Решение #2833154 Экономические

****2-2502/****7-сонли иқтисодийиш ЎЗБEК И С Т О Н РEС П У Б Л И К А С И Н О М И Д А Н Ҳ А Л Қ И Л У В Қ АРО Р И *********************шаҳри йил 16 декабрь ****5 ****иқтисодий судинингсудьяси****раислигида, судья ёрдамчисиФ.Муртазаевнинг котиблигида *********************ва ****,****муддати *********************қарздорликва олдиндан тўланган412**** почта ****ундириш****даъво аризаси бўйича ишни даъвогар вакили****(17.02.****5йилдаги 03/93-сонлиишончномагаасосан), (жавобгариштирокисиз)лар иштирокида **** иқтисодий суди биносидаочиқ суд ****ида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: *********************. Суд **** муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакили маълумот **** қилиб, жавобгар томонидан қарздорлик қисман бартараф этилганини таъкидлаб,даъво талабларининг қолган қисмини қаноатлантиришни сўради. Суд **** тайинланган кун ва **** **** тегишли тарзда жавобгар хабардор қилинган бўлсада, бугунги суд **** вакили иштирокини таъминламади ва низо юзасидан муносабат билдирмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуалкодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги кўрсатилган. Мазкур ҳолатда суд,ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд иш бўйича тараф вакилининг тушунтиришини эшитиб, даъво аризасида келтирилган ҳолатларни иш ҳужжатлари билан бирга ўрганиб чиқиб, муҳокама қилиб, қуйидагиларга асосан даъво талаблариниқисманқаноатлантиришни ҳамда суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига асосан ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклашучун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Иш ҳужжатларига кўра, тарафлар ўртасида 2024йил17 апрелда _************************* доллари,****4йил4 *********************ГЕН/****/****-сонли кредит шартномаси тузилган бўлиб, шартномага кўра **** жавобгарга йиллик28фоиз устама тўлашшарти билан **** йил 13 декабрь кунига қадар **** сўмва****5йил9 2 *********************фоизларни қайтариш режасини бузиб, кредитнинг асосий қарзи ва фоизларини тўламасдан келган. *********************Даъвогартомонидан жавобгарга кредит шартномаси талабларини **** аксҳолда кредит ва унгаҳисобланган фоизларни ундириш чоралари кўрилиши тўғрисидаталабнома юборилган, даъвогарнинг жавобгарга юборган талабномаси жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. Натижада ушбу низо келиб чиқиб,даъвогар кредит қарздорлигини ундириш **** судга мурожаат қилган. Суд даъво талабини асосли деб ҳисоблайди. Чунки,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда – ФК деб юритилади)нинг 8, ****-моддаларига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак, ****-моддасига асосан **** **** бир томонлама бош тортиш ва шартномашартларини бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ кредит шартномаси бўйича бир тараф — **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади.Агар ушбу параграфнинг қоидаларида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса ва у кредит шартномасининг моҳиятидан келиб чиқмаса, кредит шартномаси муносабатларига нисбатан ушбу боб1-параграфинингқоидалари қўлланади. ФКнинг ****-моддасида қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг *********************йилдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги қарорининг 5-бандида қарз олувчилар (қарздорлар)нинг кредитларни қайтармаганлик учун кредит ташкилотлари олдидаги жавобгарлиги доирасини аниқлашда судлар қарз таркибига кредитнинг ёки унинг бир қисмининг суммаси, кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит шартномасида белгиланган **** бошқа тўловлар (комиссиялар) киришидан келиб чиқишлари зарур. Кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит ташкилоти томонидан қарз олувчи (қарздор) **** пул маблағларидан амалда фойдаланган бутун даври учун, ҳатто актив (кредит/қарз) ўстирмаслик **** 3 ўтказилган **** ҳам, пул **** кечиктириш даврини қўшган ҳолда ҳисобланишимумкинлиги белгиланган. Мазкур ҳолатда жавобгар томонидан шартнома шартларига лозим**** риоя қилинмаган. Шу боисдан суд даъво талабларини асосли деб ҳисоблайди, бироқ даъвогар томонидан судга **** *********************ўтган фоиз қарздорликқолганлиги ўз тасдиғини топганлиги сабабли суд даъвони қисман қаноатлантиришни лозим топади. ИПКнинг 66-моддасига асосан иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди. ИПКнинг 74-моддасига асосан, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ҳолда ўз ички ишончибўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. ИПКнинг ****-моддасига кўра даъвогар тўлашдан белгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджети даромадига ундирилади. Ўзбекистон Республикаси“Давлат божи тўғрисида”ги Қонунига кўра,иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши кераклиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил *********************мининг мазмунига биноан, агар мулкий низо бўйича судга даъво аризаси берилганда, даъво қиймати чет эл валютасида белгиланса, давлат божининг миқдори даъво аризаси **** этилган санада Ўзбекистон Республикасининг Марказий **** томонидан белгиланган курс бўйича миллий валютада белгиланиши ва ундирилишига қаратилсин. Юқоридагиларга кўра, суд даъво талаблари қисманқаноатлантиришни, жавобгарҳисобидан даъвогар ********************* қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишнилозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, ****, ****, ****, ****-моддаларини ҳамдаЎзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодексининг 66, 74, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: даъвогарнингдаъво талабиқисманқаноатлантирилсин. 4 ЖавобгарЯТТ “************************* сўм почта ****; Республикабюджетига**** сўм давлат божи ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган томонлар у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиши (протест келтириши) мумкин. Судья ****