Решение #2832965 economic_new

****4/***-сонли иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья *** Апелляцияинстанцияси судида маърузачи судья *** СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТСУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил16 декабрь Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати****раислигида, ҳайъат аъзолари****ва ****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси ***нинг суд **** котиблигида, Термиз туманлараро иқтисодий судиахборот-коммуникация технологиялари ходими ***нинг кўмагида, *** вакили *** (**** йил12ноябрдаги****/****-сонли ишончнома асосида), “***”****вакили **** (**** йил 8 январдаги 36-сонли ишончнома асосида)лар иштирокида, даъвогар“***”нинг жавобгар“***”****ҳисобидан9********сўм суғурта товонини ундиришҳ****даъво аризаси бўйичақўзғатилганиш юзасиданТермиз туманлараро иқтисодий суди томонидан**** йил 4 ноябрда қабул қилинганҳал қилув қарори устидан “***”****томонидан берилганапелляция шикоятиасосида ишни,Сурхондарёвилоят суди биносида, видеоконференцалоқа режимида,очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: “***”**** (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво ариза билан мурожаатэтиб, “***” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан 9********сўм суғурта товонини ундиришни сўраган. Термиз туманлараро иқтисодий судининг**** йил 4 ноябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қаноатлантирилган.Жавобгардан даъвогар фойдасига9********сўм суғурта товони ундирилган. Жавобгарнинг апелляция шикоятида ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш **** янги қарор қабул қилиш сўралган.Бунга асос қилиб, шикоятдаиш судловга тегишлилик қоидалари бўйича Тошкент туманлараро иқтисодий судида кўриб чиқилиши лозим бўлса-да, суд ишни судловга тегишлилик қоидаларига зид равишда кўриб чиққанлиги, тарафлар Палата аъзолари бўлганлиги сабаблиПалата томониданнизонисудгача ҳал этиш чоралари кўрилиши лозим бўлганлиги, бироқ ўзаро келишув чоралари кўрилмаганлиги, шу сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши, агар бундай тартибни қўллаш имконияти бой берилган бўлса, иш юритиш тугатилиши лозим бўлганлиги, мазкур процессуал ҳуқуқ нормаларигасудамал қилмаганлиги,даъво аризаси уни имзолаш ваколатига эга бўлмаган шахс томонидан имзоланганлиги, шу сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши лозимлиги, бироқ суд бунга эътиборқаратмаганлигини кўрсатган. Суд**** иштирок этганжавобгар вакилиапелляция шикоятини қўллаб- қувватлаб, шикоятни қаноатлантиришни, ҳал қилув қарорини бекор қилиб,даъвоаризасиниқаноатлантиришни рад қилиш **** янги қарор қабул қилишни сўради. Даъвогар вакили апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Судлов ҳайъатитарафлар вакилларинитушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларниапелляцияшикояти билан бирга ўрганиб, қуйидагиларгакўраапелляцияшикоятини қаноатлантиришни рад этишнилозимдеб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмигакўра,**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасигамувофиқ,**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигакўра,мулкий суғурта шартномасига мувофиқ бир тараф (суғурталовчи) шартномада шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига шартномада назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда бошқа тарафга (суғурта қилдирувчига) ёки шартнома қайси шахснинг фойдасига тузилган бўлса, ўша шахсга (наф олувчига) бу ҳодиса оқибатида суғурталанган мулкка етказилган зарарни ёхуд суғурталанувчининг бошқа мулкий манфаатлари билан боғлиқ зарарни шартномада белгиланган сумма (суғурта пули) доирасида тўлаш (суғурта товони тўлаш) **** олади. Ишдаги мавжудҳужжатлардан кўринишича,даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил 4 январда“Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарорига асосан “Ҳар бир оила-тадбиркор” дастурига кўра **** кредитни қайтмаслик хатаридан суғурталаш ****”ги19-К/****-сонли Бош шартнома тузилган. Шунгаасосан, ****нгБойсун филиалитомонидан фуқаро**** (бундан буён матндафуқароёки қарздор деб юритилади)га**** йил 21 майдаги****-сонли кредит шартномасига асосан****10******** сўм миқдорида кредит маблағинингтаъминоти сифатидатарафлар ўртасида****0йил19 июндатузилгансуғурта шартномасига асосанқарздорга **** кредитни қайтмаслик хатаридан суғурталаш бўйича муддати****йил10 майгачава умумий суғурта суммаси 10******** сўмбўлган суғурта полиси **** этган. Мазкур ҳолатда, низо тарафлар ўртасида тузилган суғурта шартномасидан келиб чиққан. Аниқланишича, қарздор кредит шартномасишартларинилозим **** ****ганлиги боис,****олдида****кредитбўйичақарздорлик юзага келган. Шу сабабли, ****ушбу қарздорликни ундириш бўйича судгадаъво аризаси биланмурожаатқилган. Фуқаролик ишлари бўйича Бойсун туман судининг ****2йил 16январдагиҳал қилув қарорибилан қарздордан****фойдасига10**** ****сўм кредит қарздорлиги ундирилган ваижро этиш учун МИБ Бойсун туман бўлимига юборилган. Қарздорнингундирув қаратилиши мумкин бўлган мол-мулкимавжуд бўлмаганлигисабабли, давлат ижрочисининг **** йил 25 ноябрдагиқароригаасосанЎзбекистон Республикасининг“Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуни 40моддасибиринчи қисмининг 3-бандига мувофиқ ижро ишини юритиш тамомланиб, ижро ҳужжати ундирувчига қайтарилган. Суғурта шартномасининг 5.1-бандида, суғурта ҳодисаси бўлиб, қарздорнинг қонунда белгиланган тартибда суғурта қилдирувчи олдидаги пуллик **** **** унинг меҳнат қобилиятини йўқотиши (I ва II гуруҳ ногиронлиги) ёки ўлими, кредит шартномасида белгиланган муддат ва шартларда қарздор томонидан кредит қарздорлигини қайтара олмаслиги ва суд қарорига кўра кредит шартномаси муддатидан олдин бекор қилиниши оқибатида Суғурта қилдирувчи-Наф олувчига зиён етказилишига сабаб бўлган воқеа ҳисобланилиши кўрсатилган. Шартноманинг 5.3-бандига мувофиқ, жавобгарга талаб билдирилгунига қадар даъвогар қарздордан қарзни ундириш чораларини кўриши шарт ва **** қарздорнинг **** **** учун мол-мулки етарли бўлмаганлиги давлат ижрочисининг ижро ҳужжатини юқорида қайд этилган “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуни 40-моддаси талабига мувофиқ ундирувчига қайтариш тўғрисидаги қарори билан тасдиқланади. ФК ****-моддасинингбиринчи қисмига асосан мулкий суғурта шартномаси бўйича суғурта қилдирувчи суғурта ҳодисаси юз бергани ўзига маълум бўлганидан кейин бу **** дарҳол суғурталовчини ёки унинг вакилини хабардор қилиши шарт.Агар шартномада хабар қилиш муддати ва (ёки) усули назарда тутилган бўлса, бу шартлашилган муддатда ва шартномада кўрсатилган усулда қилиниши лозим.Агар наф олувчи ўзининг фойдасига тузилган шартнома бўйича суғурта товонига бўлган ҳуқуқдан фойдаланиш ниятида бўлса, айни шундай **** наф олувчи зиммасида бўлади. Даъвогар суғурта шартномасига мувофиқ суғурта ҳодисаси юз берганлигисабабли,суғурта товонини тўлаш ********2йил 30 ноябрдаги****/5сонлиариза биланжавобгаргамурожаат этган. Бироқ,жавобгар томонидан суғурта товони тўлаб берилмаган. Шунга кўра, биринчиинстанциясудидаъво талабини асосли деб ҳисоблаб, даъвони қаноатлантириш ва жавобгардан даъвогарфойдасига 9******** сўм суғурта товони ундириш****асослихулосага келган. Шунингдек, биринчи инстанция суди даъво аризасида иккинчи жавобгар сифатида жавобгарнинг Сурхондарё вилоят агентлиги (филиали) кўрсатилганлиги сабабли, унга нисбатан иш юритишни тугатган. Чунки, ФК 47-моддасининг иккинчи ва учинчи қисмига асосан филиал юридик шахснинг у турган ердан ташқарида жойлашган ҳамда унинг барча вазифаларини ёки вазифаларининг бир қисмини, шу жумладан ваколатхона вазифаларини **** алоҳида бўлинмасидир.Агар қонунда бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, ваколатхона ва филиаллар юридик шахс ҳисобланмайди. ИПК ****-моддасининг 1-бандига мувофиқ, агар иш иқтисодий судга, фуқаролик ишлари бўйича судга ёки маъмурий судга тааллуқли бўлмаса, суд иш юритишни тугатади. Шунга кўра, биринчи инстанция судининг иккинчи жавобгарга нисбатаниш юритишни тугатиш **** хулосаси ҳам асосли ҳисобланади. Судлов ҳайъати,апелляция шикоятидакелтирилганиш биринчи инстанция суди томонидан судловга тегишлилик қоидалари бузилган ҳолда кўриб чиқилганлиги ******** қўшилмайди. Чунки,суғурта шартномалари жавобгарнинг ****да жойлашган Сурхондарё вилояти филиали(агентлиги) томонидан имзоланган ва даъво улар фаолиятидан келиб чиққан. ИПК 33-моддасининг иккинчи қисмига асосан юридик шахсларга нисбатан уларнинг алоҳида бўлинмалари фаолиятидан келиб чиқадиган даъволар алоҳида бўлинмалар давлат рўйхатидан ўтган жойдаги судга **** этилади. Судлов ҳайъати,шикоятдагишикоятдаги Палата томонидан низони судгача ҳал этиш чоралари кўрилмаганлиги сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши, агар бундай тартибни қўллаш имконияти бой берилган бўлса, иш юритиш тугатилиши лозим бўлганлиги **** **** ҳам қўшилмайди. Чунки,“Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси тўғрисида” Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 21-моддасига биноан, тарафлар ўртасидаги низоларни судгача ҳал этишни амалга ошириш Палатанинг **** эмас, балки ҳуқуқи ҳисобланади. Бундан ташқари, даъво аризаси даъвогар манфаатида Палата томонидан эмас, балки даъвогарнинг ўзи томонидан берилган. Судлов ҳайъати,апелляцияшикоятидагидаъво аризаси уни имзолаш ваколатига эга бўлмаган шахс томонидан имзоланганлиги, шу сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши лозимлиги **** **** қўшилмайди. Чунки,ишдаги мавжуд ҳужжатларга кўра, даъво аризаси****йил15 июлдаимзоланганпайтда,**** йил 2 июндаги ****-сонли ишончномага асосанвакил И.Рўзибоевнингдаъво аризасини имзолаш ваколатимавжуд бўлган. Судлов ҳайъати, жавобгар вакилининг суд **** даъво аризасига асос қилиб тарафлар ўртасидаги **** йил 4 январдаги Бош суғурта шартномаси олинганлиги, бироқ жавобгарнинг **** суғурта полисида кўрсатилган ****0йил19 июндагисуғурта шартномасидан келиб чиқққанлиги тўғрисидаги ****игаҳамқўшилмайди. Чунки, дастлаб даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил 4 январдаги Бош суғурта шартномаси тузилган бўлиб, шундан сўнг даъвогар, жавобгар ва қарздор ўртасида ****0йил19 июндагисуғурта шартномаси тузилган ва суғурта полиси берилган.Даъво аризасига асос қилиб Бош суғурта шартномаси кўрсатилган бўлсада, ****0йил19 июндагисуғурта шартномаси ҳам Бош шартномадан келиб чиққан ҳолда тузилган ва иккала шартнома ҳам узвий боғлиқ ҳисобланади.Шунга кўра, жавобгар вакилининг мазкур **** асоссиз ҳисобланади. Баён қилинганлардан кўринадики, апелляция шикоятида билдирилган ҳамда жавобгар вакилининг суд **** билдирган **** асоссиз бўлиб, биринчи инстанцияси суди моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолда, даъво аризасини қаноатлантирган. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги ҳамда моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлигибиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. Ҳал қилув қароридабундай асослар мавжуд эмас. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандигамувофиқапелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баён қилинганларга асосан судлов ҳайъати шикоятни қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанцияси судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПКнинг****-моддасига асосан ишни апелляция инстанциясида кўриш билан боғлиқ тўланган****сўм давлат божи ҳамда****сўм почта ****жавобгарзиммасида қолдирилади.Жавобгарҳисобидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозитига суд **** видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ **** сўм суд ****ундирилади. ЮқоридагиларгаҳамдаЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати Қ А Р О Р Қ И Л А Д И: *** томонидан берилганапелляцияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Термиз туманлараро иқтисодий судининг**** йил 4 ноябрдагиҳал қилув қарори ўзгаришсизқолдирилсин. *** Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозитига суд **** видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ **** сўм суд ****ундирилсин. Ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан бошлаб бир йил муддат ичидаТермизтуманлараро иқтисодий суди орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари *** ****