Решение #2832970 Экономические

*********************/****-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил16 декабрь *********************чекланган жамиятиманфаатидажавобгар********************* (02.12.****5йилдаги10сонлиишончнома асосида)лариштирокида суд биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни ан и қ л а д и: ********************* (бундан буён матнда палата деб юритилади) даъвогар“*********************фойдаланиш”унитар ****(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)ҳисобидан**** ****сўм асосий қарз,**** ****сўм пеняундиришни сўраган. Суднинг **** билан иш бўйича низонинг предметига нисбатан **** *********************қилинган. Даъвогар вакили даъвонинг предметини **** **** сўм **** ишлар қийматидеб ўзгартириш**** ариза **** қилган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакили даъвонинг предметини **** **** сўм **** ишлар қийматидеб ўзгартириш**** аризани иш юритувга қабул қилиб, даъво талабиниқаноатлантириб беришнисўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили ишлар ****,лекин шартномаларҒазначилик хизмати бошқармасидан рўйхатдан ўтмаганлигини баён қилиб, қарор қабул қилишни судга ҳавола қилди. Суд **** тайинланган кун ва **** **** тегишли тарздапалата, прокуратура,Қашқадарё вилоят Иқтисодиёт ва молия бош бошқармаси, Қашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармасихабардор қилинган бўлсада, бугунги суд **** вакили иштирокини таъминламади ва низо юзасидан муносабат *********************сонли қўшимча келишув, **** йил 14 июндаги ****-сонли, **** йил 5 апрелдаги ****-сонли қўшимча келишув, **** йил 1 декабрдаги ****-сонли, **** йил 7 июндаги 2-сонли тузилган шартномаларҚашқадарё вилояти Ғазначилик хизмат бошқармаси Давлат харидларини ривожлантириш ва мониторинг қилиш бўлимидан рўйхатдан ўтмаганлигини билдириб, ишни вакили иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Шунингдек, **** **** **** **** томонидантарафлар ўртасида тузилган шартномаларҚашқадарё вилояти Ғазначилик хизмат бошқармаси Давлат харидларини ривожлантириш ва мониторинг қилиш бўлимиданрўйхатдан ўтмаганлиги сабабли даъво талабини қаноатлантиришни рад этиш ****музокара сўзи **** қилинган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи 2 шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги кўрсатилган. Мазкур ҳолатда суд, ишни палата, прокуратура,Қашқадарё вилоят Иқтисодиёт ва молия бош бошқармаси, Қашқадарё вилоят Ғазначилик хизмати бошқармасивакили иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд иш бўйичатарафвакилинингтушунтиришлариниэшитиб, даъво аризасида келтирилган ҳолатларни иш ҳужжатлари билан бирга ўрганиб чиқиб,муҳокама қилиб,қуйидагиларгаасосан даъвогар вакилининг даъвонинг предметини **** **** сўм **** ишлар қиймати деб ўзгартириш ****гиаризасини иш юритувга қабул қилишни рад этишниҳамда даъво талабиниқаноатлантиришнирад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамаси давомида**** этилган ҳужжатлар, аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишичатарафларўртасида **** йил 4 ноябрдаги ****-сонли, **** йил 5 апрелдаги ****-сонли қўшимча келишув, **** йил 4 ноябрдаги ****-сонли, **** йил 5 апрелдаги ****-сонли қўшимча келишув, **** йил 4 ноябрдаги ****-сонли, **** йил 5 апрелдаги ****-сонли қўшимча келишув, **** йил 14 июндаги ****-сонли, **** йил 5 апрелдаги ****-сонли қўшимча келишув, **** йил 1декабрдаги ****-сонли, **** йил 7 июндаги 2-сонлишартномалартузилган бўлиб,ушбушартномаларга кўра,“Ёрдамчи пудратчи” шартномаларда белгиланган жойларда қурилиш ишларини ****и, “Бош пудратчи” эса “Ёрдамчи пудратчи”га қурилиш ишларини **** учун зарур шароитлар яратиш,уларни қабул қилиш ва тўловни амалга ошириш**** олган. Мазкуршартномаларга асосан **** ишлар бўйича**** ****сўмлик маблағлар тўлаб берилмаган. Ушбу ҳолат жавобгар томонидан ****-фактуралар билантасдиқлаган. Бироқ, мазкуртарафларўртасида **** йил 4 ноябрдаги ****-сонли, **** йил 5 апрелдаги ****-сонли қўшимча келишув, **** йил 4 ноябрдаги ****сонли, **** йил 5 апрелдаги ****-сонли қўшимча келишув, **** йил 4 ноябрдаги ****-сонли, **** йил 5 апрелдаги ****-сонли қўшимча келишув, **** йил 14 июндаги ****-сонли, **** йил 5 апрелдаги ****-сонли қўшимча келишув, **** йил 1 декабрдаги ****-сонли, **** йил 7 июндаги 2сонлишартномалар қонунчиликда белгиланган тартибда Ғазначилик бўлинмасининг дастуридан рўйхатдан ўтказилмаган. Ваҳоланки, бюджет маблағлари ҳисобига молиялаштириладиган бюджет ташкилотлари ўртасида тузиладиган шартномалар **** тартибда ғазначилик бўлимларида рўйхатдан ўтказилиши керак. Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодекси ****-моддасининг учинчи қисмига мувофиқ, бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг бюджетдан **** маблағлар бўйича товарларни (ишларни, 3 хизматларни) етказиб берувчилар билан тузган шартномалари, шунингдек уларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар улар ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказилганидан кейин кучга киради. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 28 февралдаги “*********************билан шартномалари, шунингдек буюртмачиларнинг бюджет тизими бюджетлари маблағлари ҳисобига капитал қурилишга оид шартномалари **** тартибда Ғазначиликда рўйхатга олиниши шарт ва **** у амалга оширилгандан кейин кучга киради деб кўрсатилган. Демак,тарафларўртасида **** йил 4 ноябрдаги ****-сонли, **** йил 5 апрелдаги ****-сонли қўшимча келишув, **** йил 4 ноябрдаги ****-сонли, **** йил 5 апрелдаги ****-сонли қўшимча келишув, **** йил 4 ноябрдаги ****-сонли, **** йил 5 апрелдаги ****-сонли қўшимча келишув, **** йил 14 июндаги ****-сонли, **** йил 5 апрелдаги ****-сонли қўшимча келишув, **** йил 1 декабрдаги ****-сонли, **** йил 7 июндаги 2-сонлишартномалар қонунчиликда белгиланган тартибдаҒазначилик бўлинмасининг дастуридан рўйхатдан ўтказилмаганлиги сабабли юридик кучга эга бўлмай, тузилмаган ҳисобланади ва ҳеч қандай юридик **** туғдирмайди. Қарздорликни тўлаб беришни сўраб, даъвогарнинг жавобгарга юборган талабномаси жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. Шундан сўнг, даъвогар жавобгардан**** ****сўм асосий қарз,**** ****сўм пеняни ундириш талаби билан судга мурожаат этган. Суд даъво талабини асоссиздеб ҳисоблайди. Чунки,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда - ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра, битимнинг нотариал шаклига ёки уни давлат рўйхатидан ўтказиш талабига риоя қилмаслик битимнинг **** эмаслигини келтириб чиқаради.Бундай битим ўз-ўзидан **** бўлмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ битим ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда белгилаб қўйилган асосларга кўра, суд **** эмас деб топганлиги сабабли (низоли битим) ёки бундай деб топилишидан қатъи назар, **** эмас деб ҳисобланади (ўз-ўзидан **** бўлмаган битим). Ушбу Кодекснинг ****-моддасига асосан қонунчиликнинг талабларига мувофиқ келмайдиган мазмундаги битим, шунингдек ҳуқуқ-тартибот ёки ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битим ўз-ўзидан **** эмасдир. Бундай битимга нисбатан ушбу Кодекс ****-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган қоидалар қўлланилади. Бундан ташқари,“Давлат харидлари тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг (бундан буён матнда - Қонун деб юритилади) 19моддасига кўра, бюджет ташкилотлари давлат буюртмачилари ҳисобланиши, давлат буюртмачилари давлат харидларини режалаштириши, **** давлат харидлари тўғрисидаги эълонларни **** молиялаштириш манбалари ва миқдорлари мавжудлиги тасдиқланган **** махсус ахборот портали орқали давлат харидларининг электрон тизимига ва оммавий ахборот воситаларига 4 жойлаштириши шарт. Ушбу *********************давлат харидларини амалга оширишнинг **** бўлмаган усулларини қонунга хилоф равишда танлашга, давлат харидларини амалга оширишнинг **** асосланган усулларини четлаб ўтиш **** давлат харидлари **** қисмларга бўлиб ташлашга, молиялаштириш манбалари ва миқдорлари мавжудлиги тўғрисида тасдиқларга эга бўлмаган ёки **** маблағлар **** ортиқ миқдордаги давлат харидларини амалга оширишга йўл қўйилмаслиги белгиланган. Шунингдек, Қонуннинг 49-моддасига асосан электрон дўконда бир шартнома бўйича базавий ҳисоблаш миқдорининг юз бараваригача (бюджет буюртмачилари учун базавий ҳисоблаш миқдорининг эллик бараваригача) қийматдаги ишларнинг, хизматларнинг давлат харидлари амалга оширилиши мумкин. *********************таклифларни танлаш воситасидаги давлат хариди қуйидаги шартлар бир **** ўзида **** **** амалга оширилиши назарда тутилган: -ғолибни аниқлаш мезонлари товар (иш, хизмат) давлат харидининг **** пул ифодасига, балки миқдорий ва сифат баҳосига ҳам эга бўлади; -товарнинг (ишнинг, хизматнинг) қиймати бир шартнома бўйича базавий ҳисоблаш миқдорининг йигирма беш минг бараваригача (бюджет буюртмачилари учун олти минг бараваригача) бўлган миқдорни ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодексининг ****-моддасига мувофиқ, юридик **** иқтисодий тасниф кодлари бўйича бюджетдан **** маблағлар доирасида бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчилар томонидан қабул қилинади ҳамда ғазначилик бўлинмалари томонидан рўйхатдан ўтказилади. Бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг бюджетдан **** маблағлар бўйича товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб берувчилар билан тузган шартномалари, шунингдек уларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар улар ғазначилик бўлимларида рўйхатдан ўтказилганидан кейин кучга киради. Бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчилар юридик **** юзага келишини тасдиқловчи ҳужжатларни ғазначилик бўлимларида рўйхатдан ўтказиш учун жорий *********************кечиктирмай **** этади. Бюджет ташкилотлари ва бюджет маблағлари олувчиларнинг товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб бериш тўғрисида тузиладиган *********************тўғрисидаги талабни рад этишга асос бўлмаслиги, бироқ, бундай қурилиш пудрати шартномаси шартлари ва (ёки) қонун ҳужжатларида назарда тутилган жавобгарлик чорасини (неустойка, фоизлар ундириш, зарарни қоплаш) қўллаш тўғрисидаги талабни қаноатлантириш рад этилиши, ушбу қоида давлатхариди тартиб-таомилларига зид тузилган шартномаларга нисбатан тадбиқ этилмаслиги, 4-бандида эса агар қонун ҳужжатларида қурилиш пудрати шартномаси **** электрон дўкон, танлов, тендер, ягона етказиб берувчи билан амалга ошириладиган давлат харидлари 5 натижалари асосида тузилиши назарда тутилган бўлиб, шартнома савдолар ўтказилмасдан тузилган бўлса, бундай битим ФКнинг ****-моддасига асосан ўз-ўзидан **** эмаслиги **** тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда, тарафлар томонидан қонун ҳужжатлари талабларига зид равишда давлат харидлари режалаштирилмасдан, молиялаштириш манбалари ва миқдорлари мавжудлиги тўғрисида тасдиқларга эга бўлмаган ҳолда ишларнинг давлат хариди электрон дўкон ёхуд танлаш орқали савдолар ўтказилмасдан тўғридан-тўғри шартнома тузилган. Ушбу қонун ҳужжатларига асосансудтарафлар ўртасида тузилган шартномалар ўз-ўзидан **** бўлмаган битим сифатида баҳоланиши лозимлиги сабабли юридик оқибатларга олиб келмайди деб ҳисоблаб, даъво талабига асос бўлган ****-фактура, солиштирма-далолатнома ва бошқа ҳужжатларни иш учун **** ва ишончсиз далил сифатида баҳолайди. Шу сабабли суд даъво талабини қаноатлантиришнирад этишнилозим топади. Шунингдек,даъвогартарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 8бандига асосанжавобгар ҳисобидан **** ****сўм пеня ундиришниҳамсўраган. Ушбу ҳолатдатарафлар ўртасида тузилган шартномалар ўз-ўзидан **** бўлмаган битим сифатида баҳоланганлиги сабабли, суд даъвонинг ушбу қисмини ҳамқаноатлантиришнирад этишнилозим топади. Даъвогарвакили даъвонинг предметини **** **** сўм **** ишлар қиймати деб ўзгартириш **** ариза **** қилган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 24 *********************ўзгариши даъвогарнинг жавобгарга нисбатан моддийҳуқуқий талабларининг ўзгаришини билдиради.Даъво асосини ўзгартириш даъвогарнинг жавобгарга нисбатан ўз талабларини асослантирган ҳолатларнинг ўзгаришини билдиради.Даъво предмети ва асоси тушунчаларидан шу нарса келиб чиқадики, масалан, агар битимни **** эмас деб топиш **** талаб шартномани бекор қилиш талаби билан алмаштирилса ва бу ўзгаришга бошқа асослар келтирилса, бундай ҳолда даъвонинг предмети ва асоси ўзгарган ҳисобланади.ИПК даъво предмети ва асосини бир **** ўзгартиришга йўл қўйилмаслиги **** тушунтириш берилган. Чунончи, даъвогар дастлаб даъво аризасида асосий қарз ва пеня ундириш **** талаб билдирганбўлса,ФКнинг ****, ****моддаларигаасосандаъвонинг предметини **** **** сўм **** ишлар қиймати деб ўзгартириш **** ариза**** қилган,ушбуҳолатда даъвонинг ҳам предмети ҳам асоси ўзгартирилган. Бундай ҳолатда суд даъвонинг предметини **** **** сўм **** ишлар қиймати деб ўзгартириш ****гиаризани иш юритувга қабул қилишни рад этишни лозим топади. ИПКнинг 66-моддасига мувофиқ иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг 6 талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди. Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. ИПКнинг 74-моддасига асосан,суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ҳолда ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. ИПК ****-моддасининг1-қисмига мувофиқ,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши лозим. Юқоридагиларга кўра, суд даъвонинг предметини **** **** сўм **** ишлар қиймати деб ўзгартириш ****гиаризани иш юритувга қабул қилишни рад этишни,даъво талабларини қаноатлантиришнирад этишни, олдиндан тўланган **** сўм почта **** даъвогар зиммасида қолдиришни, даъвогар ҳисобидан Республика бюджетига **** сўм давлат божи ундиришнилозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****, ****, ****моддалари, Ўзбекистон Республикаси Бюджет кодексининг ****-моддаси, Ўзбекистон Республикаси “Давлат харидлари тўғрисида”ги19, 46, 49моддадари, Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодексининг ****,****, ****,****, ****, ****, ****-моддаларига асосан суд қа р о р қ и л д и: даъвогар“*********************даъвонинг предметини **** **** сўм **** ишлар қиймати деб ўзгартириш ****гиаризасииш юритувга қабул қилиш радэтилсин. *********************бошқармасидаъвогар*********************жамияти манфаатида **** этгандаъво аризасиниқаноатлантириш рад этилсин. Даъвогар“*********************Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган томонлар у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиши (протест келтириши) мумкин. *********************