиқлик сертификати олишини, мувофиқлик сертификати олмасдан етиштирган уруғлигини реализация қила олмаслигини,55-XLҳисоботи уруғчилик хўжаликларининг етиштириб, реализация қилинган уруғликмаҳсулотлари асосида тузилишини таъкидлаб, даъво аризасини қўллаб-қуватлаб қаноатлантиришни сўради. Жавобгар вакиллари суд ****даиштирок этиб, даъво талабларигаэътирозиборлигини, чункибунчауруғликреализация қилмаганмаганлигини,шу сабаблиҳисоботга имзо қўймаганлигини, жавобгар хусусий уруғчилик ташкилоти бўлганлиги сабабли Вазирлар Маҳкамасининг**** йил 2 январдаги 2-сонли қарори фермерхўжалигига таалуқли эмаслигини,институт ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқи учунтўловни амалга оширганлигини таъкидлаб, даъвони қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган бўлсада, ишда“Андижон илмий-**** станцияси” давлат муассасаси, Ўз РФА Геномика ва биоинформатика маркази, Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти, Андижон вилояти Қишлоқ ва сув хўжалиги бошқармасисуд **** иштирок этмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда матнда — ИПК деб юритилади) ****-моддасининг учинчи қисмига кўра, иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин.Шу сабабли суд ишни учинчи шахсларвакилларининг иштирокисиз кўриш мумкин деган хулосага келди. Суд,ишда иштирок этгантарафларва учинчи шахсвакилларининг тушунтиришларини тинглаб, ишдагива **** этилганҳужжатлар билан танишибчиқиб, далилларгаҳуқуқийбаҳо бериб,жавобгар вакилининг **** қўшилмаган ҳолдақуйидаги асосларга кўра даъвониқисман қаноатлантиришни ҳамда суд ****жавобгар зиммасига юклашни лозим топди. Даъво ариза ва унга илова қилинган хужжатларданкўринишича, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 2 январдаги “Республика ҳудудларида пахта-**** ишлаб чиқариш ва кластерларига берилган майдонларда уруғлик пахта хом ашёси етиштиришни молиялаштириш тартиби тўғрисида”ги 2сонлиқарори билан тасдиқланган Низом Адлия вазирлиги томонидан **** йил 14 ноябрда ****-сон билан давлат рўйхатига олинган “Уруғчилик пахта хом ашёси етиштириш миқдорини аниқлаш ва унга асосан шартномалар тузиш тартиби тўғрисида”ги Низомида, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 6 мартдаги “Пахтачилик соҳасида бозор тамойилларини кенг жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-****сонли Қарори талабига асосанкластерларҳисобот топшириш қайт этилган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 2январдаги 2-сонли қарори билан тасдиқланган "Республика ҳудудларида пахта-**** ишлаб чиқариши ва кластерларига берилган майдонларда уруглик пахта хом-ашёси етиштиришни молиялаштириш тартиби тўғрисида"ги Низомнинг тегишли16-бандигакўра, устамалар етиштирилган уруглик пахта хомашёси миқдоирга ҳисобланади ва қуйидаги тартибда икки босқичда ҳисоб-китоб амалга оширилади: а) пахта-**** кластерларида: биринчи босқичда — уруғлик пахта хом ашёси етказиб берувчи томонидан етиштирилган уруғлик пахта хом ашёси учун ҳисобланган устаманинг 50 фоизи пахта-**** кластерлари ихтиёрида қолдирилади; иккинчи босқичда — уруғлик чигит экилгандан (сотилгандан) кейин устаманинг қолган қисми **** фоиз деб ҳисобланиб, шундан 50 фоизи пахта**** кластерлари ихтиёрида қолдирилади, қолган 50 фоизи Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги“Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат унитар **** ҳисобварағига ўтказилади ва қуйидагича ****: “Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат унитар **** ва унинг вилоят ҳудудий бошқармаларига ҳамда элита уруғчилиги лабораторияларига — 20 фоиз; нав оригинаторлари, институтлар, селекционер ва уруғчиликда иштирок этувчи бошқа субъектларга — 30 фоиз. б) пахта-**** ишлаб чиқаришларида: биринчи босқичда — топширилган уруғлик пахта хом ашёси учун ҳисобланган устаманинг 50 фоизи миқдорида пахта-**** ишлаб чиқаришлари таркибига кирувчи уруғчилик хўжаликларига пахта хом ашёсини топширган ****; иккинчи босқичда — уруғлик чигит экилгандан (сотилгандан) кейин устаманинг қолган 50 фоиз қисми **** фоиз деб ҳисобланиб, шундан 10 фоизи пахта-**** ишлаб чиқаришлари ихтиёрида қолдирилади, 40 фоизи уларнинг таркибига кирувчи уруғчилик фермер хўжаликлари ихтиёрида қолдирилади; “Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат унитар ****-нинг ҳисобварағига ўтказиладиган устамаларни тўлаш бўйича уруғлик чигиттайёрловчи ташкилотлар ўртасида шартномалар тузилади. Устамаларнинг ҳисоби ушбу Низомга2-иловадакелтирилган ҳисобот шакллари асосидаҳисобланади ва тўланади. қолган 50 фоизи Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги“Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат унитар **** ҳисобварағига ўтказилади ва қуйидагича ****: “Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат унитар **** ва унинг вилоят ҳудудий бошқармаларига ҳамда элита уруғчилиги лабораторияларига — 20 фоиз; нав оригинаторлари, институтлар, селекционер ва уруғчиликда иштирок этувчи бошқа субъектларга — 30 фоиз. Низомнинг17-бандига асосан, ўтказиладиган маблағнинг нав оригинаторлари, институтлар, селекционер олимларга тегишли қисми **** уларнинг тайёрланган пахта уруғлигидаги улуши эътиборга олинади. Низомнинг18-бандигабиноан, нав оригинаторлари, институтлар, селекционер олимлар ва уруғчиликда иштирок этувчи бошқа субъектларга устама маблағлар Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан тасдиқланадиган йиллик **** сметасига ҳамда тегишли ташкилотлар билан тузиладиган шартномаларга мувофиқ Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги“Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат унитар **** махсус ҳисобварағидан ўтказиб берилади. Шунга кўра,жавобгартомонидан****3йил ҳосилидан олинган уруғлик чигитдан **** сўмлик уруғлик реализация қилинганлиги 55-XL ҳисоб-далолатнома орқалитасдиқланган ҳолда “Уруғчиликни ривожлантириш маркази” давлат муассасасига **** этилган. Низом талабларига мувофиқ жавобгар****3йилда реализация қилинган уруғликлар учун нав оригинаторлари бўлган институтларга**** сўм ва "Уруғчиликни ривожлантириш маркази"га эса****сўммаблағларни ****4йил 31 декабрга қадар даъвогарнинг **** ўтказиб бериши лозим бўлган, бироқжавобгартомонидан ушбу маблағлар ўз **** ўтказилмаган. Шунингдек, даъво аризада даъвогартомониданжавобгарга ****5йил 11 декабрдаги ********-сонли талабнома билан мурожаат қилганлиги, лекин жавобгар талабномани оқибатсиз қолдирганлиги ва қарздорлик бартараф этилмаганлиги баён қилинган. Жавобгарнингинститут ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқиучун етиштирган уруғлик ҳосили реализация қилингандан кейин устамадан белгиланган миқдорда ўтказиб бериш **** мавжудлиги жавобгар тузган селекция ютуқларидан фойдаланиш шартномалари(4.1 банди)дан ҳам ўз тасдиғини топди. Бундан кўринидики,даъводагиинститут ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқи учун****сўм, уруғчиликни ривожлантириш марказига****сўм ундириш талаби асослибўлиб,суд даъво талабининг асосий қарзни ундириш қисминиқаноатлантиришнилозим топди. Зеро,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасида, **** - фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шах (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳараатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади.**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасида, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларигамувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасини биринчи қисмида, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб бериши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасига кўра, бошқа шахсларнинг пул маблағларини ғайриқонуний ушлаб қолиш, уларни қайтариб беришдан бош тортиш, уларни тўлашни бошқача тарзда кечиктириш ёхуд бошқа шахс ҳисобидан асоссиз олиш ёки жамғариш натижасида улардан фойдаланганлик учун ушбу маблағлар суммасига фоиз тўланиши керак. Шунга асосан даъвогар даъво талабида жавобгарга нисбатан ****сўм **** фоизи ҳисоблаб,даъвогар фойдасига ундиришни сўраган. Бироқ,жавобгар даъвогарнинг пул маблағларини ғайриқонуний ушлаб қолганлиги, уларни қайтариб беришдан бош тортганлиги, уларни тўлашни бошқача тарзда кечиктирганлигиёхуд бошқа шахс ҳисобидан асоссиз олиш ёки жамғариш натижасида улардан фойдаланганлиги ҳолатлари суд муҳокамасида ўз тасдиғини топмади. Бундан ташқари, даъвогаринститут ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқиучун утказилиши лозим бўлган пул миқдорига нисбатан ҳам фоиз қисоб ундиришни сўраган, ваҳоланки авторлик ҳуқуқи учун тўланиши лозим бўлган пул миқдорини даъвогар тасарруф қилиш ҳуқуқи мавжуд эмас. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари****”ги ****-сонли Қарорининг 11-бандидаагар пул **** **** ёки унинг **** кечиктирганлик учун ФКнинг****-моддасигамувофиқ белгиланган фоизлар миқдори (ставкаси) пул **** **** кечиктириш оқибатларига очиқдан-очиқ номутаносиб бўлса, суд фоизларнинг қоплаш табиатини ҳисобга олиб, ФКнинг****-моддасигамос ҳолда, ФКнинг ****моддасига асосан фоизлар миқдорини (ставкасини) камайтиришга ёки кредиторга уни ундиришни бутунлай рад этишга ****лиги тушунтирилган. Юқоридагиларга асосан, суд даъвогарнинг жавобгардан**** сўм **** фоизиундириш талабини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. Суд, жавогар вакилларининг жавобгархусусий уруғчилик ташкилоти бўлганлиги Вазирлар Маҳкамасининг **** йил 2 январдаги 2-сонли қарори фермерхўжалигига таалуқли эмаслиги тўғрисидаги **** билан келишмайди,чункиЎзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 2 январдаги 2сонли қарорибилан тасдиқланган"Республика ҳудудларида пахта-**** ишлаб чиқариши ва кластерларига берилган майдонларда уруглик пахта хом-ашёси етиштиришни молиялаштириш тартиби тўғрисида"ги Низомбарча уруғчилик хўжаликларига таалуқли. Жавогар институт ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқитўлаб берилганлигинитаъкидлаган бўлсада, буни исботловчихужжатларни судга **** қилмади. Қайд этилганларга кўра, суддаъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантиришнилозим топди. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмигакўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Юқоридагиларни инобатга олиб,суд даъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топди. Бинобарин,Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 2 январдаги 2-сонли қарори билан тасдиқланган Низом талабларини ваИПКнинг66, 68,****,****,****-****-моддаларини қўллаб, суд ҚА Р О РҚИ Л А Д И: Даъвогарнинг даъвоталаблариқисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “ LTIN YER S X V TI”фермер хўжалиги ҳисобидандаъвогар-“Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат муассасаси фойдасигаинститут ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқиучун ****сўм, уруғчиликни ривожлантириш марказига****сўмжами **** сўм асосий қарз,****сўм давлат божи ва****сўм почта **** ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози тараф шу суд орқалиАндижон вилоятисуди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция шикояти бериш (протест келтириш) ёки ушбу муддатда апелляция шикояти (протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация шикояти бериш(протест келтириш) мумкин. Судья ****