Решение #2832090 Экономические

****502/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Бўстонтумани ****йил18 декабрь Бўстон туманлараро иқтисодий судининг судьясиХ.Х.Тўйчиев раислигида, судья ёрдамчисиЭ.Қиличбековнинг котиблигида, Бўстон туман прокурори ёрдамчиси ****қатнашувида,даъвогар вакили **** (ишончнома асосида), жавобгар хўжалик раҳбариК.Рўзматов(паспорт асосида), Кадастрлар палатаси Андижон вилоят бошқармаси вакили И.Ғаниев (ишончнома асосида),Андижон вилоят қишлоқхўжалиги бошқармасивакили**** (ишончнома асосида),Улуғнор туман Фермерлар кенгашираиси Ў.Исмоналиев (буйруқ ва паспорт асосида)лариштирокида,даъвогар ****ғнор туман ҳокимлигининг жавобгар“**** **** ****” фермер хўжалигига нисбатан ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномасини бекорқилиш тўғрисида даъво аризаси бўйичақўзғатилганишни ўзсуд биносидабўлиб ўтганочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Улуғнор туман ҳокимлиги (бундан буён матнларла “даъвогар”ёки“ижарага берувчи” деб юритилади) судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, “**** **** ****” фермер хўжалиги(бундан буён матнларда “жавобгар”ёки“ижарага олувчи” деб юритилади) билан15.06.**** йилда тузилган ****-сонли “Фермер хўжалиги томониданер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш”шартномасини бекор қилишни сўраган. Бўстон туманлараро иқтисодий судининг **** асосан ишга Кадастрлар палатаси Андижон вилоят бошқармаси, Улуғнор туман Қишлоқ хўжалиги бўлими ҳамда Улуғнор тумани Фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари туман Кенгаши низо предметига **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб этилган. Суд **** даъвогар вакили кўрсатма бериб, жавобгар ўзигапахтағаллаетиштириш **** **** ер майдонлардан оқилона фойдаланмаганлиги,**** йиллардақишлоқ хўжалиги махсулотларини харид қилиш бўйичашартнома режаларини сурункали равишда ****,солиқларни ўз **** тўламаганлиги,берилган огохлантириш хатлари жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилганлигини билдириб, даъвони қаноатлантиришни сўради. Суд **** жавобгар рахбари кўрсатма бериб,даъво талабига эътирози борлиги, фермер хўжалиги жойлашган худудда сув танқислиги мавжудлиги, шу туфайли белгиланган режани **** имкони бўлмаганлиги, ўз навбатида солиқлардан қарздорлик вужудга келганлиги, хозирги кундақарздорликларни тўлаш чораларини кўраётганлиги,белгиланганпахта хосилини етиштириш режаларини**** келаётганлиги, ерларни хосилдорлигини оширишга катта миқдорда маблағлар сарфланганлиги, ****иқатдан солиқлардан қарздорлиги бўлганлигинимаълум қилиб,даъвони рад қилишни сўради. Учинчи шахс Кадастрлар палатаси Андижон вилоят бошқармаси вакили хисоб юритиш ер учаскасини давлат рўйхатидан ўтказиш хамда ижара шартномасини тузиш ваколатига киришини, ижара шартномаси тузилганлиги ва давлат рўйхатидан ўтказилганлигини маълум қилиб,тушунтириш берди. Учинчи шахс Улуғнор туман Қишлоқ хўжалик бўлимиҳамда Фермерлар кенгашивакили тушунтириш бериб,жавобгар томонидан****2****4йиллармобайнида шартнома шартлари ****маганлиги, жавобгар ўзига юклатилган **** **** билдириб қонуний қарор қабул қилишингизни сўради. Прокурориш бўйича фикр билдириб,келтирилган даъво бўйичадаъвоталаби асослилиги, жавобгар томонидан белгиланган режалар ****ва солиқ қарздорлигига йўл қилганлигинимаълум қилиб, даъвониқаноатлантиришнисўради. Суд, прокурор фикрини ҳамдаишда иштирок этувчи шахсларнинг кўрсатмаларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларини ўрганиб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабини қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Ер кодекси (кейинги ўринларда матнда “Ер кодекси” деб юритилади)нинг 24-моддаси биринчи ва иккинчи қисмига кўра,ер участкасининг ижараси ер участкасига ижара шартномаси шартларида муддатли, **** эвазига эгалик қилиш ва фойдаланишдан иборатдир.Қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ер участкалари вилоят ва Тошкент шаҳар ҳокимининг очиқ электрон танлов натижаларини тасдиқлаш тўғрисидаги қарори билан — жисмоний ва юридик шахсларга ижара ҳуқуқи асосида берилади. Ер кодекси36-моддасининг 6-қисмига асосан ушбу модда биринчи қисмининг 3-бандида назарда тутилган ҳолларда ер участкасига бўлган ижара ҳуқуқини тугатиш ижара шартномасини бекор қилиш йўли билан амалга оширилади.Ушбу модда биринчи қисмининг 1, 2, 6 — 10, 12, 13-бандларида назарда тутилган ҳолларда ер участкасига бўлган ижара ҳуқуқини тугатиш ушбу Кодекснинг 24-моддасида назарда тутилган тартибда ер участкасининг ижара шартномасини бекор қилиш йўли билан амалга оширилиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар **** **** йил 30 декабрдаги “Қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлардан оқилона фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ****а”ги ****сонлиқарорининг 2-бандида,туман (Қувасой шаҳар) ҳокимликларига Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг туман (Қувасой шаҳар) бўлимлари хулосасига асосан ердан фойдаланувчиларнинг қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлардан оқилона фойдаланиш тартибига риоя қилмаганлиги ҳамда ернинг норматив қийматидан келиб чиққан ҳолда, ер участкасининг ижара муддатига ҳисобланган қўшимча тўловларни тўламаганлиги учун уларнинг ерга бўлган ижара ҳуқуқини бекор қилиш юзасидан судга тўғридан-тўғри даъво аризасини киритиш ҳуқуқи берилган. Шу сабабли Улуғнор туман ҳокимлиги судга ер участкасининг узоқ муддатли ижра шартномасини бекор қилиш **** даъво ариза билан мурожаат қилган. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,Улуғнор туман хокимининг **** йил 8 июнь кунги ****-қ-сонлиқарорига асосан фуқаро К.Рўзматовга пахтачиликғаллачилик йўналишида фермер хўжалиги ташкил этиш учун 47,7 гектар ер майдони ****.Ушбу қарорга асосандаъвогар ва жавобгар ўртасида 2015йил15 июнда фермерхўжалиги томониданер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномаси (кейинги ўринларда матнда “Шартнома” деб юритилади) тузилган.ШартномаЕр тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат **** Улуғнор тумани филиали томонидан****-сон билан давлатрўйхатидан ўтказилган. Шартноманинг1-бандига кўра,ижарага берувчи49 йил муддатгаУлуғунор тумани Дўстликмассивида жойлашган47,7гектар ер участкасиниижарага топшириш, ижарага олувчи эса қабул қилиб олиш **** олган. Шартноманинг 2-бандига кўра, ер участкаси пахта-ғалла қишлоқхўжалигини ишлаб чиқаришни юритиш учун берилган. Даъвогар ва жавобгар ўртасида шартномага ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш **** ****йилдакелишув тузилиб жавобгарга берилаётган ер участкаси майдони39,8га этиб белгиланган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 январдаги 22-сон қарори билан тасдиқланган“Қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлар ва экин майдонларида мониторинг ишларини амалга ошириш тартиби тўғрисида”гиНизом (бундан буён матнда Низом деб юритилади)нинг25-бандида,фойдаланишда бўлган қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлардан **** кўра самарали ва оқилона фойдаланишни таъминлаш**** қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлардан фойдаланиш ҳолати юзасидан жорий мониторинг амалга оширилиши белгиланган. Улуғнор туман хокимининг **** йил 28 ноябрдаги “туманда қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ер майдонларидан фойдаланиш холатларини ўрганиш ҳамда тахлил қилишбўйича ишчи гурух тузиш тўғрисида”ги ****-сонли қарорига асосан ишчи гурухи таркиби тузилган. Давлат кадастр палатаси Улуғнор туман бўлими, Улуғнор туман қишлоқ хўжалиги бўлими, Улуғнор туман фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгаши ва бошқа идоралар иштирокида жавобгарга ижарада фойдаланиш учун берилган экин ер майдонларидан фойдаланиш, қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини харид қилиш бўйича тузилган контрактация шартномасини ****, хўжалик фаолиятининг рентабеллик холати юзасидан ўрганиш ўтказилиб, натижаси бўйичадалолатнома тузилган. Жавобгар далолатномага имзо қўйишдан бош тортган.Бу тўғрида далолатномада ёзув қайд қилинган. Далолатномага кўра,жавобгар **** йиллар давомида қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш бўйича белгиланган режаларни **** таъминланмаган, жумладан жавобгаргашартномага кўра ****2йил учунпахта хосилини етиштириш режаси51,8тонна бўлиб, амалда 13,75тоннага, **** йилда пахта хосилини етиштириш режаси70,8тонна бўлиб, амалда23,55тоннага, **** йилда пахта хосилини етиштириш режаси39,21тонна бўлиб, амалда21,3тоннага ****лиги, жавобгарнинг солиқ тўловлариданқарздорлиги мавжудлиги,****сўм **** кредити қарздорлиги тўланмасдан келинаётганлиги аниқланганлиги қайд этилган. Улуғнор туман фермер, дехқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгаши даъвогар ва жавобгар ўртасида тузилган ер майдонларини узоқ муддатли ижарага олиш шартномасини бекор қилиш учун тегишли тартибда суд органларига мурожаат қилиш **** мувофиқлиги тўғрисида хулосага келган. Улуғнор тумани ҳокимлиги хузуридаги ер участкалари бериш (реализация қилиш) масалаларини кўриб чиқиш бўйича комиссиясининг хулосасига кўра жавобгар билан тузилган ер ижара шартномасини бекор қилиш ва ер майдонларини қайтарилиши ****. ФКнинг ****-моддаси иккинчи қисмига кўра,бир тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундай муддат бўлмаганида эса — ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин, шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкинлиги белгиланган. Улуғнор туман ҳокимлигитомониданжавобгарга **** йил 17 февралда ****-****-сонли таклиф хати юборилиб,ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш тўғрисидаги ижара шартномасини ўз ихтиёрига кўра бекор қилишни таклиф қилинган.Агар таклиф қабул қилинмаса шартномани бекор қилиш **** судга даъво ариза киритилиши билдирилган. Ўзбекистон Республкаси Олий суди Пленумининг **** йил 20 ноябрдаги “Судларда ерга оид низоларни кўришда қонунчилик ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги 28-сонли Қарорининг 26бандида,Судлар қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлардан ижара асосида фойдаланишҳуқуқига эга бўлган юридик ёки жисмоний шахслар билан тузилган ер участкаси ижара шартномасини Ер кодекси 36-моддаси биринчи қисмининг 6-7-бандларида кўрсатилган асосларга кўра бекор қилиш тўғрисидаги ишларни кўришда даъвонинг асослилигини Фуқаролик кодексининг ****-моддаси, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 январдаги 22-сон қарори билан тасдиқланган“Қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлар ва экин майдонларида мониторинг ишларини амалга ошириш тартиби тўғрисида”ги ҳамда **** йил 30 декабрдаги ****-сон қарори билан тасдиқланган“Қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлардан оқилона фойдаланиш тартиби тўғрисида”ги низомлар ҳамда бошқа низога оид норматив ҳуқуқий ҳужжатлар талабларига риоя қилинганлигини текширишлари лозимлиги**** тушунтириш берилган. Ер кодекси 24-моддасинингбиринчиқисмига асосан ер участкасининг ижараси ер участкасига ижара шартномаси шартларида муддатли, **** эвазига эгалик қилиш ва фойдаланишдан иборатдир. Ер кодексининг 36-моддаси биринчи 7-бандида ер участкасидан оқилона фойдаланилмаганда, бу қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлар учун ҳосилдорлик **** уч йил мобайнида нормативдан (кадастр баҳосига кўра) паст бўлишида ифодаланганда, ер участкасини ижарага олиш ҳуқуқи бекор бўлиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси“Фермер хўжалиги тўғрисида”ги қонуни 17-моддаси биринчи қисмига кўра, фермер хўжалиги ер участкасидан қонунчиликда ва ижарага олиш шартномасида кўрсатилган шартлар асосида, белгиланган ****, самарали ва оқилона фойдаланилишини таъминлаш, тузилган контрактация шартномаларига мувофиқ давлат эҳтиёжлари учун қишлоқ хўжалиги маҳсулоти назарда тутилган **** етказиб берилишини таъминлаш, солиқлар ва бошқа **** тўловларни, шунингдек кўрсатилган хизматлар учун тўловларни белгиланган тартибда ўз **** тўлаш – унинг **** ҳисобланади. Шартноманинг 17-бандида, ердан белгиланган **** фойдаланилмаганда, шу жумладан давлат эҳтиёжлари учун контрактация шартномасида назарда тутилмаган қишлоқ хўжалиги экинлари экилганда, самарасиз фойдаланилганда, яъни ижарага олувчининг айби билан мунтазам равишда (уч йил мобайнида) нормативдаги кадастр баҳосидан кам миқдорда ҳосил олинганда ер участкасиниижарага бериш шартномаси бекор қилиниши мумкинлиги белгиланган. Улуғнор тумани ишчи гурухи томонидан тузилган далолатномасига кўра, жавобгар томонидан шартнома бўйича белгиланган****2йил учунпахта хосилини етиштириш режаси 51,8 тонна бўлиб, амалда 13,75 тоннага, яъни 26,5 фоизга, **** йилда пахта хосилини етиштириш режаси70,8 тонна бўлиб, амалда 23,55 тоннага, яъни33,3 фоизга,**** йилдапахта хосилини етиштириш режаси 39,21 тонна бўлиб, амалда 21,3 тоннага, яъни 54,3 фоизга**** қайд этилган. Жавобгар томониданер ижара шартномасида белгиланган **** **** ердан унинг белгиланган **** мувофиқ оқилона фойдаланиш, тупроқ унумдорлигини ошириш, қишлоқ хўжалиги экинлари ҳосилдорлигини ошириш чораларини кўрмаганлиги натижасида ****2, ****ҳамда ****4йиллар давомида ҳосилдорлик **** норматив кадастр баҳосидан паст бўлишига йўл қўйиб келинган. Қайд этилган ҳолатларжавобгартомонидан ер участкасидан оқилонафойдаланилмаганлигидан далолат беради. Ер кодексининг36-моддасининг биринчи қисми 9-бандида қонунчиликда белгиланган муддатларда ер солиғи, шунингдек ижарага олиш шартномасида белгиланган муддатларда ижара **** мунтазам тўланмай келинганда, бутун ер участкасига ёки унинг бир қисмига эгалик қилиш ҳуқуқи ёхуд ундан доимий ёки муддатли фойдаланиш ҳуқуқи, шунингдек ер участкасини ижарага олиш ҳуқуқи бекор қилиниши белгиланган. Шартноманинг15-бандига кўра,ижарага олувчи ягона ер солиғини ўз **** тўлашга ****. Андижон вилоят солиқ бошқармаситомонидан **** этилгансолиштирма далолатномаўрганилганда,жавобгарнинг ер солиғидан қарздорлиги31.12.****3йил ҳолатига********сўмни, 31.12.****4йил ҳолатига****0сўмни, 08.12.****5йил ҳолатига****сўмни ташкил этишлиги маълум бўлди. Бу ҳолат жавобгар томониданхисобланганер солиғи қонунчиликда белгиланган муддатларда мунтазам тўланмасдан келинганлигини кўрсатади. Бундан ташқари,АТБ “****” Улуғнор тумани филиалининг **** йил17 декабрькунги****-сонли маълумотномасига кўра, жавобгарга ****5йил пахта хосили учун****сўм имтиёзли кредит ****,бугунги кун ҳолатигажавобгарнинг **** йил пахта имтиёзли кредитидан ****сўм қарздорлиги мавжудлиги маълум қилинган. Шунингдек,даъво талабида 15.06.**** йилдаги ****-сонли сонли ер ижара шартномасини бекор қилиш сўралган, бироқ, ушбу шартномакадастр агентлиги томонидан ****-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилганлиги маълум бўлди. Ушбуҳолатга аниқлик киритиш **** даъвогар вакили ҳамда Кадастрларпалатаси Андижон вилоят бошқармаси вакили тушунтириш бериб, техник хатолик туфайли даъво талабидатуман хокимининг қарори****сонбўлганлиги сабабли ****-сонлишартнома деб кўрсатилганлиги,аслида шартнома кадастр агентлиги томонидан ****-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилганлигини маълум қилди. Жавобгар томонидан муттасил равишда давлат эҳтиёжлари учун тузилган контрактация шартномаларининг ****, солиқ ва бошқа ****тўловлардан муддати ўтган қарздорликларга йўл қўйилганлиги ҳамда ер участкасидан қонунчилик ҳужжатларида, ижарага олиш шартномасида кўрсатилган талаблар бузилганлиги юқорида қайд этилган далиллар билан тасдиғини топади. Юқоридагиларга асосан ҳамда даъвогар шартнома **** ****, ер солиғи қонунчиликда белгиланган муддатларда мунтазам тўланмасдан келинганлиги, 2022-****4йил хосиллари учун асосий майдонларга қишлоқ хўжалиги экинларини жойлаштириш кўрсаткичлари **** сабабли суд, даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантиришни ва даъвогар билан жавобгар ўртасида расмийлаштирилган ер ижара шартномасини бекор қилишни лозим топади. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи тўғрисида”ги Қонуни (кейинги матнларда “Қонун” деб юритилади)нинг иловасида номулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан ва хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ёки бекор қилиш **** келиб чиқувчи низолар бўйича даъво аризаларидан базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 баравари миқдорида давлат божи ундирилиши белгиланган. Юқоридагиларга кўра суд,ишни кўриш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, даъво аризасиқаноатлантирилганлиги сабабли,жавобгардан республика бюджетига базавий ҳисоблаш миқдори (****сўм)нинг 10 баравари (*****10=****сўм)миқдорида, яъни ****сўм давлат божи,даъвогар фойдасигаолдиндан тўланган****сўм почта ****ундиришнилозим топади. Юқоридагилардан келиб чиқиб ҳамдаИқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****-моддалариниқўллаб,суд Қ А Р О Р Қ И Л А Д И: Улуғнор туман ҳокимлигининг даъво аризаситўлиққаноатлантирилсин. Улуғнор туман ҳокимлиги билан“**** **** ****” фермер хўжалигиўртасида тузилган****-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилган“Фермер хўжалиги томониданер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш****”ги 2015йил15 июндагишартномаси бекор қилинсин. “**** **** ****” фермер хўжалигиҳисобидан: -Улуғнор туман ҳокимлиги фойдасига****сўм почта ****; -Республика бюджетига **** сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори, агар унинг устидан апелляция тартибида шикоят қилинмаган бўлса, у қабул қилинган кундан эътиборанбир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучгакиради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро ****лариберилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устиданқонунда белгиланган муддат ва тартибдашикоятқилиниши(протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи Х.Х.Тўйчиев