Решение #2831948 Экономические

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Асака тумани **** йил 18декабрь Асака туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судя ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар “Sh xrux li tilin” **** жавобгар “M rh m t T kstil” **** нисбатан “Sh xrux li tilin” **** фойдасига жавобгар “M rh m t T kstil” ****хисобидан **** **** сўм миқдорида **** фоизи ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича иқтисодий ишни, даъвогар вакили Р.Тўхтасинов (ишончнома асосида) жавобгар вакили **** (ишончнома асосида) иштирокида, Асака туманлараро иқтисодий судининг биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Даъвогар “Sh xrux li tilin” **** (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) Асака туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар **** **** (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)га нисбатан “Sh xrux li tilin” **** фойдасига жавобгар “M rh m t T kstil” **** хисобидан **** **** сўм миқдорида **** фоизи ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъво ариза бўйича **** такрорлаб даъво талабини тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили даъвогарнинг **** фоизи ундириш даъво талаби бўйича шартномада тўловлар кечиктирилганлиги учун **** пеня тўланишига келишилганлиги, шунинг учун даъвогарнинг **** фоизи ундириш **** талаби асоссиз эканлигини такидлаб даъво аризани рад қилишни сўради. Суд тараф вакилларининг **** ва тушунтиришларини эшитиб, даъво аризаси **** ўрганиб, ишдаги ҳужжатларни муҳокама қилиб,қуйидаги асосларга кўра, даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни ва суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига асосан ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан кейинги ўринларда ФК деб номланади)нинг ****-моддасига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ФКда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФК ****-моддасига мувофиқ **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганидаэса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи-сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш ****буриятини олади. Ишдаги мавжуд далиллардан кўринишича, тарафлар ўртасида 06.02.**** йилда 06-сонли махсулот етказиб бериш шартномаси тузилган бўлиб, унга асосан даъвогар шартномада белгиланган махсулотларни жавобгарга етказиб бериш, жавобгар эса уларни қабул қилиш ва тўловларни амалга ошириш **** олган. Бироқ, мазкур шартномада келишилган асосий қарздорлик жавобгар томонидан шу кунга қадар ҳам тўлаб берилмаган. Шу сабабли даъвогар жавобгар томонидан тўловлар ўз **** амалга ошиирлмганлиги сабабли2 **** сўм асосий қарздорликни ундиришбўйича суд буйруғи бериш **** Асака туманлараро иқтисодий судига ариза билан мурожаат этган. Асака туманлараро иқтисодий суди томонидан ариза қаноатлантирилиб жавобгардан даъвогар фойдасига 2 **** сўм асосий қарздорлик ундирилиши белгиланган. Суд буйруғига асосан жавобгардан даъвогар фойдасига ундирилган **** **** сўм асосий қарздорлик суд хужжати 11.07.**** йилда қабул қилинган бўлсада шу кунга қадар даъвогарга тўлаб берилмаган. Шундан сўнг даъвогартўланмасдан қолган 2 **** **** сўм маблағлар учун жавобгар хисобидан Фуқаролик кодексининг ****-моддаси талаби асосида **** **** сўм **** фоизи ундириш тўғрисида судга даъво ариза билан мурожаат этган. Мазкур қарздорликни қоплашни сўраб, даъвогар томонидан талабнома юборилган, лекин талабнома оқибатсиз қолдирилган. Суд даъвогарнинг жавобгар хисобидан **** **** **** сўм **** фоизи ундириш тўғрисидаги даъво талабиини асосли деб хисоблайди ва қуйидаги асосларга кўра даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топди. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра Бошқа шахсларнинг пул маблағларини ғайриқонуний ушлаб қолиш, уларни қайтариб беришдан бош тортиш, уларни тўлашни бошқача тарзда кечиктириш ёхуд бошқа шахс ҳисобидан асоссиз олиш ёки жамғариш натижасида улардан фойдаланганлик учун ушбу маблағлар суммасига фоиз тўланиши керак. Фоизлар миқдори кредитор яшайдиган жойда, кредитор юридик шахс бўлганида эса, унинг жойлашган ерида пул **** ёки унинг тегишли қисми**** кунда мавжуд бўлган **** фоизининг ҳисоб ставкаси билан белгиланади.Қарз суд тартибида ундириб олинганида суд кредиторнинг талабини даъво қўзғатилган кундаги ёки қарор чиқарилган кундаги **** фоизининг ҳисоб ставкасига қараб қондириши мумкин. Ушбу қоидалар қонунда ёки шартномада бошқа фоиз миқдори белгиланган бўлмаса қўлланилади. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 5-бандига асосан, ФКнинг ****-моддасида назарда тутилган бошқа шахсларнинг пул маблағларини ғайриқонуний ушлаб қолиш, уларни қайтариб беришдан бош тортиш, уларни тўлашни бошқача тарзда кечиктириш ёхуд бошқа шахс ҳисобидан асоссиз олиш ёки жамғариш пул **** **** учун қўлланиладиган мулкий жавобгарлик бўлиб ҳисобланади. Мазкур Пленум қарорининг 9-банди иккинчи хатбошисига кўра, Қарз суммаси суд тартибида ундирилганда ва шартномада фоизлар тўғрисида келишув бўлмаганда, суд ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ даъво **** этилган кундаги ёки қарор чиқарилган кундаги**** фоизи ҳисоб ставкасини қўллашга ****. Шунингдек Пленум қарорининг 13-бандига кўра Шартномалардан келибчиқувчи пул ****, хусусан қарздорнинг товарлар, ишлар, хизматлартўловини амалга ошириш ёхуд пул маблағларини қайтариш, тўлов кечиктирилган суммани тўлаш шарти билан олинган **** ФКнинг****моддасигаасосан фоизлар ҳисобланиши лозим. Қонунда ёхуд тарафлар келишувида пул **** **** кечиктирганлик учун қарздорнинг неустойка (пеня) тўлаш **** кўзда тутилиши мумкин.Бундай ҳолатларда суд шундан келиб чиқиши керакки, агар қонунда ёки шартномада тўғридан-тўғри бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, кредитор пул **** **** учун зарар етказилганлиги ҳолатини ва зарарнинг миқдорини исботламаса ҳам, ушбу чоралардан бирини қўллаш **** талабни қўйишга ****. Суд даъвогарнинг даъво талабидаги **** фоизининг ҳисоб-китобини ўрганиб чиқиб, даъво талаби қарор чиқарилган кундаги **** фоизига нисбатан тўғри асослантирилган деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, олтинчи қисмида агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш ****и талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилишибелгиланган. Қайд этилганларга кўра суд, даъвогарнинг даъво талабларини тўлиқ қаноатлантириб, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига **** **** сўм **** фоизи, ҳамда 41 **** сўм почта ****, республика бюджетига **** ****,2 сўм давлат божи ундиришни лозим топади. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси фуқаролик кодексининг ****моддасини, ИПКнинг73,****,****,****,****,****,****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛАДИ: Даъво талаби тўлиқ қаноатлантирилсин. Жавобгар “M rh m t T kstil” **** хисобидан даъвогар “Sh xrux li tilin” **** фойдасига **** **** сўм **** фоизи, **** сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар “M rh m t T kstil” **** ҳисобидан республика бюджетига ****,**** давлатбожи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган санадан бошлаб бир ой муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарори устидан Асака (Андижон) туманлараро иқтисодий суди орқали Андижон вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ой муддат ичида аппеляция тартибида ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач олти ой муддатда кассация тартибида шикоят берилиши (протест келтирилиши)мумкин. Раислик қилувчи, судья ****