Решение #2832618 Экономические

****1/****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судидаишни кўрган судья **** Касс ция инстанцияси судида маърузачи судья **** **** ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАСС ЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ ****5йил 17 декабрь Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати****раислигида, ҳайъат аъзолари **** ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида, “Аааааа” маъулияти чекланган жамияти вакиллари **** (тугатишбошқарувчиси), **** (**** йил 4 январдаги ишончномага асосан)нинг иштирокида,даъвогар “**** *******” маъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “Ссссс” фермер хўжалиги ҳисобидан 71.****.****,**** асосий қарзни ундириш тўғрисидаги даво аризаси бўйича юритилган иш юзасидан қабул қилинган Дўстлик туманлараро иқтисодий судининг **** йил 26 июндаги ҳал қилув қарори устидан “Ссссс” фермер хўжалиги томонидан берилган кассация шикоятиниЖиззах вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: “Аааааа” маъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)ва“Ссссс” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)ўртасида**** йил 19 сентябрдабошоқли дон харид қилиш бўйича фьючерс шартномаси тузилган Шартноманинг 1.1-бандига кўра, жавобгар шартноманинг 1.2 ва 1.3-бандларида кўрсатилган миқдордаги 17.6 тонна бошоқли дон маҳсулотини даъвогаргатопшириш,даъвогарэсажавобгарни шартномада белгиланган тартибда бошоқли дон уруғлиги билан таъминлаш(ғалла етиштириш билан боғлиқ бошқа **** қоплаш), етиштирилган маҳсулотни қабул қилиб олиш ва унинг **** тўлаш**** олган. Шунингдек, тарафлар ўртасида****1йил30 мартда пахта хомашёсинихарид қилиш бўйича конрактация шартномаси тузилган. Мазкур шартноманинг 1.1-бандига кўра,жавобгар пахта хом ашёсини даъвогарга етказиб бериш,жавобгарэса ушбу маҳсулотни келишилган муддатлардақабул қилиб олиш вамуайян нарх бўйича **** тўлаш **** олган. Шартномалар шартларига мувофиқ, даъвогар томонидан жавобгарга маҳсулот етиштириш **** бўнак сифатида **** йил ғалла ва пахта ҳосили учун ****.****.**** сўмлик маҳсулотлар, эҳтиёт қисмлар берилган ва хизматлар кўрсатилганҳамда 24.****.**** сўм пул маблғалари ўтказиб берилган. Шартноманинг 2.3-бандидажавобгардан йил мобайнида олинган материаллар, эҳтиёт қисмлар, кўрсатилган хизматлар, **** ишлар ва бўнак 1 (аванс) маблағлари тўлаб берилиши, қолган қисмини пахта ҳосили якуний ҳисобкитобидан ушлаб қолиниши белгиланган. Бироқ, даъвогарнинг якуний ҳисоб-китоб натижаларига кўра, жавобгар томонидан16.****.**** сўмлик бошоқли дон ва 39.****.****сўмликпахта хом ашёси топширилганлиги(товар етказиб берилганлиги) натижасида бўнак сифатида олинган ****.****.**** сўм қарздорлик қайтарилмаган. Дўстлик туманлараро иқтисодий судининг **** йил23 июндаги ****-сонли иқтисодий иши юзасидан чиқарилган ҳал қилув қарорига асосан жавобгар ҳисобидан ****.****.**** сўм ундирилган. Шундан кейин,Дўстлик туманлараро иқтисодий судининг **** йил 27 апрелдаги****-сонли ҳал қилувқарори билан даъвогар тўловга қобилиятсиз деб топилиб, унга нисбатан тугатишга доир иш юритиш таомили қўлланилган ва суднинг **** билан тугатиш бошқарувчиси этиб **** тайинланган. Тугатишга доир иш юритиш жараёнида тугатиш бошқарувчиси жавобгарга талабнома билан мурожаат қилиб, мавжуд қарздорликни тўлаб беришни сўраганбўлса-да, жавобгар томонидан талабнома оқибатсиз қолдирилган. Шундан сўнг,даъвогар тугатиш бошқарувчиси судга даъво аризасибилан мурожаат қилиб, жавобгар ҳисобидан 71.****.****,**** асосий қарзни ундиришни сўраган. Дўстлик туманлараро иқтисодий судининг **** йил 26 июндаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига 71.****.****,**** асосий қарз ва олдиндан тўланган 37.**** сўм почта ****, Республика бюджетига 1.****.****,**** давлат божи ундирилган. Дўстлик туманлараро иқтисодий судининг **** йил 26 июндаги ҳал қилув қароридан норози бўлиб, жавобгар кассация шикояти билан мурожаат қилган.Шикоятда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш сўралган. Суд муҳокамасида иштирок этгантугатиш бошқарувчиси**** жавобгарнингкассация шикоятигаэътироз билдириб,кассация шикояти асоссизлигини,жавобгарнинг қарздорлиги иш ҳужжатларига **** этилган ҳисоб-**** фактуралар билан ўз тасдиғини топишини, жавобгарга маҳсулот топширилганлигини тасдиқловчи юк хатлари ҳамда ишончномаларни топишнинг имкони бўлмаганлигини маълум қилиб, кассация шикоятиниқаноатлантиришни рад қилишни сўради. Суд муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакили****кассация шикояти асоссизлигини, жавобгар ҳисоб-китобларга аниқлик киритиш учун келмаганлигини, суднинг сўровигаасосанжавобгаргапахта теримини молиялаштиришучун пул маблағлари берилганлиги юзасидандалилларни ****қилганлигини билдириб,кассацияшикоятини рад қилишни сўради. Суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тилхат орқали хабардор қилинган бўлса-да, жавобгар вакили суд **** иштирок этмади. Бироқ, аввалги суд ****лисларида жавобгар вакиликассация шикоятини қувватлаб,даъвогар томонидан олинмаган минерал ўғитлар учун ортиқчамаблағ талаб қилинаётганлигини, 64.****.**** сўмлик минерал ўғит берилганлигиюзасидан юборилган ҳисоб **** фактуратасдиқланмасдан, рад қилинганлигини маълум қилган. 2 Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси тўртинчи қисмига кўра, кассация инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган, кассация шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Мазкур ҳолатда судлов ҳайъати ИПКнинг ****-моддасига асосан кассация шикоятини жавобгар вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб топади. Судлов ҳайъати, ишда иштирок этувчи шахс вакилларининг фикрини тинглаб, кассация шикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра кассация шикоятини қисман қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 299-моддасига асосан суд ишни касс ция тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.Касс цияинстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт.Биринчи инстанция судида кўриб чиқиш предмети бўлмаган янги талаблар касс ция инстанцияси суди томонидан қабул қилинмайди ва кўрилмайди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда **** тарафлар ўртасида тузилганшартномалардан келиб чиққан. Ишдаги мавжуд ҳужжатлардан ва суд муҳокамасида аниқланишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида**** йил 19 сентябрдабошоқли дон харид қилиш бўйича фьючерс шартномаси тузилганбўлиб, мазкур шартномага кўра, жавобгар 17.6 тонна бошоқли дон маҳсулотини даъвогаргатопшириш,даъвогарэсажавобгарни шартномада белгиланган тартибда бошоқли дон уруғлиги билан таъминлаш (ғалла етиштириш билан боғлиқ бошқа **** қоплаш), етиштирилган маҳсулотни қабул қилиб олиш ва унинг **** тўлаш**** олган. Шунингдек, тарафлар ўртасида****1йил30 мартда пахта хомашёсинихарид қилиш бўйича конрактация шартномаси тузилганбўлиб, ушбу шартномагакўра,жавобгар пахта хом ашёсини даъвогарга етказиб бериш, жавобгар эса ушбу маҳсулотни келишилган муддатларда қабул қилиб олиш ва муайян нарх бўйича **** тўлаш **** олган. ФКнинг****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи 3 сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Шартнома шартлари даъвогар томонидан ****, жавобгарнинг пахта ва ғалла етиштириш **** молиялаштирилганбўлса-да, жавобгар томонидан шартнома шартлари лозим **** ****натижасида қарздорлик юзага келган. Жавобгарнинг даъвогар олдидаги ўз **** лозим **** **** учунюзага келганлиги сабабли талаб қилинган71.****.****,**** қарздорлигиниишдаги ҳужжатлар ва ишда иштирок этувчи шахслар вакиллари иштирокидақайта ҳисоб-китоб қилинганда, даъвогарнингдаъво талабидаги қарздорлик қисман ўз тасдиғини топиши аниқланди. Хусусан, жавобгарнинг тарафлар ўртасида тузилган шартномалар бўйича даъвогар олдидаги 6.****.****сўм қарздорлиги ишдаги ҳисоб**** фактуралар,**** айланмаси ва маълумотномалар билан ўз тасдиғини топган. Бироқ, даъво талабининг қолган64.****.****,8сўм қарздорликни ундириш қисми ўрганилганда, даъво талабинингушбуқисми асоссизлиги аниқланди. Даъвогар томонидандастлабжавобгарга60.****.**** сўмлик аммофос ва 4.****.**** сўмлик махсус техникахизматлари кўрсатилганлиги тўғрисида ****1йил30 ноябрдагижами64.****.****сўмлик****-сонли **** фактура юборилганбўлса-да, жавобгар томонидан мазкур **** фактура рад этилган. Шундан сўнг, даъвогар томонидан жавобгарга 60.****.**** сўмлик аммофос ва 4.****.**** сўмлик махсус техника хизматлари кўрсатилганлиги тўғрисида **** йил 1 январда жами 64.****.**** сўмлик ****-сонли **** фактура юборилган. Бироқ, мазкур **** фактура жавобгар томонидан тасдиқланмаган. Ўзбекистон Республикаси вазирлар маҳкамасининг **** йил 14 августдаги ****-сонли “Қўшилган қиймат солиғи ҳамда чет эл юридик шахслари билан боғлиқ солиқ маъмурчилигини такомиллаштириш чоратадбирлари тўғрисида”ги қарорининг 63-бандида, етказиб берувчи томонидан **** этилган электрон ****фактура ўн календарь кун, **** маркировкаланиши лозим бўлган маҳсулотлар бўйича эса бир календарь кун ичида сотиб олувчи томонидан электрон **** имзо билан тасдиқланиши ёки сабаби кўрсатилган ҳолда рад этилиши шартлиги, сотиб олувчи томонидан белгиланган муддатда тасдиқланмаган ёки рад этилмаган электрон ҳисоб **** тасдиқланган ҳисобланишлиги, бунда **** амалга оширилмаган хўжалик операциялари бўйича расмийлаштирилган ****фактуралар товарлар жўнатилганлигини ёки хизматлар кўрсатилганлигини тасдиқловчи ҳужжат сифатида тан олинмаслиги кўрсатилган. Даъвогар томониданэсадаъво талабида 60.****.**** сўмлик аммофос маҳсулоти учун махсус техника **** билан64.****.290,8 сўм қарздорликниундириш талаб қилинган бўлса-да, ушбу маҳсулот **** жавобгарга етказилганлигиҳамдахизматлар кўрсатилганлигини тасдиқловчи далиллар **** этилмаган. Шу боис, даъво талабининг64.****.290,8сўм қарздорликни ундириш қисми асоссиз ҳисобланади. 4 Биринчи инстанция суди мазкур ҳолатларни тўлиқўрганмасдан, даъво аризасини тўлиқ қаноатлантириб, жавобгардан даъвогар 71.****.****,8сўм қарздорликни ундириш тўғрисида нотўғри тўхтамга келган. ИПКнинг ****-моддасига мувофиқ, иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқаниқланмаганлиги ҳамда суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. Юқорида қайдэтилган ҳолатлардан келиб чиқиб, судлов ҳайъати жавобгарнинг даъвогар олдидаги қарздорлиги6.****.**** сўмни ташкил этганлиги боис, биринчи инстанция судинингҳал қилув қарорини ўзгатиришни лозим топади. ИПКнинг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносибравишда уларнинг зиммасига юклатилади. Баён этилганларга асосланиб, судлов ҳайъатижавобгар томонидан берилган кассация шикоятини қисманқаноатлантиришни,Дўстлик туманлараро иқтисодий судининг ****5йил26 июндаги ҳал қилув қарориниўзгартиришни, ҳал қилув қарори хулоса қисмининг жавобгардан даъвогар фойдасига71.****.****,8сўмасосий қарз ундириш қисмини6.****.**** сўмгаўзгартиришни,даъво талабинингқолганқисмини қаноатлантиришни рад этишни,ҳал қилув қарорининг қолган қисмини ўзгаришсиз қолдиришни,ишни биринчи вакассация инстанциясида кўриш билан боғлиқсуд ****тарафлар зиммасига мутаносиб равишдақайта****,даъвогардан биринчи инстанция учун1.****.586сўм давлат божи,жавобгардан ****.**** сўм давлат божини Республика бюджетига ундиришни, кассацияшикояти билан мурожаат этишдаолдиндан тўланган****.****сўм давлат божини даъвогардан жавобгар фойдасига ундиришни, олдиндан тўланган69.****сўм давлат божи ва 41.**** сўм почта ****эсажавобгарзиммасида қолдиришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра,ИПКнинг ****, ****, ****, ****, ****-****моддаларини қўллаб, судлов ҳайьати қа р о рқи лад и: Дўстлик туманлараро иқтисодий судининг ****5йил26 июндаги ҳал қилув қарориўзгартирилсин. Ҳал қилув қарори хулоса қисминингжавобгар“Ссссс” фермер хўжалигиҳисобидан даъвогар“Аааааа” маъулияти чекланган жамиятифойдасига71.****.****,**** асосий қарзундириш қисми 6.****.****сўмга, жавобгар“Ссссс” фермер хўжалигиҳисобидан Республика бюджетига1.****.****,31сўм давлат божи ундириш қисми даъвогар“Аааааа” маъулияти чекланган жамиятиҳисобидан Республика бюджетига1.****.586сўм давлат божи, жавобгар “Ссссс” фермер хўжалигиҳисобидан Республика бюджетига****.**** сўм ундирилсинтарзидаўзгартирилсин. Ҳал қилув қарорининг қолган қисми ўзгаришсиз қолдирилсин. Кассацияшикоятиқисманқаноатлантирилсин. Даъвогар“Аааааа” маъулияти чекланган жамиятиданжавобгар“Ссссс” фермер хўжалигифойдасига ****.****сўм давлат божиундирилсин. Ижро **** берилсин. 5 Дўстлик туманлараро иқтисодий судининг ****5йил26 июндаги ҳал қилув қарори бўйича берилганжавобгар“Ссссс” фермер хўжалиги ҳисобидан даъвогар“Аааааа” маъулияти чекланган жамиятифойдасига 71.****.****,**** асосий қарзва олдиндан тўланган 37.**** сўм почта **** ундириш ҳамда жавобгар“Ссссс” фермер хўжалигиҳисобидан Республика бюджетига1.****.****,**** давлат божиундириштўғрисидаги ижро ****юзасиданундирув бекор қилинсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида Жиззах вилоят судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** **** 6