Решение #2831992 Экономические

****-сонли иқтисодий иш **** Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья- О.Жамилов Апелляцияинстанциясисудида маърузачи судья - **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ ****5йил18 декабрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судья ****раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар****ва****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида,тарафлар вакилларииштирокисиз, даъвогар “Ҳафизбек Мирзо” хусусий **** жавобгар “Фирдавс Бафоев” масъулияти чекланган жамиятидан1******** **** сўм етказилган зарарни ундириштўғрисидагидаъво аризаси бўйича Ғиждувон туманлараро иқтисодий судитомонидан **** йил 3 ноябрдақабул қилинганҳал қилув қарориустидан“Ҳафизбек Мирзо” хусусий ****томонидан берилган апелляция шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “Ҳафизбек Мирзо” хусусий ****(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“Фирдавс Бафоев” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан1.****.****.**** сўм етказилган зарарни ундиришни сўраган. Ғиждувон туманлараро иқтисодий судининг**** йил3 ноябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризасини қаноатлантириш рад этилган. Даъвогарсуднингҳал қилув қарорига нисбатан апелляция шикояти билан мурожаат қилган. Шикоятдабиринчи инстанция суди бир неча маротаба суд **** қолдирган бўлса-да, суд муҳокамаси ўтказилмаганлиги, якуний ҳужжат қабул қилинган суд ****даъвогар вакили иштирок этмаганлиги ваўз фикрини билдирмаганлиги,даъвогар томонидан ишни ўзининг иштирокисиз кўриш **** ариза бўлмаган **** иш кўрмасдан қолдирилиши лозимлиги, ҳал қилув қарори қонунчилик ҳужжатлари талабларига зид равишда қабул қилинганлигибаёнқилиниб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ва даъво аризасини қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилингандаъвогарсуд **** вакил иштирокини таъминлашмади. Судлов ҳайъати суд **** **** ва жойи тўғрисида уларнинг хабардорлигини тасдиқловчи маълумотнома мавжудлигини инобатга олиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, ишни уларнинг вакили иштирокисиз, ишдаги мавжуд ҳужжатлар асосида кўриб чиқишни лозим топди. Суд **** қадар жавобгар томонидан илтимоснома **** қилинган бўлиб, унда жавобгар вакили бошқа вилоятда хизмат сафарида кетаётганлиги боис ишни кўришни бошқа кунга қолдиришни сўраган. Судлов ҳайъати жавобгарнинг иш бўйича суд **** бошқа кунга қолдириш **** илтимосномани муҳокама қилиб, илтимосномага раҳбари хизмат сафарида эканлиги **** ҳужжат илова қилинмаганлиги ҳамда ишни мазмунан кўриб чиқиш учун ишдаги далиллар етарли эканлигини инобатга олиб, илтимосномани қаноатлантиришни рад этишни ва шикоятни мазмунан кўришни лозим топади. Судлов ҳайъати иш бўйичамаърузачи судьянинг маърузасиниэшитиб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидагиларга асосандаъвогар томонидан берилганапелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,Ўзбекистон Республикаси Президентининг**** йил 8 майдагиПҚ-****-сонли, **** йил 15 февралдагиПҚ****-сонли қарорлар ижросини таъминлаш **** Ғиждувон туман давлат хизматлари маркази ва Ғиждувон туман халқ қабулхонаси биносини давлат хусусий шерикчилик шартлари асосида Ғиждувон туман ҳокимининг**** йил 22 августдаги****-сонли қарорига асосан 0,48 га ер майдони танланган. Мазкурер танлаш қарорига асосан**** йил 31 октябрдаҒиждувон туман ҳокимининг ****-сонли қарорига асосан “Ҳафизбек Мирзо” хусусий **** 0,48 га ер майдонида қурилиш ишларини тегишли ҳужжатлар асосида бошлаш учун рухсат берилган. Қурилиш ишлари тугалланиб, давлат қабул комиссияга топшириб, **** вилоят ҳокимлиги билан давлат хусусий шерикчилик асосида тузилган шартномага асосан Давлат хизматлари маркази ва халқ қабулхонаси учун 1.**** кв.метр бино-иншоот текин топширилган. “Фирдавс Бафоев” **** ва “Ҳазорбоғ” фермер хўжалиги Ғиждувон туман ҳокимининг**** йил 22 августдаги****-сонли ва**** йил 31 октябрдаги ****-сонли қарорларини **** эмас деб топиш тўғрисида **** йил Бухоро туманлараро маъмурий судига аризалар берилган ва суднинг **** билан қурилиш ишлари тўхтатилган. Даъвогар даъво аризасида**** йил бошида пишган ғишт ўртача нархи бир донаси **** сўм, **** йилда эса ўртача нархи 1.**** сўм, 2 млн дона ғашт кетган, арматура **** йил январ ойида 8 млн сўм бўлганлиги, қурилиш ишларига**** йилларда 14-15 млн сўм **** тонна арматура кетганлиги,қурилишда ишлатилганоҳакнингбир тоннаси 10******** сўм атрофида эканилиги,ишчиларга бериладиган иш **** 1 дона ғиштни териш **** йилда**** сўм бўлса,**** йилларда 1 дона ғиштни териш учун 1.**** сўм берилганлиги,эшик-дераза нархи **** йилда бир ярим бараварга ошганлиги,даъвогар томонидан“Бизнесни ривожлантириш ****” Галаосиёфилиалидан олинган ******** **** доллари кредитга 3 млрд сўм фоиз 2 тўланганлиги, жавобгар даъвогарга нисбатан ўз **** турли судларга ҳар хил асослар билан даъволар **** қилганлиги, шундай бўлса-да уларнинг даъво аризалари рад қилинганлиги асосларига кўра зарар ундириш талаби баён қилинган. Даъвогарнинг жавобгарга етказилган зарарни бартараф этишни сўраб қилган оғзаки ва ёзма мурожаатлари оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогар судга мурожаат қилиб, жавобгардан етказилган зарарни ундиришни сўраган. Судлов ҳайъати қуйидагиларга асосан даъвогарнинг апелляция шикоятида келтирган ****қўшилмайди ҳамда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисми мазмунига кўрадаъвогар биринчи суд **** келмаган ва ишни ўзининг иштирокисиз кўрилиши тўғрисида арз қилмаган бўлсасуд даъво аризасини кўрмасдан қолдириши белгиланган. Суд муҳокамаси дастлаб **** йил 21 октябр кунига белгиланган, унда даъвогар ва жавобгар вакиллари иштирок этишган ҳамда суд муҳокамаси **** йил 31 октябрга қолдирилганлиги **** тилхатга имзо қўйишган. Демак, мазкур ҳолатда даъво аризасини кўрмасдан қолдириш учун асослар мавжуд эмас. Иш бўйича **** йил 31 октябрда бошланган суд муҳокамаси баённомасида тарафларўз вакили иштирокини таъминлашмаганлиги ва раислик қилувчи суд муҳокамасида уларнинг иштирокини таъминлаш **** **** йил 3 ноябрга қадар танаффус эълон қилинган. Танаффусдан сўнг суд **** жавобгар вакили иштирок этган. ИПКнинг ****-моддаси тўртинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахслар танаффус эълон қилингунига қадар суд **** ҳозир бўлганлигидан ёки бўлмаганлигидан қатъи назар, суд **** **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган ҳисобланади ҳамда уларнинг танаффус тугаганидан кейин суд **** келмаганлиги суд **** давом эттиришга тўсқинлик қилмайди. Юқоридаги нормага асосан биринчи инстанция суди **** йил 3 ноябрда суд **** даъвогар вакили иштирокисиз кўриб чиққан. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси 14-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ, агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин.Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сон қарори 19-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларига биноан зарарни қоплаш билан боғлиқ 3 низоларни ҳал этишда судлар шуни назарда тутишлари лозимки, зарарга шартнома **** **** ёки лозим **** **** муносабати билан тарафнинг қилган ****, мол-мулк йўқолиши ёки шикастланиши, шунингдек агар иккинчи тараф шартнома **** **** тараф олиши мумкин бўлган, лекин унинг ололмай қолган даромадлари, ҳуқуқи бузилган шахснинг ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган **** ҳам киради (ФК 14-моддасининг иккинчи қисми).Бундай **** зарурийлиги ва уларнинг тахминий миқдори асослантирилган ҳисоб-китоб, товар, иш, хизмат кўрсатишдаги камчиликларни бартараф этиш учун кетадиган **** сметаси (калькуляция) сифатидаги далиллар, **** бузганлик учун жавобгарлик **** белгиловчи шартнома ва бошқалар билан тасдиқланган бўлиши керак.Ололмай қолган даромаднинг миқдори (бой берилган фойда), агар **** ****, кредитор қилиши лозим бўлган оқилона **** ҳисобга олиб аниқланиши шарт.Хусусан, хом ашё ёки бутловчи буюмларни етказиб бермаслик натижасида ололмай қолган даромад тарзидаги зарарни қоплаш **** талаб бўйича бундай даромаднинг миқдори ушбу товарларнинг харидорлари билан тузилган шартномада назарда тутилган тайёр маҳсулотларни сотиш баҳосидан келиб чиққан ҳолда, етказиб берилмаган хом ашё ёки бутловчи буюмлар қиймати, транспорт-тайёрлаш **** ва тайёр маҳсулотларни ишлаб чиқариш билан боғлиқ бўлган бошқа **** чегириб ташлаш йўли билан аниқланиши зарур. Даъво аризасида **** йилдаги қурилиш маҳсулотлари нархларининг **** йиллардаги нархлар билан фарқланиши, даъвогарнинг **** кредит олинганлиги учун фоиз тўлаганлиги, жавобгар даъвогарга нисбатан ўз **** турли судларга ҳар хил асослар билан даъволар **** қилганлиги, шундай бўлса-да уларнинг даъво аризалари рад қилинганлиги асосларидаъвогаргазарар етказилганлигиўртасида бевосита сабабий боғланиш мавжуд эмас ва **** қилинган ҳужжатлар зарар етказилганлигинитасдиқловчи **** далилбўлиб ҳисобланмайди. ИПКнинг 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги белгиланган. ИПК 74-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. ФКнинг ****-моддасига кўра ғайриқонуний ҳаракат (ҳаракатсизлик) туфайли фуқаронинг шахсига ёки мол-мулкига етказилган зарар, шунингдек юридик шахсга етказилган зарар, шу жумладан бой берилган фойда зарарни етказган шахс томонидан тўлиқ **** қопланиши лозим. Жавобгар томониданғайриқонуний ҳаракат (ҳаракатсизлик) туфайлижавобгарга зарар етказилмаган, шунингдек тарафлар ўзаро 4 шартномавий муносабатга киришмаган, битим ёки шартнома тузилмаган, аксинча жавобгар судга мурожаат қилиш ҳуқуқидан фойдаланган, қонунчиликдадаъво ариза рад қилинган ҳолларда ёкиасоссиз равишда даъво ариза (ариза) билан мурожааат қилиш учун зарар ундириштартиби сифатидабелгиланмаган. ИПК 68-моддасининг биринчи қисмига асосан ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Юқоридагиларга асосан,биринчи инстанция судидаъво талаби **** далиллар билан асослантирилмаганлиги сабабли уни қаноатлантиришни рад этиштўғрисида асосли хулосага келган. ИПК****-моддасибиринчи қисмининг 1-бандига асосан апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижаларибўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. ИПКнинг ****-моддасида суд ҳужжатини ўзгартириш ёки бекор қилиш асослари кўрсатилган бўлиб, судлов ҳайъати суд ҳужжатини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун Кодекснинг ушбу моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. Шу боис, судлов ҳайъати биринчи инстанция суди томонидан ҳал қилув қарори қабул қилишдамоддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига риоя қилинганлигини, ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёхуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўраишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати, апелляция инстанцияси учун суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб,даъвогарнинг апелляция шикоятини қаноатлантирилмасдан қолдирилганлиги сабаблидаъвогардан республика бюджетига 10******** сўм давлат божи ундиришни,даъвогартомонидан апелляция инстанцияси учун олдиндан тўланган41**** сўм почта **** инобатга олишни ва унинг зиммасида қолдиришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар “Фирдавс Бафоев” масъулияти чекланган жамиятининг суд муҳокамасини кейинга қолдириш **** илтимосномасини қаноатлантириш рад этилсин. 5 Даъвогар“Ҳафизбек Мирзо” хусусий ****нингапелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Ғиждувонтуманлараро иқтисодий судининг ****5йил3 ноябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Даъвогар“Ҳафизбек Мирзо” хусусий ****дан республика бюджетига 10******** сўм давлат божи ундирилсин. Даъвогар“Ҳафизбек Мирзо” хусусий **** томонидан апелляция инстанция суди учун41**** сўм почта **** тўланганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатдаҒиждувонтуманлараро иқтисодий суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик этувчи **** ҳайъат аъзолари Х.**** **** 6