Решение #2832807 economic_new

********7-сонли иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья**** Апелляцияинстанцияси судида маърузачи судья**** СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТСУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил16 декабрь Сурхондарѐ вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатисудья****раислигида, ҳайъат аъзолариА.Ҳ.Сафаровва****иборат таркибда, судья катта ѐрдамчисиУ.****котиблигида, Термиз туманлараро иқтисодий судиахборот-коммуникация технологиялари ходими Б.Тўрамуродов кўмагида, “Agrobank” акциядорлик тижорат **** вакили – И.Рўзибоев (**** йил12ноябрдаги****/****-сонли ишончнома асосида), “Kafil-Sug„urta” акциядорлик жамияти вакили – ****қосимов (**** йил 8 январдаги 36-сонли ишончнома асосида) иштирокида, “Agrobank” акциядорлик тижорат **** “KafilSug„urta” акциядорлик жамиятиданҳисобидан******** сўм суғурта товонини ундириш****даъво аризаси бўйича юритилган иш юзасидан қабул қилинган**** йил 4ноябрдаги ҳал қилув қарори устидан “Kafil-Sug„urta” акциядорлик жамияти томонидан берилганапелляция шикоятиасосида ишни,Сурхондарѐвилоят суди биносида, видеоконференцалоқа режимидаги очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни-, Ан и қ л а д и: “Agrobank” акциядорлик тижорат **** (бундан буѐн матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво ариза билан мурожаатэтиб, “Kafil-Sug„urta” акциядорлик жамияти (бундан буѐн матнда жавобгар деб юритилади)дан ******** сўм суғурта товонини ундиришни сўраган. Термиз туманлараро иқтисодий судининг**** йил4ноябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қаноатлантирилган.Жавобгардан даъвогар фойдасига******** сўм суғурта товони ундирилган. Жавобгарнинг апелляция шикоятида ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш **** янги қарор қабул қилиш сўралган. Бунга асос қилиб, шикоятда иш судловга тегишлилик қоидалари бўйича Тошкент туманлараро иқтисодий судида кўриб чиқилиши лозим бўлса-да, суд ишни судловга тегишлилик қоидаларига зид равишда кўриб чиққанлиги, тарафлар Палата аъзолари бўлганлиги сабабли Палата томонидан низони судгача ҳал этиш чоралари кўрилиши лозим бўлганлиги, бироқ ўзаро келишув чоралари кўрилмаганлиги, шу сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши, агар бундай тартибни қўллаш имконияти бой берилган бўлса, иш юритиш тугатилиши лозим бўлганлиги, мазкур процессуал ҳуқуқ нормаларига суд амал қилмаганлиги,даъвоаризаси уни имзолаш ваколатига эга бўлмаган шахс томонидан имзоланганлиги, шу сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши лозимлиги, бироқ суд бунга эътибор қаратмаганлигини кўрсатган. Суд****иштирок этганжавобгарвакили апелляция шикоятиниқўллабқувватлаб, шикоятни қаноатлантиришни, ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад қилиш **** янги қарор қабул қилишни сўради. Даъвогар вакили апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Судлов ҳайъатитарафлар вакилларинитушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни апелляция шикояти билан бирга ўрганиб, қуйидагиларгакўраапелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буѐн матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, м**** шартномадан, зиѐн етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ,**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса–иш муомаласи одатларига ѐки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра,мулкий суғурта шартномасига мувофиқ бир тараф (суғурталовчи) шартномада шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига шартномада назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда бошқа тарафга (суғурта қилдирувчига) ѐки шартнома қайси шахснинг фойдасига тузилган бўлса, ўша шахсга (наф олувчига) бу ҳодиса оқибатида суғурталанган мулкка етказилган зарарни ѐхуд суғурталанувчининг бошқа мулкий манфаатлари билан боғлиқ зарарни шартномада белгиланган сумма (суғурта пули) доирасида тўлаш (суғурта товони тўлаш) **** олади. Ишдаги мавжудҳужжатлардан кўринишича,даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил 4январда“Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарорига асосан “Ҳар бир оила-тадбиркор” дастурига кўра **** кредитни қайтмаслик хатаридан суғурталаш ****”ги19-К/****-сонлиБош шартноматузилган. Шунга асосан, **** Бойсун филиалитомонидан фуқаро**** ўғли (бундан буѐн матндафуқароѐки қарздор деб юритилади)га **** йил 23 июндаги ****-сонли кредит шартномасига асосан****25 ******** сўм миқдорида кредит маблағинингтаъминоти сифатида тарафлар ўртасида ****0йил19 июндатузилгансуғурташартномасига асосан қарздорга **** кредитни қайтмаслик хатаридан суғурталаш бўйича муддати****йил9 июлгача ва умумий суғурта суммаси 25 ******** сўмбўлган суғурта полиси **** этган. Мазкур ҳолатда, низо тарафлар ўртасида тузилган суғурта шартномасидан келиб чиққан. Аниқланишича, қарздор кредит шартномасишартларинилозим **** ****ганлиги боис,****олдида****кредитбўйичақарздорликюзага келган. Шу сабабли, ****ушбу қарздорликни ундириш бўйича судгадаъво аризаси биланмурожаатқилган. Фуқаролик ишлари бўйича Бойсун туман судининг ****1йил16 декабрдаги ҳал қилув қарори билан қарздордан **** фойдасига****сўм кредитқарздорлиги ундирилган ва ижро этиш учун МИБ Бойсун туман бўлимига юборилган. Қарздорнингундирув қаратилиши мумкин бўлган мол-мулкимавжуд бўлмаганлигисабабли, давлат ижрочисининг ****2йил19 ноябрдагиқароригаасосанЎзбекистон Республикасининг“Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуни 40моддасибиринчи қисмининг 3-бандига мувофиқ ижро ишини юритиш тамомланиб, ижро ҳужжати ундирувчига қайтарилган. Суғурта шартномасининг 5.1-бандида, суғурта ҳодисаси бўлиб, қарздорнинг қонунда белгиланган тартибда суғурта қилдирувчи олдидаги пуллик **** **** унинг меҳнат қобилиятини йўқотиши (I ва II гуруҳ ногиронлиги) ѐки ўлими, кредит шартномасида белгиланган муддат ва шартларда қарздор томонидан кредит қарздорлигини қайтара олмаслиги ва суд қарорига кўра кредит шартномаси муддатидан олдин бекор қилиниши оқибатидаСуғурта қилдирувчи-Наф олувчига зиѐн етказилишига сабаб бўлганвоқеа ҳисобланилиши кўрсатилган. Шартноманинг 5.3-бандига мувофиқ,жавобгарга талаб билдирилгунига қадар даъвогар қарздордан қарзни ундириш чораларини кўриши шарт ва **** қарздорнинг **** **** учун мол-мулки етарли бўлмаганлиги давлат ижрочисининг ижро ҳужжатини юқорида қайд этилган “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуни 40-моддаси талабига мувофиқ ундирувчига қайтариш тўғрисидаги қарори билан тасдиқланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосанмулкий суғурта шартномаси бўйича суғурта қилдирувчи суғурта ҳодисаси юз бергани ўзига маълум бўлганидан кейин бу **** дарҳол суғурталовчини ѐки унинг вакилини хабардор қилиши шарт.Агар шартномада хабар қилиш муддати ва (ѐки) усули назарда тутилган бўлса, бу шартлашилган муддатда ва шартномада кўрсатилган усулда қилиниши лозим.Агар наф олувчи ўзининг фойдасига тузилган шартнома бўйича суғурта товонига бўлган ҳуқуқдан фойдаланиш ниятида бўлса, айни шундай **** наф олувчи зиммасида бўлади. Даъвогар суғурта шартномасига мувофиқ суғурта ҳодисаси юз берганлигисабабли,суғурта товонини тўлаш ********2йил 30 ноябрдаги ****/1сонлиариза биланжавобгаргамурожаат этган. Бироқ,жавобгар томонидан суғурта товони тўлаб берилмаган. Шунга кўра, биринчи инстанция судидаъво талабини асосли деб ҳисоблаб, даъвони қаноатлантириш ва жавобгардан даъвогар фойдасига******** сўм суғурта товони ундириш**** асосли хулосага келган. Шунингдек, биринчи инстанция суди даъво аризасида иккинчи жавобгар сифатида жавобгарнинг Сурхондарѐ вилоят агентлиги (филиали) кўрсатилганлиги сабабли, унга нисбатан иш юритишни тугатган. Чунки, ФК 47-моддасининг иккинчи ва учинчи қисмига асосанфилиал юридик шахснинг у турган ердан ташқарида жойлашган ҳамда унинг барча вазифаларини ѐки вазифаларининг бир қисмини, шу жумладан ваколатхона вазифаларини **** алоҳида бўлинмасидир. Агар қонунда бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, ваколатхона ва филиаллар юридик шахс ҳисобланмайди. ИПК ****-моддасининг 1-бандига мувофиқ, агариш иқтисодий судга, фуқаролик ишлари бўйича судга ѐки маъмурий судга тааллуқли бўлмаса,суд иш юритишни тугатади. Шунга кўра, биринчи инстанция судининг иккинчи жавобгарга нисбатаниш юритишни тугатиш **** хулосаси ҳам асосли ҳисобланади. Судлов ҳайъати,апелляция шикоятидакелтирилганишбиринчи инстанция суди томонидансудловга тегишлилик қоидаларибузилган ҳолдакўриб чиқилганлиги******** қўшилмайди. Чунки, суғурта шартномалари жавобгарнинг ****да жойлашган Сурхондарѐ вилояти филиали (агентлиги) томонидан имзоланган ва даъво улар фаолиятидан келиб чиққан. ИПК 33-моддасининг иккинчи қисмига асосан юридик шахсларга нисбатан уларнинг алоҳида бўлинмалари фаолиятидан келиб чиқадиган даъволар алоҳида бўлинмалар давлат рўйхатидан ўтган жойдаги судга **** этилади. Судлов ҳайъати,шикоятдаги шикоятдаги Палата томонидан низони судгача ҳал этиш чоралари кўрилмаганлигисабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши, агар бундай тартибни қўллаш имконияти бой берилган бўлса, иш юритиш тугатилиши лозим бўлганлиги********ҳамқўшилмайди. Чунки, “Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси тўғрисида” Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 21-моддасига биноан,тарафлар ўртасидаги низоларни судгача ҳал этишни амалга оширишПалатанинг **** эмас, балки ҳуқуқи ҳисобланади. Бундан ташқари, даъво аризаси даъвогар манфаатида Палата томонидан эмас, балки даъвогарнинг ўзи томонидан берилган. Судлов ҳайъати, апелляцияшикоятидаги даъво аризаси уни имзолаш ваколатига эга бўлмаган шахс томонидан имзоланганлиги, шу сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши лозимлиги **** **** қўшилмайди. Чунки, ишдаги мавжуд ҳужжатларга кўра, даъво аризаси **** йил 15 июлда имзоланган пайтда, **** йил 2 июндаги ****-сонли ишончномага асосан вакил И.Рўзибоевнинг даъво аризасини имзолаш ваколати мавжуд бўлган. Судлов ҳайъати, жавобгар вакилининг суд ****даъво аризасига асос қилиб тарафлар ўртасидаги**** йил 4 январдагиБош суғурташартномаси олинганлиги, бироқ жавобгарнинг **** суғурта полисида кўрсатилган **** йил 19 июндагисуғурташартномасидан келиб чиқққанлигитўғрисидаги ****игаҳамқўшилмайди. Чунки,дастлаб даъвогар ва жавобгар ўртасида**** йил 4 январдагиБош суғурташартномаси тузилган бўлиб, шундан сўнг даъвогар, жавобгар ва қарздор ўртасида**** йил 19 июндагисуғурташартномаси тузилган ва суғурта полиси берилган.Даъво аризасига асос қилиб Бош суғурташартномаси кўрсатилган бўлсада,**** йил 19 июндагисуғурташартномаси ҳам Бош шартномадан келиб чиққан ҳолда тузилган ва иккала шартнома ҳам узвий боғлиқ ҳисобланади.Шунга кўра, жавобгар вакилининг мазкур **** асоссиз ҳисобланади. Баѐн қилинганлардан кўринадики, апелляция шикоятидабилдирилган ҳамда жавобгар вакилининг суд ****билдирган ****иасоссиз бўлиб, биринчи инстанцияси суди моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолда,даъво аризасини қаноатлантирган. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баѐн қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги ҳамда моддий ва (ѐки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ѐхуд нотўғри қўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ѐки бекор қилиш учун асос бўлади. Судлов ҳайъати, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ѐки бекор қилишга асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандигамувофиқапелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баѐн қилинганларга асосан судлов ҳайъати шикоятни қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанцияси судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади.ИПКнинг****-моддасига асосан ишни апелляция инстанциясида кўриш билан боғлиқ тўланган**** сўм давлат божи ҳамда ****сўм почта **** жавобгарзиммасида қолдирилади.Жавобгар ҳисобидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозитига суд **** видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундирилади. ЮқоридагиларгаҳамдаЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати Қа р о р қ и л а д и: “Kafil sug„urta” акциядорлик жамияти томонидан берилганапелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Термизтуманлараро иқтисодий судининг**** йил 4ноябрдагиҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. “Kafil sug„urta” акциядорлик жамиятиданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозитига суд **** видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундирилсин. Ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор устидан Сурхондарѐ вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари А.Ҳ.Сафаров ****