Решение #2832099 Экономические

****5-2509/****-сонлииш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудья**** Кассацияинстанциясисудида маърузачи судья**** ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ АРОРИ Қарши шаҳри ****5 йил 18 декабрь Қашқадарё вилоятсудииқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассацияинстанциясида раислик қилувчи ****,судьялар Ҳ.Турсунов ва **** иборат таркибда, судьякатта ёрдамчиси **** ровнинг котиблигида,Қашқадарё вилоят **** бўлим прокурори ****,даъвогар"****" фермерхўжалиги вакили ****(шахсий маълумотнома асосида),адвокати ****(ордерасосида),жавобгар Миришкортуманмаданият бўлими мудири ****(шахсий маълумотнома асосида),Миришкортуманҳокимлиги вакили ****(ишончнома асосида)лариштирокида,Касби туманлараро иқтисодий судининг****йил22сентябрдаги ҳал қилув қарорига нисбатан Миришкортуманмаданият бўлими томонидан келтирилганкассацияшикоятини вилоятсудибиносинингсуд**** залида очиқсуд**** кўриб чиқиб,қуйидагиларни а н и қ л а д и: “****” фермерхўжалиги(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)Миришкортуман Маданиятбўлими(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)га нисбатан Миришкортуман “Чандир”қишлоғида жойлашган“Қишкиклуббиноси”дан Миришкортуман Маданиятбўлимини **** тартибда чиқаришни сўраган. Касби туманлараро иқтисодий судининг****йил22сентябрдаги ҳал қилув қарорибиландаъвогарнинг даъво талаби тўлиқ қаноатлантирилиб,жавобгар ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг10 (ўн) куничида даъвогарга тегишли бўлган Миришкортуман “Чандир”қишлоғида жойлашган“Қишкиклуббиноси”дан **** тартибда чиқариш ҳамда жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган****сўмпочта**** ва****сўм давлат божи,ишни видеконференцалоқа режимида кўришбиланбоғлиқ****сўмсуд**** Ўзбекистон РеспубликасиОлий суди депозитҳисоб **** ундириш белгиланган. Жавобгар томонидан келтирилганкассацияшикоятида,Касби туманлараро иқтисодий судининг****йил22сентябрдаги ҳал қилув қарорини бекор қилиб,даъво аризасини қаноатлантиришнирадэтиш **** янги қарор қабул қилишни сўраган. Бунга асос сифатида,биринчи инстасиясудитомонидан ишни **** даъвогар вакиллари келтирган **** ва ҳужжатларга таяниб ҳал қилув қарори қабул қилганлиги,даъво аризасини иш юритишга қабул қилиб жиддий процессуал хатоликка йўл қўйилганлиги,чунки даъвогар томонидан **** чиқариш сўралаётган“Қишкиклуббиноси”ҳозирда мавжуд эмаслиги, фермерхўжалигининг ушбу бинога эҳтиёжи бўлмаганлиги сабабли 2 Миришкортуманҳокимининг қарорларибиланжавобгарнинг балансига ўтказилганлиги,бино тўлиқреконструкцияқилинганлиги,бундан даъвогар хабардор эканлиги,Миришкортуманҳокимининг юқорида қайд этилган қарорларини **** эмас деб топиш учун маъмурий судга мурожаат қилганлиги,бироқ мазкур аризаларрадқилинганли ҳамда маъмурий суднинг ҳал қилув қарори ўз кучида эканлиги каби **** келтирилган. Суд**** иштирок этган жавобгар раҳбарикассацияшикоятида келтирилган **** такрорлаб,бинога нисбатан Миришкортуманҳокимининг қарори мавжуд эканлигин,ушбу ҳужжатга асосан бинога эгалик қилиш ҳуқуқи мавжуд деб ҳисоблашини, кадастрҳужжати йўқлигини,бу ****кадастридорасига мурожаат қилганлигини,мулкга нисбатан давлат рўйхатидан ўтказилганлигини тасдиқловчи далили мавжуд эмаслигини маълум қилиб,келтирилганкассациятартибидаги шикоятини қаноатлантириб беришни сўради. Суд**** иштирок этган даъвогар вакиллари жавобгар томонидан келтирилганкассацияшикоятга қўшилмасликларини,мулк ўзларига тегишли эканлигини,ушбу ҳолатни тасдиқловчи барча ҳужжатлари мавжуд эканлигини,солиқ тўловларини ҳам ўзлари тўлаб келишаётганликларини маълум қилишиб,биринчиинстанция судитомонидан қабул қилинган ҳал қилув қарорини ўз кучида қолдиришни сўрашди. Суд**** иштирок этган ҳокимят вакили жавобгар томонидан асос қилиб келтирилаётган Миришкортуманҳокимининг қарори ҳеч қаерда рўйхатга олинмаганлигини,ушбу қарор ўз-ўзидан **** эмаслигини, шубоисдан маъмурийсуддаъвогарнинг даъво аризасинирадэтиш **** қарор қабул қилганлигини,даъвогарнинг даъво аризаси асосли бўлганлиги боис,биринчиинстанция судиқонуний қарор қабул қилган деб ҳисоблашини,жавобгарнингкассацияшикоятинирадэтишни сўради. Суд**** иштирок этганпрокурор кассацияшикоятинирадэтиб,биринчиинстанция судитомонидан қабул қилинган ҳал қилув қарорини ўз кучида қолдиришни сўради. Судлов ҳайъати ишда иштирок этган тарафлар вакиллариниг тушунтиришларини вапрокурорфикрини тинглаб,иш материаллариникассацияшикоятидаги **** асосида ўрганиб,муҳокама қилиб,қуйидагиларга кўра ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, кассацияшикоятини эса қаноатлантирмасдан қолдиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг55-моддасиучинчи қисмида ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли,**** ҳамда холиссудтомонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Конституциянинг65, 66-моддаларигакўра,хусусий мулк дахлсиздир.Мулкдор ўзмол-мулкидан қонунда назарда тутилган ҳоллардан ва тартибдан ташқари ҳамда суднинг қарорига асосланмаган ҳолда маҳрум этилиши мумкин эмаслиги,мулкдор ўзига тегишли бўлганмол-мулкка ўз хоҳишича эгалик қилади,ундан фойдаланади ва уни тасарруф этиши қайд этилган. 3 Иш ҳужжатларидан аниқланишича, “****” фермерхўжалигиРеспубликакўп тармоқли агросаноат биржаси Қашқадарё вилоят филиалида ўтказилганбиржасавдолари натижалари бўйича****йил16сентябрда тузилган№ ****-сонлиолди-сотди шартномасига асосанбиржасавдосига қўйилган Миришкор тумани Чандир қишлоғида жойлашган умумий майдони****,28 квметрдан иборат“Қишкиклуббиноси”ни сотиб олган. Мазкур бинога нисбатанфермерхўжалигининг мулк ҳуқуқи****йил16декабрда№****-сон биландавлат рўйхатидан ўтказилиб,бу ****ТА №****-****мулкка эгалик ҳуқуқини тасдиқловчи гувоҳнома берилган. Миришкортуманҳокимининг****йил29ноябрдагиX-****сонлиқарорибиланушбу бинониреконструкцияқилиш,ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш учун қўшимча равишда****,0 кв метр ермайдони ****, “Қишкиклуббиноси”нинг жамиермайдони****,28 кв метрэтиб белгиланган.Биноданфермерхўжалиги****йилга қадар ўз эҳтиёжларида“Тўйхона”сифатида фойдаланиб,аҳолига тўй ва бошқа маросимлар ўтказишда хизмат кўрсатиб келган. Миришкортуманҳокимининг****йил18майдагиХ****а/05сонлиқарорига кўра,аризачи“****” фермерхўжалигига тегишли бўлган“Қишкиклуббиноси”эгаллаб турганермайдонларибилан туманҳокимлигининг Ободонлаштириш бошқармаси балансига ўтказилган. Миришкортуманҳокимининг****йил28майдагиХ-****-сонлиқарорига кўра, “Қишкиклуббиноси”эгаллаб турганермайдонларибиланМиришкортуман Маданиятбўлими балансига ўтказилган. Даъвогар томонидан жавобгарга бинодан **** тартибда чиқиб кетиш **** талабномаси ҳамда огоҳлантириш хатлари юборилган бўлсада,жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шубоис,даъвогар“Парвоз” фермерхўжалиги судга мурожаат қилиб,Миришкортуман “Чандир”қишлоғида жойлашган“Қишкиклуббиноси”дан Миришкортуман Маданиятбўлимини **** тартибда чиқаришни сўраган. Судлов ҳайъати биринчиинстанция судидаъвогарнинг даъво талаби тўлиқ қаноатлантириб асосли хулосага келган деб ҳисоблайди. Хусусан,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодекси(бундан буён матндаФКдеб қайд этилади)нинг****-моддасигамувофиқ мулкдор ўзмолмулкини бошқа шахснинг қонунсиз эгалигидан талаб қилиб олишга ****. Аниқланишича, ****йил10июндаги кўчмас мулк объектига бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказилганлиги тўғрисидаДавлатреестридан кўчирмада“Қишкиклуббиноси”га бўлган ҳуқуқни тасдиқловчи****/Y- ******** “****” фермерхўжалигигаеручасткасиникадастрҳужжати берилган.Унга кўра низоли бино“****” фермерхўжалигига тегишли эканлиги қайд этилган. Қашқадарё вилоят солиқ бошқармасининг қарорларига мувофиқ“****” фермерхўжалиги солиқ ва бошқа **** тўловларни ўз **** тўлаб келган. 4 Еркодексининг41-моддасииккинчи қисмига кўра, ерэгалари,ердан фойдаланувчилар, еручасткалари ижарачилари ва мулкдорларининг бузилган ҳуқуқлари қонунчиликда назарда тутилган тартибдатикланишикерак. ФК ****-моддасигакўар,мулк ҳуқуқи шахснинг ўзига қарашлимолмулкка ўз хоҳишибиланва ўз манфаатларини кўзлаб эгалик қилиш,ундан фойдаланиш ва уни тасарруф этиш,шунингдек ўзининг мулк ҳуқуқини, кимтомонидан бўлмасин,ҳар қандай бузишни бартараф этишни талаб қилиш ҳуқуқидан иборатдир. Мулк ҳуқуқи муддатсиздир. Шунингдек,судлов ҳайъати жавобгарнинг Қаршитуманмаъмурийсудиҳамда Қашқадарё вилоят маъмурийсуди апелляцияинстанциясининг даъвогарнинг даъво талабинирадэтганлиги тўғрисидаги ****биланқуйидаги асосларга кўра келишмайди. Хусусан,Қашқадарё вилоят маъмурийсуди апелляцияинстанциясининг****йил29майдаги қарорида Миришкортуманҳокимлиги томонидан **** қилингантуманҳокими томонидан чиқарилган қарорларни рўйхатга олиш китоби ўрганилганлиги,натижада Миришкортуманҳокимининг****йил18майдагиХ****а/05-сонлиҳамда Миришкортуманҳокимининг****йил28майдагиХ-****сонлиқарори ушбу китобга киритилмаганлиги аниқланганлиги,аслида мавжуд бўлмаган қарорни **** эмас деб топиб бўлмаслиги сабабли даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантиришрадэтилганлиги баён қилинган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси(бундан кейин матндаИПКдеб қайд этилади)нинг73-моддасидафуқаролик ишлари бўйича суднинг ёки маъмурий суднинг қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори бошқа ишни кўраётган иқтисодийсудучун фуқаролик ишлари бўйича суднинг ёки маъмурий суднинг ҳал қилув қарорида аниқланган ва ишда иштирок этувчи шахсларга тааллуқли бўлган ҳолатларга доир масалалар бўйича **** белгиланган. Мазкур ҳолатда,судлов ҳайъати Миришкортуманҳокимининг****йил18майдагиХ-****а/05-сонлиҳамда Миришкортуманҳокимининг****йил28майдагиХ-****-сонлиқарори аслида мавжуд бўлмаган ҳужжат сифатида баҳолаб,ҳеч қандай ҳуқуқий оқибат келтириб чиқармайди деб ҳисоблайди. Баён қилинганларга кўра,жавобгарнингкассацияшикоятида билдирилган **** асоссиз бўлиб,биринчиинстанция судинизо бўйича даъво талабларини қисман қаноатлантиришда,моддий ва процессуал қонун нормаларини тўғри қўллаган ҳолда,қонунийсудҳужжатини қабул қилган. ИПК 68-моддасигаасосан ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПК 72-моддасигакўра,қонун ҳужжатларига мувофиқ муайян далилларбилантасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далилларбилантасдиқланиши мумкин эмас. Ушбукодекснинг74-моддасинингбиринчи қисмига асосансуддалилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб,уларнисуд**** қонунга амал қилган ҳолда 5 ҳар томонлама,тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўзичкиишончи бўйича баҳо беради. Ушбумодданинг иккинчи қисмига кўра ҳар бир далил ишга алоқадорлиги,**** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан,далилларнинг йиғиндиси эса,етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. ИПКнинг****-моддасибиринчи қисмига кўра, судишникассациятартибида кўриш чоғида биринчиинстанция судиҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослигини текширади.Судянги далилларни текшириш ва янги фактларни аниқлаш мумкин. ИПК ****-моддаси,биринчи қисмининг1-бандида кассацияинстанциясисуди кассацияшикоятини(протестини)кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга **** белгиланган. ИПКнинг****-моддасигамувофиқ, суд**** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. Судлов ҳайъати юқорида қайд этилган ҳолатларга ҳамда моддий ва процессуал қонун нормаларининг талабларига асосланиб,жавобгарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришнирадэтишни,биринчиинстанциясудининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни,жавобгар томонидан олдиндан тўлаб чиқилган давлат божи вапочта**** инобатга олиб,ўзининг зиммасида қолдиришни лозим топди. Бинобарин,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг68, 72, 73, 74, ****, ****, ****, ****, ****моддаларигаасосланиб,судлов ҳайъати қ а р ор қи л а д и: Миришкортуманмаданият бўлиминингкассацияшикоятини қаноатлантиришрадэтилсин. Касби туманлараро иқтисодий судининг****йил22сентябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Миришкортуманмаданият бўлими томонидан олдиндан тўлаб чиқилган давлат божи вапочта**** инобатга олиниб,ўзининг зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан биринчиинстанция судиорқали вилоят судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиш(протесткелтириш)мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари Ҳ.Турсунов Н.****