Решение #2831621 Экономические

****501/4460-сонлииқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН Ҳ Л ҚИЛУВ Қ Р РИ **** ****5йил18 декабрь Когон туманлараро иқтисодий суди,судья****нинг раислигида,**** котиблигида,даъвогар вакили****(ишончнома асосида),жавобгарвакили ****(ишончномава адвокатлик ордериасосида),Ўзбекистон ****ҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси Навоий вилоят ҳудудий бошқармаси вакили **** (ишончнома асосида)ларнинг иштирокида,даъвогар“Ҳудудгазтаъминот” акциядорлик жамиятининг жавобгар“ADOLAT **** ****”фермер хўжалигидан76.****.****сўммиқдордаги етказилган зарарниундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишниўз биносида,Навоий вилоят суди кўмагида видеоконференцалоқа режимида(Ўзбекистон ****ҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси Навоий вилоят ҳудудий бошқармаси вакили **** Навоий вилоят суди биносидан видеоконференцалоқа режимида иштирок этди) очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “Ҳудудгазтаъминот” акциядорлик жамияти(бундан буён матнда даъвогарёки ****деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“ADOLAT ALIS ER ZAMINI” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгарёки ****деб юритилади)дан76.****.****сўм миқдордаги етказилган зарарни ундиришни сўраган. Суднинг **** биланишгаЎзбекистон ****ҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда инспекциянинг Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасидеб юритилади)мутахассис сифатида жалб қилинганҳамда ундандаъвогар томонидан ундириш сўралган зарар суммаси тўғри ёки нотўғри ҳисобланганлиги бўйича тегишли хулоса **** этиш сўралган. Суд **** иштирок этган****вакили даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам****томонидан зарар суммаси тўлаб берилмаганлигини, гарчи инспекция томонидан тузилган далолатнома ва хулосаларда ҳудудий газ таъминоти филиалларининг ходимлари имзолашдан бош тортишган бўлса-да, бироқ уларга нисбатан ҳеч қандай жавобгарлик чоралари кўрилмаганлигини,ҳозирги пайтда**** мансабдор шахсларига нисбатан қўзғатилган жиноят иши бўйича тергов ҳаракатлари давом этаётганлигини, зарар суммасини инспекциянинг хулосасига асосанҳисоблаганликларинибилдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. 2 Навоий вилоят судибиносидан видеоконференцалоқа режимида суд **** иштирок этганинспекциянингНавоий вилояти ҳудудий бошқармасивакили Бухоро вилояти ҳудудида ўтказилган текширишдаВазирлар Маҳкамасининг қарори билан тасдиқланган Қоидаларга асосан зарар суммасини ҳисоблаганлигини,ушбу қарор талаблари бўйича зарар суммаси тўғри ҳисобкитоб қилинганлигини,инсон фактори инобатга олинмаслигини,газ таъминоти филиалларининг мутахассислари жавобгарликдан қочиш ****оралиқ далолатнома ва хулосаларга имзо қўймаганликларини,Бухоро вилоятидаги текшириш **** йилнинг охирига қадардавом этишини,текширишфилиал томониданинспекциягаберилган барча ҳужжатлар асосида ўтказилганлигинибилдириб,барча ҳолатларни инобатга олган ҳолди қонуний қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этган****вакилидаъвони тан олмасдан, унга нисбатан эътироз билдириб,даъво аризаси асоссиз эканлигини, дастлаб газ таъминоти филиали томонидан ҳисоб-китоб қилинган зарар суммасини тўлаб берганликларини,орадан икки йил ўтгандан сўнг инспекция томонидан ноқонуний равишда қайта зарар суммаси ҳисобланганлигини,**** айби билан зарар етказилмаганлигини,далолатномани газ таъминоти филиали мутахассислари имзолаб бермаганликларини, демак уларнинг дастлабки ҳисобкитоблари тўғри эканлигини,инсонийлик фактори инобатга олинмасдан текшириш ўтказилганлигини,ҳисобланган зарар суммаси****ни**** ҳолатигаолиб келишини,иш ҳолатларига аниқлик киритиш **** “Ўзтрансгаз” ********газни ўчириш ва ёқиш дафтарини талаб қилиб олиш лозимлигинибилдириб, даъвони рад қилишни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганинспекциянинг Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси, вакил иштирокини таъминламади.Бироқ, суд муҳокамасига қадархат **** этилиб,ушбу хатда бугунги кунда инспекциянинг тегишли йўналишдаги барча масъул ходимлари Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг 15 октябрдаги Куз-қиш мавсумига пухта тайёргарлик кўриш доирасидаРеспублика газ **** тармоқларида, шунингдек истеъмолчиларга табиий ва суюлтирилган газ етказиб бериш бўйича амалга оширилаётган ишлар, бу борада мавжуд камчиликлар ва истеъмолчиларнинг эътирозларига сабаб бўлаётган муаммоли масалаларни ўрганиш **** **** ва унинг тизим **** фаолиятини комплекс ўрганиш бўйича берилган топшириқлар ижросини таъминлаш **** ташкил этилган ишчи гуруҳлар таркибида ҳудудларга хизмат сафарига юборилганлиги, бундан ташқари,Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 13 февралдаги “Ёқилғи-энергия ресурсларидан фойдаланиш соҳасида давлат назорати самарадорлигини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-54сонли қарори асосидавилоятдаги ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар билан ҳамкорликда “Электр энергияси ва табиий газдан ноқонуний фойдаланиш ҳолати” бўйича тузилган кунлик тадбирларга мутахассислар жалб қилинганлиги,юқоридагилардан ва иш **** келиб чиқиб бугунги кунда низо юзасидан хулоса бериш ушбу текширувлар якуни бўйича кўриб чиқилишибилдирилган.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 3 ****, ****-моддаларига асосанунинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларини тинглаб,қуйидаги асосларга кўражавобгарнинг илтимосномасини рад қилишни вадаъвониқаноатлантиришнилозим топади. ИПКнинг ****-моддасига асосанишда иштирок этувчи шахсларнинг янги далилларни талаб қилиб олиш тўғрисидаги ҳамда иш муҳокамаси билан боғлиқ бошқа барча масалалар бўйича аризалари ва илтимосномалари ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг фикрлари суд томонидан эшитиб бўлинганидан кейин ҳал қилинади.Ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини кўриш натижалари бўйича **** чиқарилади.Суднинг ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини қаноатлантириш тўғрисидаги ёки қаноатлантиришни рад этиш **** хулосалари ишни кўриш натижалари бўйича чиқарилган суд ҳужжатида баён қилиниши мумкин. Ушбу ҳолатдасуд, жавобгарнинг“Ўзтрансгаз” **** **** газни ўчириш ва ёқиш дафтарини талаб қилиб олиш **** илтимосномаси асослантирилмаганлигини, мазкур турдаги дафтар иш бўйича қандай аҳамиятга эга бўлишиасослантириб берилмаганлиги сабаблиуни рад қилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,**** “Ҳудудгаз Бухоро” газ таъминоти филиали ҳамда жавобгарўртасида табиий газни улгуржи истеъмолчиларга етказиб беришшартномаситузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига биноан шартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Тарафлар ўртасида тузилганшартномашартларига кўра, даъвогар ўз зиммасига газ тармоқлари орқали жавобгарнинг келишилган буюртманомаси бўйича табиий газ етказиб бериш **** олади,жавобгарэса ўз зиммасига ушбу шартномада кўрсатилган **** газни қабул қилиш **** олади ҳамда тўловларни белгиланган нарх бўйича ўз муддатида амалга оширади. “Ромитантумангаз” ГТБ мутахассислари томонидан жавобгарга қарашли ишлаб чиқариш объектининг газдан фойдаланиш ҳолати ўрганилганда,газ сарфини ҳисобга олувчи ҳисоблагичносозлигианиқланган.Бу **** далолатнома расмийлаштирилиб, газ сарфи ҳисоблаб берилган.Дастлабки ҳисоб-китоб маълумотига кўра,16.****.****сўм миқдоридазарар ҳисобланган.Бироқ, Ўзбекистон ****ҳкамаси ҳузуридаги “Ўзэнергоинспекция”нинг Навоий вилоят ҳудудий бошқармаси мутахассиси **** ҳамда “Зирабулоқ” Магистрал газ қувурлари бошқармаситабиий газни ҳисобини юритишмуҳандиси **** томонидан“Ҳудудгазтаъминот” **** “Ҳудудгаз Бухоро” газ таъминоти филиалидамазкур йўналишдаўтказилган текширув натижалари юзасидан тузилган04.07.****йилдагиқайтаҳисоб-китоб далолатномаси ваОралиқ далолатномага кўра, қайта ҳисобланган зарар92.****.**** сўмни ташкил этиши маълум бўлган. 4 **** корпоратив дастури маълумотларига кўра, жавобгар томонидан дастлаб ҳисобланган16.****.****сўм миқдордаги зарар суммаси қоплаб берилган.Бироқ,инспекцияхулосаси асосида филиал томонидан жавобгарга юборилган огоҳлантириш хати оқибатсиз қолдирилиб, ўртадаги76.****.****сўм миқдордаги фарқ, яъни тўланмай қолган етказилган зарар қоплаб берилмаган. Шу сабабли даъвогарсудгажавобгарга нисбатандаъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. Хатлов далолатномаси тузилган пайтда амалда бўлганЎзбекистон ****ҳкамасининг**** йил 12 январдаги 22-сон “Электр энергияси ва табиий газдан фойдаланиш тартибини такомиллаштиришга доир қўшимча чоратадбирлар тўғрисида”ги қарорига 2-ИЛОВА билан тасдиқланган“Табиий газдан фойдаланиш қоидалари” (бундан буён матнда Қоидалар деб юритилади)нинг****-бандига асосан табиий газни етказиб бериш-қабул қилиш далолатномасини имзоламаслик ёки уни эътирозлар билан имзолаш Истеъмолчини кўрсатиб ўтилган табиий газ **** учун тўловлардан озод қилмайди.Узатилган ёки қабул қилинган газ миқдорини аниқлашдан норози бўлган томон далолатномада норозилик сабабларини **** акс эттириш йўли билан ҳисоб-китоб қилиш ойи тугагандан кейин 10-кунгача бошқа томонга бу тўғрида маълум қилиб, сўнг далолатноманинг бир нусхасини Бюро вакилига **** қилади.Ушбу масалани ўзаро ҳал этиш имконияти бўлмаганда, келишмовчилик сабаблари белгиланган тартибда кўриб чиқилиши керак. Қоидалар ****-бандининг биринчи қисмида ушбу Қоидаларнинг **** — **** бандларини бузилиши ҳолатлари Бюронинг уч нусхада тузиладиган ҳамда газ таъминоти ташкилоти вакиллари ва истеъмолчи томонидан имзоланадиган далолатнома билан расмийлаштирилиши, истеъмолчи далолатномани имзолашдан бош тортганда, бу **** далолатномага белги қўйилиши, Бюро вакили газ таъминоти ташкилоти ваколатли шахслари билан бирга дарҳол мазкур истеъмолчиларни белгиланган тартибда газ тармоғидан узиб қўйиши кўрсатилган. ФК****-моддасининг иккинчи қисмигабиноан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигабиноанғайриқонуний ҳаракат (ҳаракатсизлик) туфайли фуқаронинг шахсига ёки мол-мулкига етказилган зарар, шунингдек юридик шахсга етказилган зарар, шу жумладан бой берилган фойда зарарни етказган шахс томонидан тўлиқ **** қопланиши лозим. Қоидаларнинг****-бандида табиий газдан узиб қўйилганидан сўнг яна ўзбошимчалик билан уланган ҳолда истеъмол қилинган табиий газ ****, унинг қиймати, газ тармоғидан узиб қўйилган **** бошлаб газданфойдаланиш ускунасининг сутканинг 24 соатида тўлиқ қувват билан ишлаши ҳисобидан келиб чиққан ҳолда аниқланиши белгилаб қўйилган. 5 Қоидаларнинг ****-бандига мувофиқ,истеъмолчи томонидан қуйида кўрсатилган қоида бузилишлари содир этилган ****, ундан истеъмол қилинган табиий газ **** нархи (амалдаги тарифлар бўйича) Бюро ёки газ таъминоти ташкилотининг ваколатли ходими сўнгги кўрикдан ўтказиш **** бошлаб, газдан фойдаланиш ускунасининг сутканинг 24 соатида тўлиқ қувват билан ишлаши ҳисобидан келиб чиққан ҳолда ундирилади: а) табиий газ истеъмолини ҳисобга олиш приборига қасддан шикаст етказиш; б) ўчириш қурилмалари, газдан фойдаланадиган ускуна ёки табиий газ истеъмолини ҳисобга олиш приборида ўрнатилган тамғаларни қасддан бузиш; в) табиий газ ҳисобини юритмасдан ёки ўрнатилган табиий газ истеъмолини ҳисобга олиш приборларидан фойдаланмасдан табиий газни ишлатиш, ойлик меъёрлар бўйича аҳоли маиший эҳтиёжлар учун табиий газ етказиб бериш бўйича хизмат кўрсатиш бундан мустасно; г) газ қувурлари ёки ГТШларда, газ **** тармоқларини технологик иш режимини бузишга олиб келадиган қурилмаларни ўрнатиш. Қоидаларнинг ****-бандига асосанистеъмолчилар (маиший истеъмолчилардан ташқари) томонидан газлаштириш учун зарур ҳужжатлар расмийлаштирмасдан газ тармоқларига ўзбошимчалик билан уланган ****, ушбу хатти-ҳаракатларни содир этган шахслардан рухсатсиз фойдаланилган газ **** қиймати истеъмолчи давлат рўйхатидан расмий ўтказилган кундан бошлаб (тегишли тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлганда) ўтган **** мобайнида газдан фойдаланиш ускунасининг сутканинг 24 соатида тўлиқ қувват билан ишлаши (ёки стандарт газдан фойдаланиш ускунаси мавжуд эмаслигида қувурнинг ўтказиш имконияти) ҳисобидан келиб чиққан ҳолда, бироқ даъво муддатидан ортиқ бўлмаган миқдорда ундирилади. Шунингдек, тармоққа уланган газдан фойдаланиш ускунасининг бир суткада максимал (тўлиқ) қувват билан 24 соат ишлаши ҳисобидан келиб чиқиб, истеъмол қилинган табиий газ **** қиймати қуйидаги ҳолларда ундирилади: а) ҳисобга олишни нотўғри кўрсатиш **** ҳисобга олиш приборининг конфигурацияси ва созлигини ўзгартириш учун табиий газ истеъмолини ҳисобга олиш приборига модем ёки бошқа алоқа воситаларининг рухсатсиз улангани аниқланганда — рухсатсиз аралашилган кундан бошлаб бутун **** давомида (аралашиш ҳолати ва санасини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлганда), лекин даъво муддатидан кўп бўлмаган даврда; б) табиий газ истеъмолини ҳисобга олиш приборининг хотирасидан истеъмолчининг айби билан назорат қилинадиган маълумотлар қисман ёки тўлиқ йўқотилишига йўл қўйилганда — маълумотлар йўқотилган **** носозлик аниқланган **** (аралашиш ҳолати ва санасини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлганда), **** (даврни) аниқлаш имкони бўлмаганда — охирги кўрик ёки Бюро ёхуд газ таъминоти ташкилоти вакили бориб кўрган **** бошлаб, лекин даъво муддатидан кўп бўлмаган даврда; в) газ истеъмоли **** ҳисобга олиш приборининг рухсат этилган максимал ўлчов чегарасидан ортиқча бўлганда.Ушбу ҳолатда пломбаланмаган газ жиҳозларида фойдаланилган газ учун ҳисоб-китоблар охирги хатловдан 6 ўтказиш далолатномаси тузилган кундан, хатлов далолатномаси мавжуд бўлмаганда эса — Бюро ёки газ таъминоти ташкилоти вакили томонидан охирги марта бориб кўрилган кунда амалга оширилади; г) ҳисобга олиш приборини улаш тартиби ва схемаси ўзгартирилганда, прибордан ташқари визуал аниқлаб бўлмайдиган яширин йўл билан уланишлар (газ қувурлари, байпас линиялари ва бошқаларни яширинча **** қилиниши) аниқланганда — охирги хатловдан ўтказиш далолатномаси тузилган кундан, лекин даъво муддатидан кўп бўлмаган даврда; д) ҳисобга олиш прибори бузилганда ёки мавжуд бўлмаганда (истеъмолчи айби билан), пломбалар узилганда ва визуал аниқланадиган табиий газнинг **** истеъмоли кўрсаткичларини камайтириш **** бошқа қоидабузарликларда (жумладан, ҳисобга олиш приборидан ташқари ёки ундан олдин газ қувурлари ва байпас линиялари уланганда) — бир ҳисоб-китоб давридан кўп бўлмаган ****; е) истеъмолчи томонидан газлаштириш учун зарур ҳужжатларни расмийлаштирмасдан газдан фойдаланиш бўйича қўшимча ускуна ўрнатилганда — бир ҳисоб-китоб давридан кўп бўлмаган ****. Бунда қоидабузарлик тўғрисидаги далолатномага мувофиқ амалга оширилган қайта ҳисоб-китоб **** ва суммаси мазкур Қоидаларни бузилиши билан боғлиқ бўлган қонун бузилиши натижасида келтирилган зарарни ҳисоблаш учун асос ҳисобланади. Жавобгарнинг****га зарар етказганлик ҳолати иш материалларидаги03.03.****4йилдаги хатлов далолатномаси,05.04.**** йилдаги маълумотнома,қайта ҳисоб-китоб далолатномаси, оралиқ далолатнома,тарафларнинг суд муҳокамасидаги тушунтиришларива бошқа ҳужжатлар билан тасдиқланади. Маълум бўлишича,судгадаъво аризасибилан мурожаат қилингандан сўнг ҳамжавобгар томониданетказилган зарар суммаситўланмаган.Шу сабабли суд, даъвониқаноатлантиришнилозим топади. Суд, жавобгарвакилининг суд **** **** билан келишмайди.Чунки, мутахассислар томонидан зарар суммаси Қоидаларда белгиланган тартибда тўғри ҳисобланган бўлиб,ушбу ҳолатишдагиоралиқ далолатнома ва хулосалар билан тасдиқланади. ИПК ****-моддасининг учинчи қисмидасуд **** видеконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ суд **** суммаси суд томонидан белгиланиши ва ишда иштирок этувчи шахслардан ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ ундирилиши белгиланган. ИПК****-моддасининг биринчи ва учинчи қисмларигаасосансуд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Даъвогар тўлашдан белгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган даъвоталаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджети даромадига ундирилади. 7 “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъвоқаноатлантирилганлиги сабабли суд **** жавобгарнингзиммасига юклашниваундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****,шунингдекРеспублика бюджетига1.****.****сўм давлат божиҳамдаОлий суд депозитига ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундиришнилозим топади. Юқоридагиларга асосланиб ҳамда ИПКнинг****,****, ****,****,****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Жавобгарвакилининг газни ўчириш ва ёқиш дафтарини талаб қилиб олиш ****оғзакиилтимосномаси рад қилинсин.Даъво аризасиқаноатлантирилсин. Жавобгар“ADOLAT ALIS ER ZAMINI” фермер хўжалигидан даъвогар “Ҳудудгазтаъминот” акциядорлик жамияти фойдасига76.****.****сўммиқдордаги етказилган зарарҳамдаолдиндан тўланган41.****сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар“ADOLAT ALIS ER ZAMINI” фермер хўжалигидан Республика бюджетига1.****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Жавобгар“ADOLAT ALIS ER ZAMINI” фермер хўжалигиданОлий суд депозитига ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****