Решение #2832992 economic_new

****3/8362-сонли иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья **** Апелляцияинстанцияси судида маърузачи судья **** СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТСУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил16 декабрь Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати****раислигида, ҳайъат аъзолари****ва ****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси ***нинг суд **** котиблигида, Термиз туманлараро иқтисодий судиахборот-коммуникация технологиялари ходими ***нинг кўмагида, *** вакили *** (**** йил 12 ноябрдаги ****/****-сонли ишончнома асосида), *** вакили **** (**** йил 8 январдаги 36-сонли ишончнома асосида)лар иштирокида, ***нинг “***” **** ҳисобидан ****** сўм суғурта товонини ундириш ҳ****даъво аризаси бўйича қўзғатилган иш юзасидан Термиз туманлараро иқтисодий суди томонидан **** йил 4 ноябрда қабул қилинган ҳал қилув қарори устидан “***” **** томонидан берилган апелляция шикояти асосида ишни, Сурхондарё вилоят суди биносида, видеоконференцалоқа режимида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: *** **** (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво ариза билан мурожаатэтиб, “***” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан ********сўм суғурта товонини ундиришни сўраган. Термиз туманлараро иқтисодий судининг**** йил 4 ноябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қаноатлантирилган. Жавобгардан даъвогар фойдасига ******** сўм суғурта товони ундирилган. Жавобгарнинг апелляция шикоятида ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш **** янги қарор қабул қилиш сўралган. Бунга асос қилиб, шикоятдаиш судловга тегишлилик қоидалари бўйича Тошкент туманлараро иқтисодий судида кўриб чиқилиши лозим бўлса-да, суд ишни судловга тегишлилик қоидаларига зид равишда кўриб чиққанлиги, тарафлар Палата аъзолари бўлганлиги сабабли Палата томонидан низони судгача ҳал этиш чоралари кўрилиши лозим бўлганлиги, бироқ ўзаро келишув чоралари кўрилмаганлиги, шу сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши, агар бундай тартибни қўллаш имконияти бой берилган бўлса, иш юритиш тугатилиши лозим бўлганлиги, мазкур процессуал ҳуқуқ нормаларигасудамал қилмаганлиги,даъво аризаси уни имзолаш ваколатига эга бўлмаган шахс томонидан имзоланганлиги, шу сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши лозимлиги, бироқ суд бунга эътибор қаратмаганлигини кўрсатган. Суд**** иштирок этган жавобгар вакили апелляция шикоятини қўллабқувватлаб, ундаги **** такрорлаб, даъво аризаси **** вакили **** томонидан имзоланганлигини, лекин унинг даъво аризасини имзолаш ваколати бўлмаганлигини, **** раҳбари ўзига берилган ваколатларни учинчи шахсларга бериши мумкин эмаслигини, жавобгар вакили **** томонидан судга **** этилган ишончномалар сохталаштирилганлигини, чунки Фуқаролик кодексига асосан ишончномалар бир йил муддатдан кўпроқ муддатга тузилиши белгиланганлигини, лекин даъвогар вакили бир йилда уч марта ишончнома олганлигини, ишончномаларнинг **** бир хил эканлигини, **** санасини ўзгартириб келганлигини, бундан ташқари **** барча ҳужжатларни ўзи расмийлаштирганлигини, лекин унинг ваколати мавжуд бўлмаганлигини қўшимча қилиб, апелляция шикоятни қаноатлантиришни, ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад қилиш **** янги қарор қабул қилишни сўради. Даъвогар вакили апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Судлов ҳайъати тарафлар вакилларини тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни апелляция шикояти билан бирга ўрганиб, қуйидагиларга кўра апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра,м**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса–иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигакўра, мулкий суғурта шартномасига мувофиқ бир тараф (суғурталовчи) шартномада шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига шартномада назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда бошқа тарафга (суғурта қилдирувчига) ёки шартнома қайси шахснинг фойдасига тузилган бўлса, ўша шахсга (наф олувчига) бу ҳодиса оқибатида суғурталанган мулкка етказилган зарарни ёхуд суғурталанувчининг бошқа мулкий манфаатлари билан боғлиқ зарарни шартномада белгиланган сумма (суғурта пули) доирасида тўлаш (суғурта товони тўлаш) **** олади. Ишдаги мавжуд ҳужжатлардан кўринишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил 4 январда “Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарорига асосан “Ҳар бир оила-тадбиркор” дастурига кўра **** кредитни қайтмаслик хатаридан суғурталаш ****”ги 19-К/****-сонли Бош шартнома тузилган. Шунга асосан, ****нг Бойсун филиали томонидан фуқаро**** (бундан буён матнда фуқаро ёки қарздор деб юритилади)га **** йил 4 майдаги 86-сонли кредит шартномасига асосан**** 20******** сўм миқдорида кредит маблағининг таъминоти сифатида тарафлар ўртасида****0 йил11 майда тузилган суғурта шартномасига асосан қарздорга **** кредитни қайтмаслик хатаридан суғурталаш бўйича муддати****йил 4 майгача ва умумий суғурта суммаси 20******** сўм бўлган суғурта полиси **** этган. Мазкур ҳолатда, низо тарафлар ўртасида тузилган суғурта шартномасидан келиб чиққан. Аниқланишича, қарздор кредит шартномаси шартларини лозим **** ****ганлиги боис,****олдида****кредит бўйича қарздорлик юзага келган. Шу сабабли, ****ушбу қарздорликни ундириш бўйича судгадаъво аризаси биланмурожаатқилган. Фуқаролик ишлари бўйича Бойсун туман судининг ****2йил 6июндагиҳал қилув қарорибилан қарздордан****фойдасига****сўм кредит қарздорлиги ундирилган ваижро этиш учун МИБ Бойсун туман бўлимига юборилган. Қарздорнингундирув қаратилиши мумкин бўлган мол-мулкимавжуд бўлмаганлигисабабли, давлат ижрочисининг **** йил 19 ноябрдагиқароригаасосанЎзбекистон Республикасининг“Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуни 40моддасибиринчи қисмининг 3-бандига мувофиқ ижро ишини юритиш тамомланиб, ижро ҳужжати ундирувчига қайтарилган. Суғурта шартномасининг 5.1-бандида, суғурта ҳодисаси бўлиб, қарздорнинг қонунда белгиланган тартибда суғурта қилдирувчи олдидаги пуллик **** **** унинг меҳнат қобилиятини йўқотиши (I ва II гуруҳ ногиронлиги) ёки ўлими, кредит шартномасида белгиланган муддат ва шартларда қарздор томонидан кредит қарздорлигини қайтара олмаслиги ва суд қарорига кўра кредит шартномаси муддатидан олдин бекор қилиниши оқибатидаСуғурта қилдирувчи-Наф олувчига зиён етказилишига сабаб бўлганвоқеа ҳисобланилиши кўрсатилган. Шартноманинг 5.3-бандига мувофиқ,жавобгарга талаб билдирилгунига қадар даъвогар қарздордан қарзни ундириш чораларини кўриши шарт ва **** қарздорнинг **** **** учун мол-мулки етарли бўлмаганлиги давлат ижрочисининг ижро ҳужжатини юқорида қайд этилган “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуни 40-моддаси талабига мувофиқ ундирувчига қайтариш тўғрисидаги қарори билан тасдиқланади. ФК ****-моддасинингбиринчи қисмига асосанмулкий суғурта шартномаси бўйича суғурта қилдирувчи суғурта ҳодисаси юз бергани ўзига маълум бўлганидан кейин бу **** дарҳол суғурталовчини ёки унинг вакилини хабардор қилиши шарт.Агар шартномада хабар қилиш муддати ва (ёки) усули назарда тутилган бўлса, бу шартлашилган муддатда ва шартномада кўрсатилган усулда қилиниши лозим.Агар наф олувчи ўзининг фойдасига тузилган шартнома бўйича суғурта товонига бўлган ҳуқуқдан фойдаланиш ниятида бўлса, айни шундай **** наф олувчи зиммасида бўлади. Даъвогар суғурта шартномасига мувофиқ суғурта ҳодисаси юз берганлигисабабли,суғурта товонини тўлаш ********2йил 30 ноябрдаги****/4сонлиариза биланжавобгарга мурожаат этган. Бироқ,жавобгар томонидан суғурта товони тўлаб берилмаган. Шунга кўра, биринчиинстанциясудидаъво талабини асосли деб ҳисоблаб, даъвони қаноатлантириш ва жавобгардан даъвогарфойдасига ******** сўм суғурта товони ундириш****асослихулосага келган. Судлов ҳайъати,апелляция шикоятидакелтирилганишбиринчи инстанция суди томонидансудловга тегишлилик қоидаларибузилган ҳолдакўриб чиқилганлиги******** қўшилмайди. Чунки,суғурта шартномалари жавобгарнинг ****да жойлашган Сурхондарё вилояти филиали(агентлиги) томонидан имзоланган ва даъво улар фаолиятидан келиб чиққан. ИПК 33-моддасининг иккинчи қисмига асосан юридик шахсларга нисбатан уларнинг алоҳида бўлинмалари фаолиятидан келиб чиқадиган даъволар алоҳида бўлинмалар давлат рўйхатидан ўтган жойдаги судга **** этилади. Судлов ҳайъати, шикоятдаги шикоятдаги Палата томонидан низони судгача ҳал этиш чоралари кўрилмаганлигисабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши, агар бундай тартибни қўллаш имконияти бой берилган бўлса, иш юритиш тугатилиши лозим бўлганлиги********ҳамқўшилмайди. Чунки,“Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси тўғрисида” Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 21-моддасига биноан,тарафлар ўртасидаги низоларни судгача ҳал этишни амалга оширишПалатанинг **** эмас, балки ҳуқуқи ҳисобланади. Бундан ташқари, даъво аризаси даъвогар манфаатида Палата томонидан эмас, балки даъвогарнинг ўзи томонидан берилган. Судлов ҳайъати, апелляцияшикоятидаги даъво аризаси уни имзолаш ваколатига эга бўлмаган шахс томонидан имзоланганлиги, шу сабабли даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиши лозимлиги **** **** қўшилмайди. Чунки,ишдаги мавжуд ҳужжатларга кўра, даъво аризаси****йил15 июлдаимзоланганпайтда,**** йил 2 июндаги ****-сонли ишончномага асосанвакил И.Рўзибоевнингдаъво аризасини имзолаш ваколатимавжуд бўлган. ФК****-моддасинингбиринчи қисмига кўра,ишончнома берилган шахс ўз ваколатидаги ҳаракатларни шахсан амалга ошириши шарт.Башарти, унга ишончнома билан ваколат берилган бўлса ёки уни ишончнома берган шахснинг манфаатларини ҳимоя қилишга шароит **** қилса, у ҳаракатларни амалга оширишни бошқа шахсга ўтказиши мумкин. Шунингдек, ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра,ишончнома кўпи билан уч йил муддатга берилиши мумкин.Агар ишончномада муддат кўрсатилган бўлмаса, у берилган кундан бошлаб бир йил мобайнида ўз кучини ****. Бундай ҳолатда, **** бошқарувчисининг **** берган ишончномасива ишочномаларни бир йилдан кам муддатга берилишиқонунчиликка зид эмас. Судлов ҳайъати, жавобгар вакилининг суд ****даъво аризасига асос қилиб тарафлар ўртасидаги**** йил 4 январдагиБош суғурташартномаси олинганлиги, бироқ жавобгарнинг **** суғурта полисида кўрсатилган ****0йил11 майдаги суғурташартномасидан келиб чиқққанлигитўғрисидаги ****игаҳамқўшилмайди. Чунки,дастлаб даъвогар ва жавобгар ўртасида**** йил 4 январдагиБош суғурташартномаси тузилган бўлиб, шундан сўнг даъвогар, жавобгар ва қарздор ўртасида****0йил19 июндаги суғурташартномаси тузилган ва суғурта полиси берилган.Даъво аризасига асос қилиб Бош суғурташартномаси кўрсатилган бўлса-да,****0йил11 майдаги суғурташартномаси ҳам Бош шартномадан келиб чиққан ҳолда тузилган ва иккала шартнома ҳам узвий боғлиқ ҳисобланади.Шунга кўра, жавобгар вакилининг мазкур **** асоссиз ҳисобланади. Бундан ташқари, жавобгар вакилининг суд муҳокамаларидаги ҳужжатларни **** томонидан сохталаштирилганлиги **** тасдиқловчи далиллар мавжуд эмас. Баён қилинганлардан кўринадики, апелляция шикоятидабилдирилган ҳамда жавобгар вакилининг суд ****билдирган ****иасоссиз бўлиб, биринчи инстанцияси суди моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолда,даъво аризасини қаноатлантирган. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги ҳамда моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. Ҳал қилув қароридабундай асослар мавжуд эмас. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандигамувофиқапелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баён қилинганларга асосан судлов ҳайъати шикоятни қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанцияси судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПКнинг****-моддасига асосан ишни апелляция инстанциясида кўриш билан боғлиқ тўланган****сўм давлат божи ҳамда****сўм почта **** жавобгарзиммасида қолдирилади.Жавобгарҳисобидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозитига суд **** видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ **** сўм суд ****ундирилади. ЮқоридагиларгаҳамдаЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати Қ А Р О Р Қ И Л А Д И: *** томонидан берилганапелляцияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Термиз туманлараро иқтисодий судининг**** йил 4 ноябрдагиҳал қилув қарори ўзгаришсизқолдирилсин. ***данЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозитига суд **** видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ **** сўм суд ****ундирилсин. Ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан бошлаб бир йил муддат ичидаТермизтуманлараро иқтисодий суди орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари *** ****