Решение #2832382 Экономические

****-сонлииқтисодийиш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья –**** Кассацияинстанцияси судида маърузачи судья –**** Тафтиш инстанцияси судида маърузачи судья – **** **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШ ИНСТАНЦИЯСИ СУДИНИНГ ҚАРОРИ ****5йил17декабрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатитафтиш инстанцияси**** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар****ваО.Қўлдошовдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, “Bu r m rk zi d hq n b z ri” акциядорлик жамияти вакили **** (**** йил 11 январдаги 9-сонли ишончномаасосида), “S idh shim n m d F z” оилавий **** вакили **** (**** йил 5 майдаги ишончномаасосида)иштирокида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар“Bu r m rk zi d hq n b z ri”акциядорлик жамиятиманфаатидажавобгар“S idh shim n m d F z” оилавий ****нисбатандаъво аризаси асосида қўзғатилган иқтисодий иш бўйичаБухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил11 августдагиҳал қилув қарори ваБухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассацияинстанциясининг**** йил11ноябрдагиқарориганисбатан жавобгар “S idh shim n m d F z” оилавий ****томонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятииқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буёнматнда палата деб юритилади) “Bu r m rk zi d hq n b z ri” акциядорлик жамияти (бундан буёнматнда даъвогар деб юритилади) манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“S idh shim n m d F z” оилавий **** (бундан буёнматнда жавобгар деб юритилади)га нисбатан умумий овқатланиш ҳудудида жойлашган 55 кв.м.дан иборат 2-к-сонли ҳожатхона биноси ҳамда ****,4 кв.м.дан иборат 3,4,5-к-сонли савдо дўконлари учун бозор инфратузилмасидан фойдаланганлиги учун шартнома тузишга **** ва **** сўм ундиришни сўраган. Суднинг ****йил21 июлдаги**** билан ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар сифатидаКадастрлар агентлиги Бухоро шаҳар бўлими ва Кадастрлар палатаси Бухоро шаҳар филиалижалб қилинган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил22 августдагиҳал 1 қилув қарори билан даъвогарнинг даъво талаби қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига**** сўм ундирилган ҳамда жавобгарга нисбатанумумий овқатланиш ҳудудида жойлашган 55 кв.м.дан иборат 2-ксонли ҳожатхона биноси ҳамда ****,4 кв.м.дан иборат 3,4,5-к-сонли савдо дўконлари учун бозор инфратузилмасидан фойдаланганлиги учун шартнома тузишга ****. Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассацияинстанцияси судининг **** йил11 ноябрдагиқарори билан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган. Мазкур суд ҳужжатлари устидан жавобгар томонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятидасуд ҳужжатларидан норозилиги,даъво асоссизлиги,мулкка нисбатан эгалик қилишва доимий фойдаланишҳуқуқи давлат рўйхатидан ўтказилганлиги, Бухоро вилоят Давлат мулкини бошқариш ва хусусийлаштириш бошқармасининг**** йил 18 мартдаги18-сонли Бухоро шаҳар,Суворов кўчаси **** жойлашган бинога“Мулккаэгалик ҳуқуқини берувчи Давлат ордери” фуқаро Ҳ.Ходжаев номига берилганлиги,ушбу фуқаро номигабинова ****,19 м² ер участкаси доимий фойдаланиш ҳуқуқи билан**** йил 29 ноябрдаги****-рақами билан кадастр ҳужжати расмийлаштирилиб давлат рўйхатидан ўтказилганлиги, кейинчалик фуқаро Ҳ.Ходжаевушбу мулкнифуқароМ.Турсуновага нотариал тартибда олди-сотди шартномасига асосан сотганлиги, М.Турсунова олди-сотди шартномаси тузганидан кейин бошқаҳеч кимга сотмаган ва ҳадя қилмаганлиги, ушбу объектсотиб олингандан кейинМ.Турсунова кадастр ҳужжатлариниўз номигарасмийлаштирмаганлиги, Ҳ.Ходжаевномигарасмийлаштирилганкадастр хужжати суд томонидан бекорқилинмаганлиги,Бухоро туманлараро маъмурий судининг ****2-сонли маъмурий иши кўрилгандаКадастрлар палатаси Бухоро шахар бўлимига нисбатан хусусий **** чиқарилиб, прокуратурага юборилганлиги,Давлат рўйхатидан ўтказилган даврҲ.Ходжаевномига бинова ****.19 м ер участкаси доимий фойдаланишҳуқуқидавлат реестрига расмийлаштирилган Давлат реестрлар китобининг варағи сабабсиз йиртиб олинганлиги сабаблиКадастрлар палатаси Бухоро шаҳар бўлими ходимиГ.Бақоеваганисбатанинтизомий жазо сифатида меҳнат шартномаси бекорқилинганлиги, Г.Бақоевага нисбатан Жиноят кодексининг 84моддасибиринчиқисми 1-банди, яъни шахсни жиноий жавобгарликка тортиш муддати ўтиб кетганлигига асосан жиноят иши қўзғатиш радқилинганлиги, Давлат кадастрлар палатасимутахассисларикелиб текширганда Давлат реестридан ўтказиладиган дафтар варағийўқотилмаган бўлганлиги,Кадастрларпалатаситомонидан низоли ер майдони даъвогар чегараҳудудига кирмаслигитўғрисида хулоса берилганлиги баён қилиниб, Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил22 августдагиҳал қилув қарори ваБухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассацияинстанциясининг**** йил11 ноябрдагиқарорини бекор қилиб,даъвони қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишсўралган. 2 Суд **** иштирок этган жавобгар вакили тафтиш тартибидаги шикоятида келтирилган **** қувватлаб, даъво асоссизлигини, қуйи суд инстанцияларисуд ҳужжатларидан норозилигини, жавобгар мулки бозор ҳудудида жойлашмаганлигини, даъвогар асоссиз тўлов талаб қилаётганлигини, жавобгарнинг хусусий мулкка нисбатан конституциявий ҳуқуқлари бузилаётганлигинитаъкидлаб, судга илтимоснома **** этиб,жавобгар ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш учун адвокат хизматидан фойдаланишга имкон бериш **** суд муҳокамасини кейинга қолдиришни, тафтиш тартибидаги шикоятни қаноатлантиришни ва суд ҳужжатларини бекор қилиб,даъвони қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикоятига нисбатан эътироз билдириб, даъво асосли киритилганлигини, қуйи суд инстанциялари томонидан қонуний қарор қабул қилинганлигини,жавобгарнинг хусусий мулкка нисбатан ҳуқуқларига даъвогар даъво қилмаганлигини, тўлов бинонинг бир қавати учун ҳисобланганлигинитаъкидлаб, жавобгарнингсуд муҳокамасини кейинга қолдириш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантиришни рад этиб,ишни мазмунан кўришни,тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни рад этиб,суд ҳужжатларини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Суд **** **** ва жойи **** тегишли тартибда хабардор қилинганпалата ваучинчи шахслар вакил иштирокинитаъминламади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, тафтиш инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган, тафтиш тартибидаги шикоятини (протестни) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди.Шу боис, судлов ҳайъати ишни мазкур шахс вакиллари иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси ватарафлар вакилларининг тушунтиришларини эшитиб,қуйидагиларгаасосанжавобгарнинг суд муҳокамасини кейинга қолдириш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантиришни рад этишни,тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни рад этишни,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори вакассация инстанциясисудининг қарориниўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Жавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикояти суднинг **** йил24 ноябрдаги**** билан иш юритишга қабул қилиниб, суд **** **** йил10 декабрдатайинланган.Суднинг **** йил10 декабрдаги**** билан жавобгарнинг илтимосномасига асосан ишни кўриш кейинга қолдирилиб, навбатдаги суд **** **** йил17 декабргатайинланган.Жавобгарга унинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш учун адвокат хизматидан фойдаланишгаетарлича **** бўлган.Бундан ташқари,жавобгарадвокат билан 3 тузилган юридик хизмат кўрсатиш тўғрисидаги шартноманиҳамсудга **** эта олмади.Шу сабабли судлов ҳайъатижавобгарнингсуд муҳокамасини кейинга қолдириш тўғрисидаги илтимосномасини тегишлича асослантирилмаганлиги сабабли қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буёнматнда ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларигамувофиқ,**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,Бухоро вилоят ҳокимининг **** йил 9 январдаги ****-сонли қарорига асосандаъвогаручунБухоро шаҳар Ибн Сино кўчаси икки ёқасидан жами13,55 гектар ер майдони ****. Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 26 апрелдаги “Деҳқон бозорлари ва савдо комплекслари фаолиятини ташкил қилишни янада такомиллаштириш чора-тадбирларитўғрисида”ги ПҚ-****-сонли Қарорининг 4-бандида вилоят ҳокимлари зиммасига ҳудудий молия ва солиқ органлари билан келишилган ҳолда бозорлар ва савдо комплексларининг маъмурияти томонидан ундириб олинадиган бир марталик йиғимлар, ижара тўлови ва кўрсатиладиган хизматлар қиймати миқдорларини ҳар йили ишлаб чиқиш белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан **** йил 27 январда ****-сон билан рўйхатга олинган “Бозорлар, савдо комплекслари ва уларнинг филиалларида бир марталик йиғимлар, ижара тўловлари ҳамда кўрсатилган хизматлар учун тўловларнинг ўз **** ва тўлиқ ундирилишини ташкил этиш ва назорат қилиш тартиби тўғрисида”ги Низом (бундан буён Низом деб юритилади)нинг 3-бандига кўра,бозорларда ва устав фондида давлат улуши камида 51 фоизни ташкил этадиган савдо комплексларида миқдори ҳар йили ҳудудий молия органлари ва давлат солиқ хизмати ҳудудий органлари билан келишган ҳолда, **** **** вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари томонидан тасдиқланадиган бир марталик йиғим тўлови, ижара тўловлари ҳамда кўрсатилган хизматлар учун тўловлар ундирилиши қайд этилган. Низомнинг 8-бандида бозорлар, савдо комплекслари ва уларнинг филиалларининг маъмурияти (бундан кейинги ўринларда маъмурият деб юритилади) тасарруфида бўлган бинолар, иншоотлар ҳамда бошқа молмулкдан ва уларнинг хизматларидан белгиланган тартибда фойдаланувчи юридик ва жисмоний шахслар ижара тўловлари ва кўрсатилган хизматлар учун тўловлар тўловчилари ҳисобланиши белгиланган. Даъвогарга қарашли бозорнинг умумий ҳудудида жавобгарга тегишли 55,0 кв.метрдан иборат 2-к-сонли ҳожатхона биноси ҳамда 3,4,5-к-сонли ****,4 кв.метрдан иборат савдо дўконлари мавжудлиги даъво аризада асос қилиб келтирилган. Даъвогартомониданжавобгарга **** йил 18 апрелда жавобгарнинг юридик манзилига ****-сонли офертаюборилган.Офертага мазкур бинолар ҳисобидан бозор инфратузилмасидан фойдаланганлик учун**** 4 йил3январдаги 29-сонлишартномалойиҳасиилова қилиниб, шартномани имзолаб бир нусхасини даъвогарга юбориш сўралган. Жавобгарга йўлланган оферта **** йил 24 апрелдаги 11-сонли мурожаатномага асосан эътироз билан имзоланмасдан қайтарилган. Натижада даъвогар жавобгарнинг бозор ҳудудидан инфратузилмаларданфойдаланганлик **** билан қарздорликни ундириш ва шартнома тузишга **** **** талаббилан судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. Низомнинг 10-бандига кўра ижара тўловлари ундирилиши маъмурият ва ижарачи ўртасида қонунчиликка мувофиқ тузиладиган ижара шартномасига асосан амалга оширилади. Низомнинг 11-бандига кўра,бозорлар, савдо комплекслари ва уларнинг филиалларида кўрсатилган хизматлар учун тўловлар хизматлар кўрсатиш бошлангунга қадар, **** пул ёки **** пулсиз шаклда автоматлаштирилган **** тизими орқали назорат-касса машиналари ёки тўлов терминалининг чекини бериш орқали ундирилади. Ўзбекистон Республикаси Адлиявазирлиги томонидан рўйхатга олинган (**** йил 26 декабрдаги ****-сонбилан, **** йил 14 январда ****-сон билан, **** йил 20 январда ****-сонбилан рўйхатга олинган) ҳар йил учун белгиланган бозорлар ва савдокомплексларининг маъмурияти томонидан ундириб олинадиган бирмарталик йиғимлар, ижара тўлови ва кўрсатиладиган хизматлар қийматинингминимал миқдорларга берилган тушунтиришларга кўра,бозорлар ва савдокомплекслари ҳудудидаги бино, иншоот ва қурилмалар мулкдорлариданбозорлар ва савдо комплекслари инфратузилмадан фойдаланганлик учунундириладиган тўловлар кадастр ҳужжатларида кўрсатилган эгалланган ермайдонидан келиб чиқиб ундириши кўрсатилган. Жавобгарга тегишли кадастр ҳужжатидан кўринишича, жавобгарнинг даъвогарга тегишли ҳудудда жойлашган савдо дўконининг жами ер майдони **** кв.метрни ташкил этган. Биринчи инстанция суди томонидан даъвогарнинг юқоридаги талаб асосли деб ҳисобланиб,жавобгарга нисбатан даъвогарнингумумийҳудудида жойлашган 55,0 кв.м.дан иборат 2-к-сонли ҳожатхона биноси ҳамда ****,4кв.м.дан иборат 3,4,5-к-сонли савдо дўконлари учун бозор инфратузилмасидан фойдаланганлиги учун шартнома тузишга ****ган (шартнома тузилган деб ҳисобланган). Бундан ташқари,даъво аризасидадаъвогар жавобгардан ************ сўм ундиришниҳамсўраган. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан рўйхатга олинган (**** йил 26 декабрдаги ****-сон билан, **** йил 14 январда ****-сон билан, **** йил 20 январда ****-сон билан рўйхатга олинган) ҳар йил учун белгиланган бозорлар ва савдо комплексларининг маъмурияти томонидан ундириб олинадиган бир марталик йиғимлар, ижара тўлови ва кўрсатиладиган хизматлар қийматининг минимал миқдорларга берилган тушунтиришларга кўра бозорлар ва савдо комплекслари ҳудудидаги бино, иншоот ва қурилмалар мулкдорларидан бозорлар ва савдо комплекслари 5 инфратузилмадан фойдаланганлик учун ундириладиган тўловлар кадастр ҳужжатларида кўрсатилган эгалланган ер майдонидан келиб чиқиб ундирилиши кўрсатилган. Бухоро вилоят ҳокимининг ҳар йилги“Вилоятдаги бозор ва савдо комплексларида ундириб олинадиган бир марталик йиғимлар, ижара тўлови ва кўрсатиладиган хизматлар қийматининг миқдорларини белгилаш тўғрисида”ги қарорлари билан бозорлар ва савдо комплекслари маъмурияти томонидан ундириб олинадиган бир марталик йиғим миқдорлари тасдиқланади. Даъвогар томонидан мазкур қарор иловаларидаги тўловлар миқдоридан келиб чиққан ҳолда бозор инфратузилмасидан фойдаланганлик ****и ҳисоблаб чиқилган ва тўловлармиқдори ҳисоб-китоби **** қилинган. Ўзбекистон Республикаси Шаҳарсозлик кодекси 18-моддасига кўра, шаҳарсозлик фаолияти соҳасидаги давлат бошқарувини Ўзбекистон ****ҳкамаси, шаҳарсозлик фаолияти соҳасидаги махсус ваколатли давлат органи ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари амалга оширади. Мазкур кодекснинг 20-моддасида эса Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги шаҳарсозлик фаолияти соҳасидаги махсус ваколатли давлат органи эканлиги ҳамда шаҳарларнинг, шаҳарчаларнинг бош режаларини, бундан тасдиқланиши Вазирлар Маҳкамасининг ваколатлари жумласига киритилган шаҳарларнинг бош режалари мустасно, ҳамда ****нинг марказий қисмларини, вилоятларнинг маъмурий марказларини, шунингдек маданий мерос объектларига эга бўлган шаҳарларни батафсил режалаштириш лойиҳаларини тасдиқлаши белгилаб қўйилган. Шу асосга ва Вазирлар Маҳкамасининг **** йил 22 январдаги 19-сонли “Бухоро шаҳар бош режасини тасдиқлаш тўғрисида”ги қарорларига асосан Бухоро шаҳар ҳокимининг **** йил 9 ноябрдаги қарори билан Бухоро вилоят архитектура ва қурилиш бош бошқармаси томонидан ишлаб чиқилган Бухоро шаҳар Марказий деҳқон бозори бош режаси, савдо расталари, савдо ўринлари ҳамда турғун савдо шахобчалари жойлашуви иловага мувофиқ тасдиқланиб, Бухоро шаҳар Марказий деҳқон бозори учун Бухоро шаҳар Ибн сино кўчаси икки ёқасидан жами 13,55 гектар ер майдони ****. Бундан ташқари, Вазирлар Маҳкамасининг **** йил 28 августдаги ****-сонли қарори билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси бозорларида савдо фаолиятини ташкил қилиш қоидалари”нинг 28-бандида бозор ҳудудида ер участкалари **** (деҳқон (озиқ-овқат) бозорлари ҳудудида қонун ҳужжатларига мувофиқ замонавий савдо **** қуриш учун ер участкалари **** бундан мустасно), шунингдек бозорга тегишли кўчмас мулк объектларининг жисмоний ва юридик шахсларга мулк қилиб берилишига йўл қўйилмаслиги белгилаб қўйилган. Жавобгарга тегишли кадастр ҳужжатлари ўрганиб чиқилганда, у шу кунга қадар бозор ҳудудига тегишли ер майдонларидандоимий фойдаланишҳуқуқи асосида фойдаланиб келган. 6 Давлат нотариал идорасининг **** йил 6 мартдаги ҳадя шартномаларига шартнома предмети бўлган мулк Бухоро шаҳар, “****” кўчасида жойлашган Марказий деҳқон бозори ҳудудида жойлашганлиги қайд қилиб ўтилган. Ушбу ҳужжат **** низоли ер майдонлари ўша **** ҳам бозор ҳудуди бўлганлигидан далолат беради.Бундан ташқари,Бухоро вилоят Архитектура қурилиш бош бошқармасининг АРТ топо харитасида ҳам жавобгарнинг биноиншоотлари бозорнинг қизил чизиқлар ичида жойлашганлиги белгиланган. **** **** йил 4 апрелда 58-сонли олди-сотди шартномасига асосан, Бухоро шаҳар марказий деҳқон бозориҳудудидаги савдо дўкон бинолариниМ.Турсуновага сотган ва Бухоро шаҳар “Ермулккадастр” ДК томонидан **** йил 15 апрелда кадастр ҳужжатлари расмийлаштирилиб ер майдонидоимий фойдаланишҳуқуқи билан, савдо дўкон бинолари мулк ҳуқуқи асосида давлат рўйхатидан ўтказилган. **** йил 14 апрелдаги ****-сонли қарорларига асосан, **** тегишли **** м2****-сонли савдо дўконларга **** йил 18 апрель куни BU серияли ****-**** гувоҳнома берилган.Биноларнинг 87,86 2 м қисминиҲ.****,К.Ҳайдаров ваШ.Асадовага сотган. Савдо дўконининг қолган қисми жавобгарнинг **** йил 25 декабрдаги 01-сонли умумий йиғилиш баёнига асосан **** йил 12 январдажавобгарномига кадастр ҳужжатлари расмийлаштирилиб,ер майдонидоимий фойдаланишҳуқуқи билан, савдо дўкон бинолари мулк ҳуқуқи асосида давлат рўйхатидан ўтказилган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 22 январдаги “Бухоро шаҳар бош режасини тасдиқлаш тўғрисида”ги19сонлиқарорига асосанБухоро вилоят ҳокимининг**** йил 9 ноябрдаги“Бухоро шаҳар марказий деҳқон бозорини ташкил қилиш учун ер майдони **** тўғрисида”ги****-сонли қароригаБухоро шаҳар марказий деҳқон бозори учун Бухоро шаҳар, “Ибн-Сино” кўчасининг икки ёқасидан жами 13,55 гектар ер майдони ****. Мазкур ер майдонлари Давлат кадастрлар палатаси Бухоро вилоят бошқармаси томонидан **** йил 27 ноябрь куни давлат рўйхатидан ўтказилиб, ’Y серияли ****-**** ер майдонига нисбатан гувоҳнома берилган. Бухоро шаҳар ҳокимининг **** йил 29 декабрдаги ****-сонли қарорибиланБухоро шаҳар марказий деҳқон бозори фойдаланишга қабул қилинган. Шундан сўнг, Давлат кадастрлар палатаси Бухоро вилоят бошқармаси томонидан **** йил 7 ноябрь куни ТА ****-**** бино-иншоотларга нисбатан гувоҳнома расмийлаштирилган. Демак, жавобгар томонидан бино-иншоотлар ўзининг мулки ва улар жойлашган ерлар жавобгарнинг қизил чизиғи ҳудудига кирмаслигиҳамда хусусий мулкка нисбатан унинг конституциявий ҳуқуқлари бузилганлиги**** **** асоссиздир. Ушбу ҳолатлар Бухоро туманлараромаъмурий судининг **** йил 4 февралдаги ****-сонли иши бўйича қабул қилинган ҳал қилув қарори ва 7 апелляция инстанциясининг **** йил 2 апрелдаги қарорида муҳокама қилинган. ИПКнинг 73-моддаси учинчи қисмига кўра, фуқаролик ишлари бўйича суднинг ёки маъмурий суднинг қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори бошқа ишни кўраётган иқтисодий суд учун фуқаролик ишлари бўйича суднинг ёки маъмурий суднинг ҳал қилув қарорида аниқланган ва ишда иштирок этувчи шахсларга тааллуқли бўлган ҳолатларга доир масалалар бўйича ****. ФК ****-моддасининг олтинчи қисмига кўра, агар ушбу Кодексга ёки бошқа қонунларга мувофиқ шартнома тузиши **** бўлган тараф уни тузишдан бош тортса, иккинчи тараф уни шартнома тузишга **** қилиш талаби билан судга мурожаат қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 18 декабрдаги “Хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ва бекор қилишни тартибга солувчи фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги ****-сонли қарорининг 12-бандида шартнома тузиши **** бўлган тараф уни тузишдан бўйин товлаган ҳолда, бошқа тараф шартнома тузишга **** **** талаб билан судга мурожаат қилишга **** **** тушунтириш берилган. Демак, мазкур ҳолатда даъвогарнингжавобгарга нисбатан умумий овқатланишрастасиҳудудида жойлашган 55,0 кв.метрдан иборат 2-к-сонли ҳожатхона биноси ҳамда ****,4 кв.метрдан иборат 3,4,5-к-сонли савдо дўконлари учун бозор инфратузилмасидан фойдаланганлиги учун шартнома тузишга **** **** талаби асосли бўлиб ҳисобланади. Шунингдек,Ўзбекистон ****ҳкамасининг “Бозорлар ва савдо комплекслари фаолиятини тартибга солишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”**** йил 28 августдаги****-сон Қарорининг 11-бандига кўра, бозорда асфальтланган (чорва моллари, паррандалар ва бошқа ҳайвонлар сотиш бозоридан ташқари), яхши ёритилган, ёндош ҳудуддан тўсиқ билан **** савдо майдони; бозорда иш **** тугагандан кейин ёпиладиган кириш ва чиқиш жойлари; бозорнинг номи, ихтисослашуви ва иш тартиби кўрсатилган ҳолда давлат тилида расмийлаштирилган пешлавҳа; жиҳозланган ва тартиб **** қўйилган турғун ҳамда мавсумий савдо расталари ва савдо қилиш учун жойлар, турғун савдо шохобчалари, бунда бозор маъмурияти тасдиқлаган ва бозор объектларининг жойлашиш схемаси кўринарли жойга осилган ва объектларнинг амалда жойлашган ўрни, шунингдек бозор расталари ва савдо ўринларининг жойлашиши харидорларнинг бозорда эркин юришини ҳамда савдо расталари ва жойларига бемалол боришини таъминлаши керак; давлат солиқ хизмати органлари, ҳудудий ички ишлар органлари, санитарияэпидемиология назорати, тиббиёт пункти, давлат ветеринария-санитария экспертизаси лабораторияси ёки давлат ветеринария хизмати органларининг таянч пунктларини жойлаштириш учун хоналар (мол гўшти ва ўсимликлардан тайёрланган озиқ-овқат маҳсулотларини сотишда); буюмларни **** жойлари, дезинфекцияловчи моддаларни ****, гўшт маҳсулотларини майдалаш (гўшт сотишда) учун алоҳида хоналар; сотувчилар ва харидорлар учун аравачаларни прокатга бериш пункти; ўлчов-тортиш воситаларини прокатга бериш пункти 8 (илгари фойдаланишда бўлган мол-мулкни сотиш бозорларидан ташқари); авария ҳамда фавқулодда вазиятлар ҳолатларида ёнғинни ўчириш ва аҳолини хабардор қилиш воситалари; бозорлар ҳудудида ва унга туташ ҳудудларда жойлашган автотранспорт воситаларини **** **** жойлари, жамоат ҳожатхоналари, сув қувурлари, юз-қўл ювгичлар, ахлат тўплагичлар, радиоузел ва бошқа зарур инфратузилма объектлари бўлиши кераклиги белгиланган. Мазкурҳолатдамавжуд инфратузилма объектларидан жавобгар томонидан фойдаланилган. Даъво аризасида жавобгар бозорҳудудида жойлашган савдо дўкони учун қарздорлиги**** йил 1 май ҳолатида****549****сўмни ташкил қилиши кўрсатилган бўлиб, ушбу ҳолат даъвогар томонидан даъво аризасиги илова қилинган маълумотномабилан тасдиқланади. Биринчи инстанция судитарафлар ўртасида шартноманинг тузилмаганлиги инфратузилмадан фойдаланганлик учун тўловларни ундирмасликка асос бўлмаслиги,мазкур ҳолатда бозорлар ва савдо комплекслари ҳудудидаги бино, иншоот ва қурилмалар мулкдорларидан бозорлар ва савдо комплекслари инфратузилмадан фойдаланганлик учункўрсатиладиган хизматлар қийматини тўлаши лозимлигиниинобатга олиб,қарздорлик иш ҳужжатларидаги ҳокимнинг қарорлари, даъвогарнинг асослантирилган ҳисоб-китоби, даъвогарнинг суд муҳокамасидаги тушунтиришлари билан тасдиқланишидан келиб чиқиб,даъвогарнинг ******** сўм кўрсатиладиган хизматлар қийматини ундириш тўғрисидаги талаби асослидеб ҳисоблаб,даъво талабинингушбу қисмини ҳамқаноатлантириш ****тўғрихулосага келган. Кассацияинстанцияси биринчи инстанция суди томонидан ҳал қилув қарори қабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига риоя қилинганлигини, ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёҳуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдириш тўғрисида асосли хулосага келган. Судлов ҳайъатижавобгарнингтафтиш шикоятида келтирган**** билан келиша олмайди. Биринчидан,даъво талаби жавобгарнинг мулкка бўлган ҳуқуқини бекор қилишга қаратилмаган важавобгарнинг хусусий мулкка нисбатан конституциявий ҳуқуқларини бузмайди ва унга дахл қилмайди. Аксинча, мазкур ҳолатда жавобгарнинг мулкдор эканлигидан ҳамда кўчмас мулк марказий деҳқон бозори ҳудудида жойлашганлигидан келиб чиқиб,кўрсатиладиган хизматлар қийматини ундиришсўралган. Иккинчидан, жавобгарнингмулкка нисбатан эгалик қилиш ва доимий фойдаланиш ҳуқуқи давлат рўйхатидан ўтказилганлиги ҳолати низоли ҳолат бўйича шартнома тузиш **** бекор қилмайди ҳамда инфратузилма тўловларини тўламаслик учун асос бўлмайди. ИПК 68-моддасининг биринчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. 9 ИПК 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги белгиланган. ИПК ****6-моддасига кўра, суд ишни тафтиш тартибида кўриш чоғида қуйи инстанция судлари томонидан моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилганлигини ва процессуал қонун талабларига риоя этилганлигини иш материаллари бўйича текширади. Биринчи инстанция судида кўриб чиқиш предмети бўлмаган янги талаблар тафтиш инстанцияси суди томонидан қабул қилинмайди ва кўрилмайди. ИПК ****8-моддасига мувофиқ, суд ҳужжатининг ноқонунийлиги ёки асоссизлиги ҳал қилув қарорини, қарорни ёки **** ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади.Суднинг мазмунан тўғри бўлган ҳал қилув қарори, қарори ёки **** **** юзаки асослар бўйичагина бекор қилиниши мумкин эмас. ИПК ****7-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига кўра,ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорниўзгаришсиз қолдиришга ****. Судлов ҳайъати,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ва кассация инстанциясисудитомонидан қарор қабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларигатўлиқриоя қилинганлигини,суд ҳужжатиниўзгартириш ёхуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори вакассация инстанциясисудинингқарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъатисуд **** муҳокама қилиб,тафтиш тартибидаги шикоятни қаноатлантириш рад этилганлиги сабаближавобгар томонидан олдиндан тўланган41**** сўм почта **** унинг зиммасида қолдиришни, тафтиш инстанцияси суди учун жавобгардан республика бюджетига **** сўм давлат божи ундиришни лозим топди. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****2-****11-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилди: Жавобгар“S idh shim n m d F z” оилавий **** суд муҳокамасини кейинга қолдириш тўғрисидаги илтимосномаси рад этилсин. 10 Бухоро туманлараро иқтисодий судининг ****йил11 августдагиҳал қилув қарори ва Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассацияинстанциясининг****йил11 ноябрдагиқарори ўзгаришсиз,“S idh shim n m d F z” оилавий **** тафтиш тартибидагишикояти қаноатлантирилмасданқолдирилсин. Жавобгар“S idh shim n m d F z” оилавий **** тафтиш инстанцияси учун республика бюджетига **** сўмдавлат божиундирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан тафтиш тартибидаги шикоят (протест) биланбиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичидабевоситаЎзбекистон Республикаси Олий судига мурожаат қилиниши мумкин. Раислик қилувчи **** Ҳайъатаъзолари **** О.Қўлдошов 11