Решение #2832312 Экономические

****1-****/****-сонли иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСП БЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ ****5йил18 декабрь Андижон шаҳри Андижонтуманлараро иқтисодий судининг судъя**** раислигида,А.Азизовни котиблигида, “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамиятининг жавобгар – “ANDIJON MEBEL PLAST” масъулияти чекланганжамияти ҳисобидан****,39сўм қарздорлик ва****,30сўм пеняундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган иқтисодий ишинидаъвогар вакилиА.Паттоев (ишончнома асосида)иштирокида, Андижонтуманларароиқтисодий суди биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ “Ҳудудий электр тармоқлари”масъулияти чекланганжамиятининг“Энергосавдо”филиали Эски шаҳарбўлими (бундан буён матнда “Даъвогар” деб юритилади) билан“ANDIJON MEBEL PLAST” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда “Жавобгар” дебюритилади)ўртасида юридик шахслар учун электр энергия таъминоти шартнома (бундан буён матнда “Шартнома” деб юритилади) тузилган,****-сонли абонент **** берилган. Ушбу шартноманинг 1.1-бандига кўра, **** тармоғи орқали электр энергиясини истеъмолчига етказиб бериш, истеъмолчи эса истеъмол қилинган энергия **** тўлаш, 3.6-бандига асосан, келгуси ҳисоб-китоб даври бошланишидан олдин, энергиянинг шартномавий миқдори қиймати учун **** фоизлик олдиндан **** тўлаш асосида амалга оширилиши, 4.2-бандига биноан, энергия истеъмол қилишни белгиланган режимига риоя этиш ва фойдаланилган энергияучун ўз **** **** тўлаш **** бўйича тарафлар келишилган. Шартнома шартлари жавобгар томонидан лозим **** **** натижасида**** йил 1 ноябрьҳолатига етказиб берилган электр энергия учун****,39сўм қарздорликюзага келган. Даъвогартомониданжавобгарга шартнома шартлари лозим **** **** натижасида етказиб берилган электр энергия учун қарздорликни иҳтиёрийравишдатўлаш, агар ушбу сумма тўланмаган **** тармоқдан узиш тўғрисидаталабномаюборган.Лекин жавобгар томониданталабномаоқибатсиз қолдирган. Шу сабабли,“Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти иқтисодий судга даъво аризасибилан мурожаат қилиб, жавобгар ҳисобидан****,39сўм ундиришни сўраган. Даъвогар вакили суд **** - жавобгар суд кунига қадар қарздорлик юзасидан тўловлар қисман****сўмамалга оширилганлигинибилдириб,даъвониқолган қисминиқаноатлантириб беришнисўради. Суднинг суд **** куни, жойи ва **** ******** жавобгарга почта алоқа хизмати орқали етказилган бўлса-да, жавобгар суд **** келмади ва ўз эътирозини билдирмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги матнларда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра, иш муҳокамасининг**** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин.Мазкур модда талабига кўра суд ишни жавобгар иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суддаъвогарнингфикрларинитинглабҳамдаиш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидагиасосларга кўра, даъво талабидагиасосийқарздорликниқисман қаноатлантиришни лозимтопади. Аниқланишича, тарафларўртасида юридик шахслар учун электр энергия таъминоти шартнома тузилган, ****-сонли абонент **** берилган. Шартнома шартлари жавобгар томонидан лозим **** **** натижасида**** йил 1 ноябрьҳолатига етказиб берилган электр энергия учун****,39сўм асосий қарздорлик юзагакелган. Даъвогар томонидан жавобгарга шартнома шартлари лозим **** **** натижасида етказиб берилган электр энергия учун қарздорликни иҳтиёрий тўлаш, агар ушбу сумма тўланмаган **** тармоқдан узиш тўғрисида талабномаюборилган.Лекин жавобгар томонидан талабнома оқибатсиз қолдирган. Зеро,шартноманинг 1.1-бандигаасосан, **** тармоғи орқали электр энергиясини истеъмолчига етказиб бериши, истеъмолчи эса истеъмол қилинган энергия **** тўлаши;3.6-бандигакўра, келгуси ҳисоб-китоб даври бошланишидан олдин, энергиянинг шартномавий миқдори қиймати учун **** фоизлик олдиндан **** тўлаш асосида амалга оширилиши; Шартноманинг4.2-бандигабиноан, энергия истеъмол қилишни белгиланган режимига риоя этиш ва фойдаланилган энергия учун ўз **** **** тўлаш **** бўйича тарафлар келишилган. Суджараёнида **** этилган хужжатларни ўрганиб чиқиб, суд жавобгар томонидандаъво судга **** этилганданаввалжами****сўмтўловларниамалга оширганлиги маълум бўлди. Мазкур ҳолатда суд, даъвогарнинг даъво талабинижаъвогар томонидан тўланган****сўмни чегириб ташлаган ҳолдажавобгардан даъвогар фойдасига****,39сўм ундиришнилозим топади. Даъво талабининг асослилиги - тарафлар ўртасида тузилган шартнома, талабнома, солиштирма далолатнома ва счёт-фактура билан ўз тасдиғини топди. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодекси (бундан буён матнда матнда “ФК” деб юритилади) ****-моддасигакўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб бериши белгиланган. ФКнинг ****-моддасига асосан, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш **** олади, абонент эса қабул қилинган энергия **** тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасигабиноан,агар қонунчиликда ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия **** абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади, бу миқдор ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ аниқланади. Суд даъво талабидаги пеня ундириш қисмини муҳокама қилган ҳолда жавобгарнингмолиявий аҳволи яхши бўлмаганлиги сабаблипеняни****,65сўмга камайтиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. ФКнинг ****-моддасига кўра, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ****. Аммо, ФКнинг ****-моддасига асосан, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий Хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли Қарорининг 2-бандига биноан, шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланади.Судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шарт. Суд, ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топди. Чунки, ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига асосан, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, олтинчи қисмига биноан, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. ЎзбекистонРеспубликасининг “Давлат божи тўғрисида”ги қонунида кўрсатилган талаблар бўйичамулкий тусдаги даъво аризаларидан - даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, лекин базавий ҳисоблаш миқдоридан кам бўлмаганмиқдорда давлат божи ундирилади деб кўрсатилган. Суд юқоридагиларни инобатга олиб,Республика бюджетига жавобгардан ****,29сўм давлат божидаъвогардан **** сўм давлат божиҳамдажавобгардандаъвогар фойдасига 41200сўм почта **** ундиришни лозим деб топди. Баён этилганларгава Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодексининг****,****, ****, ****-моддаларига, Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****-моддаларига, Ўзбекистон Республикаси Олий Хўжалик суди Пленумининг ****-сонли Қарори талабларигаасосланиб, суд ҚАРОР ҚИЛАДИ: Даъво талабиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар -“ANDIJON MEBEL PLAST” масъулияти чекланганжамияти ҳисобидандаъвогар -“Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти фойдасига****,39сўм қарздорлик,****,65сўм пеня ва41200сўм почта ****ундирилсин. Республика бюджетига: - Жавобгар -“ANDIJON MEBEL PLAST” масъулияти чекланган жамияти ****,29сўм давлат божи; - даъвогар -“Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамиятидан **** сўм давлат божи ундирилсин. Даъвони қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргачижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ичидашусуд орқали Андижон вилоятсудига апелляция тартибида шикоят қилиниши(протест келтириш)мумкин. Раислик этувчи, судья ****