Решение #2832770 Экономические

****/****-сонли иқтисодий иш Ҳал қилув қарори Ўзбекистон Республикаси номидан Жиззах шахри 2025йил17 декабрь Жиззах туманлараро иқтисодий суди судьяси **** раислигида, судья ёрдамчисиА.Турғунбоевнинг котиблигида,даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****жавобгар"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш" ****ҳисобидан159.****.**** сўм асосий қарз,4.****.****сўм пеня ундириш тўғрисидагидаъво аризаси бўйича ишни даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» **** важавобгар"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"****вакили иштирокисиз, Жиззах туманлараро иқтисодий суди биносида,очиқсуд **** муҳокамасида кўриб чиқиб, қуйидагиларни-, АНИҚЛАДИ: «Ҳудудгазтаъминот» **** (кейинги ўринларда-даъвогар деб юритилади ва"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"****(кейинги ўринларда-жавобгар деб юритилади)ўртасида ****3йил3 майдаги “Бевосита хўжалик алоқалари асосида улгуржи истеъмолчиларга табиий газ етказиб бериш ва қабул қилиш юзасидан” №****-сонли шартнома тузилган.«Ҳудудгазтаъминот» ****томонидан"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"****га табиий газ етказиб берилган, бироқ"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"**** томонидан тўловлар ўз **** амалга оширилмаганлиги сабабли **** йилноябрьойиҳолатига****.****.**** сўм қарздорлик вужудга келганлиги ва ушбу қарздорлик тўлаб берилмаганлиги, тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 8.5-бандига асосан етказиб берилган табиий газ **** ўз **** тўланмаганлиги учун ҳар бир кечиктирилган кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,1% миқдорида, лекин муддати ўтган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши назарда тутилганлиги, шартноманинг шу бандига асосланиб 4.****.**** сўм пеня ҳисобланганлиги баён қилиниб, даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"****дан даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****фойдасига ****.****.**** сўм асосий қарз,4.****.****сўм пеняундириш сўралган. Суд ****даъвогар важавобгар вакиллари иштирок этмади. Суд **** иштирок этмаган даъвогар вакили суд **** **** қадар илтимоснома **** қилиб, даъво аризани даъвогар вакили иштирокисиз кўришни сўраган. Суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларига асосан ишнидаъвогар важавобгар вакилларииштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги асосларга кўра, даъво талабларини қисман қаноатлантиришни лозим деб топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича,«Ҳудудгазтаъминот» ****(сотувчи) ва"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"****(Истеъмолчи) ўртасида****3йил3 майда “Бевосита хўжаликалоқалари асосида улгуржи истеъмолчиларга табиий газ етказиб бериш ва қабул қилиш юзасидан” №****-сонли шартноматузилган. Шартноманинг 1.1-бандига кўра, Сотувчи ўз зиммасига “Ўзтрансгаз” **** газ тармоқлари орқали Истеъмолчининг келишилган буюртманомаси бўйича табиий газни мазкур шартноманинг 1.4-бандида кўрсатилган **** етказиб бериш **** олган.Истеъмолчи эса ўз зиммасига ушбу **** кўрсатилган газни қабул қилиш ҳамда тўловларни белгиланган нарх бўйича ўз муддатларида амалга ошириш **** олган. Шартноманинг 4.3-бандига мувофиқ, Истеъмолчи ҳисоб-китоб қилиш даври бошланишидан камида 5 кун олдин етказиб берувчи ҳисоб **** ушбу шартноманинг 1.4 ва 1.5-бандларида кўрсатилган ойлик газ **** қийматининг **** фоиз суммасини олдиндан тўлаш **** олган. Даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****томонидан шартнома шартлари **** ҳолда жавобгарга табиий газ етказиб берилган бўлса-да, жавобгар "Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"****томонидан шартнома шартлари лозим **** **** тўловлар ўз **** амалга оширилмаган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда – ФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш **** олади, абонент эса қабул қилинган энергия **** тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасига кўра, энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга энергия таъминоти шартномасида назарда тутилган миқдорда ва тарафлар келишган энергия бериш тартибига амал қилган ҳолда энергия бериши лозим.Энергия билан таъминловчи ташкилот берган ва абонент қабул қилган энергия миқдори ўлчов асбоблари кўрсаткичлари билан аниқланади. ФКнинг ****-моддасига кўра, агар қонун ҳужжатларида ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия **** абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади, бу миқдор ушбу Кодекснинг****-моддасигамувофиқ аниқланади. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Аниқланишича, шартнома бўйича истеъмол қилинган электр энергияси ҳисоб-китоби қилинган ва **** йилноябрь ойи ҳолатида жавобгар"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"****нинг истеъмол қилган табиий газдан муддати ўтган қарздорлиги****.****.**** сўмни ташкил этган."Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш" ****«Ҳудудгазтаъминот» ****томонидан етказиб берилган табиий газ **** тўламасдан, ушбу қонун нормаси ва шартнома талабларини бузган. Даъвогар томонидан **** йил17 декабрдаги№****/****сонлимаълумотнома **** қилган. Бундан кўринадики, жавобгар"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"****нинг **** йилноябрьойи ҳолатига ҳисобланган****.****.**** сўм қарздорлигидан қисмантўлаб,ҳозирги кундаги қолган39.****.4****асосий қарз ундириш қисмини қаноатлантиришни лозим топди. Шунингдек, даъвогар ушбу шартнома шартларидан келиб чиққан ҳолда жавобгар"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"****дан4.****.****сўм пеня ундиришни сўраган. ФКнинг 11-моддасида фуқаролик ҳуқуқлари неустойка ундириш йўли билан ҳимоя қилиниши белгиланган. ФКнинг ****-моддаси 1-қисмига кўра, башарти, қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** лозим **** **** **** неустойка тўлаш ва зарарни қоплаш қарздорни **** асл ҳолида **** озод қилмайди. Шартноманинг 8.5.-бандига асосан етказиб берилган табиий газ **** ўз **** тўланмаганлиги учун ҳар бир кечиктирилган кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,5% миқдорида, лекин муддати ўтган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши назарда тутилган. Пенянинг ҳисоб-китоби тўғрисидаги маълумот даъво аризада кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳида ҳолларда карздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****.Шу билан бирга, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Юқоридагилардан келиб чиқиб, суд қарздор ва кредиторнинг манфаатларини, ҳисобга олиб, жавобгардан ундирилиши талаб қилинган пенянинг1.****.****сўмқисминиқаноатлантиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддаси олтинчи қисмига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томониданкамайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Бундай ҳолатда, суд иш ҳужжатларини текшириб чиқиб, ишдаги далилларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, даъвогарнинг даъво талабиниқисманқаноатлантиришни, жавобгар"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"****дан даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****фойдасига39.****.**** сўм асосий қарз ва1.****.**** сўм пеняундиришни, суд **** масаласини муҳокама қилиб, жавобгар"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"****дан Республика бюджетига3.276.847сўм давлат божи, даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****фойдасига олдиндан тўланган41.2**** почта **** ундиришни лозим топди. Юқоридагиларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****-моддаларини кўллаб, суд-, ҚА Р О РҚИ Л Д И : Даъвогарнинг даъво талабиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"****дан даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****фойдасига39.****.**** сўм асосий қарз ва1.****.**** сўм пеня ҳамда олдиндан тўлаб чиқилган41.2**** почта **** ундирилсин. Жавобгар"Жиззах йўл қурилиш таъмирлаш"****дан Республика бюджетига3.276.847сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой муддат ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Раислик қилувчи, судья ****