Решение #2831937 Экономические

****-сонлииқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья**** Кассация инстанцияси судида маърузачи судья**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил18 декабрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар О.Қўлдошов ҳамда **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида,“Bukh r Int rn ti n l Tr ns S rvis” масъулияти чекланган жамиятираҳбари ****, вакили **** (**** йил 2 октябрдаги 28-сонли ишончномага асосан)лар иштирокида, даъвогар “Bukh r Int rn ti n l Tr ns S rvis” масъулияти чекланган жамияти манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгар “N ftg zs n t rm tur si” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан **** этган даъво аризаси юзасиданқабул қилинганБухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 31 октябрдаги ҳал қилув қарорига нисбатан “N ftg zs n t rm tur si” масъулияти чекланган жамияти томонидан берилган кассация шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “Bukh r Int rn ti n l Tr ns S rvis” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “N ftg zs n t rm tur si” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан ******** **** сўм асосий қарз ва ******** **** сўм пеня ундиришни сўраган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг**** йил 14 октябрдаги**** билан ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар сифатида Агросаноат **** устидан назорат қилиш инспекцияси Бухоро вилоят бошқармаси ҳамда Бухоро вилоят ИИБ Жамоат Хавфсизлиги хизмати Йўл ҳаракати Хавфсизлиги бошқармаси жалб қилинган. Суднинг**** йил 31 октябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қисман қаноатлантирилган. Жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига******** **** сўм қарздорлик, ******** **** сўм пеня ва 34 **** сўм почта ****ундириш белгиланган. Мазкур ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар томонидан кассация шикояти берилган.Шикоятидапалата томонидан тарафларни судгача яраштирув жараёнини ўтказмасдан судга даъво аризаси билан мурожаат қилганлиги, даъвогарнинг огоҳлантириш хати жавобгарга **** қилинмаганлиги, **** йил 27 июндаги **** сўмлик ҳамда **** йил 30 июндаги **** сўмлик ****-фактураларни асослаб бериш юзасидан уларга юборилган **** йил 23 декабрдаги 30-сонли сўровнома даъвогар томонидан оқибатсиз қолдирилганлиги, даъвогар томонидан хизматлар кўрсатилмаганлиги, даъвогарнинг номида техника ва тарнспорт воситалари мавжуд эмаслиги, даъвогар томонидан **** қилинган техникаларнинг ижара шартномаси нотариал тартибда **** йил 8 июнда расмийлаштирилганлиги, ушбу ҳолатгаэътибор берилмаганлиги, иш ҳолатларида номутаносибликлар мавжудлиги, даъво аризасида кўрсатилган шартномалар бўйича **** йил 27 мартда жиноят иши қўзғатилганлиги, жиноят иши доирасида тайинланган ҳужжатли тафтишда якуни бўйича тузилган далолатномага кўра, даъвогар томонидан жавобгарга тегишли объектларида хизмат кўрсатилмаганлиги аниқланганлиги билдирилиб,ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш **** янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этгандаъвогар раҳбари ва вакили биринчи инстанция суди қонуний қарор қабул қилганлигини, улар томонидан жавобгарга тегишли объектларида хизматлар кўрсатилганлигини, ушбуни тасдиқловчи ҳужжатларни биринчи инстанция судига **** этишганлигини, қўзғатилган жиноят иши бўйича қабул қилинган ҳукумдан хабарлари йўқлигини билдиришиб, жавобгарнинг кассация шикоятини қаноатлантиришни рад қилишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўрашди. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганпалата,жавобгарва учинчи шахсларсуд **** вакил иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буёнматнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, кассация инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган, кассация шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Судлов ҳайъатипалата,жавобгарва учинчи шасхларнингсуд **** **** ва жойи тўғрисида хабардор эканлигини инобатга олиб, ишниуларнингвакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб,даъвогарвакилларинингтушунтиришини эшитиб, кассация 2 шикоятидаги **** ва иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйида келтирилган асосларга кўра жавобгарнинг кассация шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни ва даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантиришни рад этиш **** янги қарор қабул қилишни, суд **** даъвогар зиммасида қолдиришни лозим топди. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,даъвогар ҳамда жавобгарўртасида **** йил 1 декабрда 12-сонли техника ва транспорт хизматини кўрсатиш шартномалари имзоланган. Шартноманинг 1.1-бандига кўра, “****” яъни, даъвогар “Буюртмачи” яъни жавобгарнинг буюртмасига асосан Буюртмачи кўрсатган объектда ўзига тегишли бўлган махсус транспорт воситалари билан хизмат кўрсатиш, Буюртмачи эса кўрсатилган хизматлар ва **** ишлар учун тўловларни амалга ошириш **** олган. Шартноманинг3.1-бандига кўра, буюртмачи шартнома умумий қийматининг 15 фоизи миқдорида олдиндан тўловларни амалга оширади ва ёқилғи мойлаш маҳсулотлари билан таъминлайди, қолган тўловни белгиланган тартибда ҳисоб-**** фактура **** қилингандан сўнг 10 иш куни ичида тўлаб берадидеб белгиланган. Даъвогар даъво аризасига асос қилиб, шартнома шартлариулар томонидан **** важавобгарга ўзаро тасдиқланган ****-фактураларга асосан жами ******** ****,****лик хизматлар кўрсатилганлиги келтирган. Даъвогар томонидан юборилган огоҳлантириш хати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Жавобгар томониданогохлантириш хатиоқибатсиз қолдирилганлиги сабабли даъвогарманфаатида палата томонидандаъво аризасидаги талаб билан судга мурожаат қилган. ИПК 74-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. ИПК ****-моддасининг олтинчи қисмига кўра, суднинг ҳал қилув қарори қонуний ва асослантирилган бўлиши керак.У суд **** текширилган далилларгагина асосланган бўлиши мумкин. ИПК ****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ суд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.Кассация инстанциясисуди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Биринчи инстанция суди иш учун муҳим аҳамиятли ҳолатларни аниқламасдан, тарафларўртасида тузилган шартнома бўйича**** йил 3 27 мартда жиноят қўзғатилганжиноят ишидоирасида якуний суд ҳужжати қабул қилинишиникутмасдан,иш ҳужжатларига тўғри ҳуқуқий баҳо бермасдан даъвогарнинг даъво талабини қисман қаноатлантириш **** **** хулосага келган. Тарафлар ўртасидаги шартномага асосан жами **** сўмлик техника хизматлари амалга оширилганлиги тўғрисида икки томонлама ****фактуралар тасдиқланган бўлсада, ****-фактурлар сохтлаштирилганлиги, ҳужжатларнингқалбакилаштирганлиги жиноят ишлари бўйича Жондор туман судининг **** йил 27 ноябрдаги ҳукми билан тасдиқланган. Чунончи, жавобгар собиқ раҳбари ****, **** йил 13 апрелдан **** йил 20 октябрькунига қадар директор вазифасида ишлаб келиб, мансабдор шахс бўла туриб, мансаб ваколатини суъистеъмол қилиб, даъвогар раҳбари ва бошқалар билан олдиндан тил бириктириб, бир гуруҳ бўлиб, муайян ҳуқуқ берадиган расмий ҳужжатларни такроран қалбакилаштириб, шу орқали жамиятнинг жуда кўп миқдордаги ****,3 минг сўм маблағларини ўзлаштириш ва растрата қилиш йўли билан талон-тарож қилиш, **** минг сўм маблағларни талон тарож қилишга суиқасд қилиш, такроран давлат ва жамият манфаатларига жуда кўп миқдорда зарар етказиш жиноятини содир этганликда айбли деб топилганлар. Жумладан, жавобгардиректори **** мансабдор шахс бўлгани ҳолда, ўзининг жиноий ҳаракатларини қасддан давом эттириб,даъвогардиректори ва бошқалар билан олдиндан жиноий тил бириктириб,тарафларўртасида**** йил 1 декабрда(“КРАЗ-**** русумли” труба ташувчи, “КРАЗ-****” русумли юк тортувчи, “TR ILER-****” русумли прицеп, “ТО****” русумли трубоукладчик, экскаватор ва “Хохан” русумли юк ташувчи) техника ва транспорт хизмати кўрсатиш бўйича 12-сонли шартнома расмийлаштириб, **** йил январь-июнь ойларида “Учкир-Даяхатин” қурилиш объектида **** жамиятнинг 2 дона “Хохан” русумли юк ташувчи техникасидан ****,4 млн.сўмлик фойдаланган бўлсада, бироқ аслида фойдаланилмаган “экскаватор” ****,2 млн.сўм, “ТО-****” русумли трубоукладчик ****,0 млн сўм ҳамда (“КРАЗ-**** русумли” труба ташувчи, “КРАЗ-****” русумли юк тортувчи ва “TR ILER-****” русумли прицеп 43,8 млн.сўм жами ****,0 млн.сўмлик ишлатилганлиги **** сохта сменный рапорт, реестр ва бошқа ҳужжатлар расмийлаштириб, қўшилган қиймат солиғи билан биргаликда 27.06.**** йилдаги ****,2 млн.сўмлик 30-сонли ва 30.06.**** йилдаги ****,5 млн.сўмлик 33-сонли жами ****,7 млн.сўмлик электрон ҳисоб****-фактураларнижавобгарномидан тасдиқлатиб, ғаразгўйлик ёки бошқа манфаатларни кўзлаб, такроран расмий ҳужжатларгабила туриб сохта маълумотлар ва ёзувлар киритиб, била туриб сохта ҳужжатлар тузиб, ушбу ҳужжатлар орқали Бухоро туманлараро иқтисодий судинингдаъвогарфойдасигажавобгардан****,7 млн.сўм асосий қарз ва **** млн.сўм пеня ундириш ******** йил 31 октябрдадаги ҳал қилув қарори 4 чиқартирилишига эришиб, ихтиёрида бўлган жамиятнинг жуда кўп миқдордаги маблағларини ўзлаштириш ва растрата қилишга суиқасд қилган. ИПК 73-моддасининг тўртинчи қисмига биноан, жиноят ишлари бўйича суднинг қонуний кучга кирган ҳукми муайян ҳаракатлар содир этилганлигиёки содир этилмаганлиги ва улар кимлар томонидан содир этилганлиги масалалари бўйича иқтисодий суд учун ****. Қолаверса, ИПК 74-моддасининг биринчи-тўртинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. Демак, даъвонинг асосида келтирилган шартнома бўйича техника хизмати кўрсатилганлиги **** расмийлаштирилган **** - фактуралар сохталаштирилган, даъвогарнинг даъво талаби асоссиздир. Ушбу ҳолатлар иш ҳужжатлар, шунингдек, суд ҳукми билан тасдиқланган. ИПК-68-моддасининг биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Судлов ҳайъати даъвогар даъво талабини асослаш учун келтирган ****фактуралар қалбакилаштирилганлиги суд ҳукми билан тасдиқланганлиги боис, уларни ишончли эмас деб ҳисоблайди. Шу боис судлов ҳайъати жавобгарнинг кассация шикоятида келтирган **** асосли деб топади. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг2-бандига кўра, кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва янги қарор қабул қилишга ****. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-3-бандларига кўра, иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. Судлов ҳайъати ишда аниқланган ҳолатлар ва қонун талабидан келиб чиқиб, даъвогарнинг даъво талаблари асоссиз бўлганлиги, иш ҳужжатлари билан тасдиқланганлигини инобатга олиб, жавобгарнинг кассация шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни, даъвогарнинг даъво талабларини қаноатлантиришни рад этиш **** янги қарор қабул қилишни лозим топади. 5 ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра,ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Баён этилганларга асосан, судлов ҳайъати суд **** ундиришни муҳокама қилиб, жавобгарнинг кассация шикоятини қаноатлантирилганлигибоис, даъвогардан республика бюджетига биринчи инстанция суди ва кассация инстанцияси суди учун**** сўм(****сўм + ********) давлат божи ундиришни,даъвогар томонидан биринчи инстанция суди учун олдиндан **** сўм почта **** тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни,даъвогар ҳисобидан жавобгар фойдасига кассация инстанция суди учунолдиндан тўланган37 5**** почта **** ундиришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар “N ftg zs n t rm tur si” масъулияти чекланган жамиятинингкассация шикояти қаноатлантирилсин. Бухоротуманлараро иқтисодий судининг **** йил31 октябрдагиҳал қилувқарори бекор қилинсин. Иш бўйича янги қарор қабул қилинган. Даъвогарнинг даъво талабларини қаноатлантириш рад этилсин. Даъвогар“Bukh r Int rn ti n l Tr ns S rvis” масъулияти чекланган жамиятитомонидан биринчи инстанция суди учун олдиндан **** сўм почта **** тўланганлиги инобатга олинсин ва унинг зиммасида қолдирилсин. Даъвогар“Bukh r Int rn ti n l Tr ns S rvis” масъулияти чекланган жамиятидан: - биринчи ва кассация инстанциясудлариучун республика бюджетига **** сўм (**** сўм + **** сўм)давлат божи; - жавобгар “N ftg zs n t rm tur si” масъулияти чекланган жамиятифойдасига кассация инстанцияси суди учун олдиндан тўланган 37 5**** почта **** ундирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарори ижроси бўйичачиқарилган **** йил 2 декабрдаги ижро **** бўйича барча ундирувларбекор қилинсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устиданҳал қилув қарори қонуний кучга киргачбир йил муддат ичида биринчи инстанция суди орқали тафтиш тартибида шикоят (протест) билан Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига мурожаат қилиниши мумкин. 6 Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари О.Қўлдошов **** 7