Решение #2833256 economic_new

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ *** тумани ****5йил18 декабрь *** туманлараро иқтисодий судининг судьяси****нинграислигида, судья ёрдамчиси****нинг котиблигида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси *** вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар“***” фермер хўжалиги манфаатида, жавобгар “***” масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан****.****.****сўм асосий қарз,45.****.****сўм жарима ва10.****.****сўм пеня, жами****.****.****сўм ундириш тўғрисидагидаъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишнидаъвогар раҳбари****қов(паспорт асосида),жавобгар вакили **** (ишончнома асосида)лар иштирокида*** туманлараро иқтисодий суди маъмурий биносидабўлиб ўтганочиқ суд ****, иш ҳужжатлари билан биргакўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси *** вилоят ҳудудий бошқармаси(кейинги ўринларда - палата деб юритилади) даъвогар“***” фермер хўжалиги (кейинги ўринларда-даъвогардеб юритилади)манфаатидасудга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар “***” масъулияти чекланган жамияти (кейинги ўринларда-жавобгардеб юритилади) ҳисобидан****.****.****сўм асосий қарз,45.****.****сўм жарима ва10.****.****сўм пеня, жами****.****.****сўмниундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар раҳбаридаъво талабларини қўллабқувватлаб,суддан даъвони тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакилиЖиноят ишлари бўйича Бандихон туман судининг **** йил 16 октябрдаги ****-сонли ҳукми билан “***” масъулияти чекланган жамияти фермерлар билан ишлаш хисобчиси бўлган **** “***” масъулияти чекланган жамияти ва “***” фермер хўжалиги ҳамда бошқа фермер хўжаликлари билан тузилган фьючерс шартномалари, солиштирма далолатномаларига пахта хом ашёси нархларига тегишли ёзув ва маълумотларни (нархни **** сўм этиб) киргизиб сохталаштирганлиги учун Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг ****-моддаси 2-қисми “а” банди ва ****-моддасида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилганлигини, ушбу ҳукм ҳозирги кунда қонуний кучида эканлигини, шундан келиб чиқиб даъвогар томонидан **** этилган ****-фактурада келишилган нархларбўйича тўлаб берилиши лозимлигини, мазкур иш дастлаб мазмунан кўриб чиқилганида суд пахта нархини **** сўмдан ҳисоблаб даъвони қаноатлантирганлигини, ўша ҳолатда жавобгарнинг даъвогар олдидагиасосийқарздорлиги****.****.****,87сўмни ташкил этганлигини, *** туманлараро иқтисодий судининг **** йил 13 февралдаги ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач берилган ижро **** асосида даъвогарга жами****.****.****,96сўм пул маблағи тўлаб берилганлигини, ҳозирги кунда жавобгар эмас аксинча даъвогар жавобгар олдида қарздор эканлигини,жамиятнинг ҳисоб **** ҳозирги кунда 16.****.****.****,****лик картотекалар турганлигини,шу боисдан даъвогарнинг даъво талабларини қаноатлантиришни радэтишни сўради. Суд муҳокамаси**** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор этилган палата суд **** вакил иштирокини таъминламади.Бироқ,палатаўзининг даъвоаризасида ишни палата иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда ИПКдеб юритилади)нинг ****-моддаси иккинчи қисмига кўра, иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган даъвогар суд **** келмаса, даъвогарнинг ишни унинг йўқлигида кўриш тўғрисидаги аризаси бўлган ****, низо унинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги белгиланган. Суд, ИПК ****, ****-моддаларига асосан, ишнипалата вакилииштирокисиз кўриб чиқиш мумкин деб ҳисоблайди. Суд, тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб,далилларга ҳуқуқий баҳо бериб,қуйидаги асосларга кўра даъво талабларини қанотлантиришни рад этишнилозим деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш ҳужжатларига кўра, тарафлар ўртасида **** йил 24апрелда “Пахта хом ашёси ва уруғлик пахтани етказиб бериш ҳамда харид қилиш бўйича” 9-сонли фьючерс шартномаси тузилган. Шартноманинг 1.1-бандига кўра, “Хўжалик” ўзининг **** йил учун “Агротехнологик харита” (бизнес-режаси)га асосан26гектар ер майдонидан83,2тонна пахта хом ашёсини “Буюртмачи”га етказиб бериш, “Буюртмачи” эса ушбу маҳсулотни қабул қилиб олиши вашартноманинг 4.1бандига асосан “Хўжалик” томонидан етказиб берилган ҳар бир тонна пахта хом ашёси учун 8.****.**** сўмдан **** тўлаш **** ўз зиммасига олган.Даъвогар томонидан жавобгарга шартномага асосан пахта хом ашёси етказиб берилган. Шартноманинг 4.4-бандига кўра, “Буюртмачи” томонидан “Ҳўжаликнинг” етказиб берилган пахта ҳом ашёси қийматининг якуний хисоб китоблари терим учун ўтказилган пуллар ва бошқа **** чегирилгандан қолган қисми ҳосил йилининг 31 декабрь санасига қадар, уруғлик пахтанинг 2 1-босқичда топширилган уруғлик пахта хом ашёси учун ҳисобланган устаманинг 50 фоиз миқдорида уруғчилик ҳўжаликларига пахта хом ашёсини “Буюртмачи”га топширган **** тўловлар амалга оширилиши белгиланган. Даъвогар тарафлар ўртасидаги шартномага асосан жавобгарга63.****кг.пахта хом ашёсини **** йил ҳосил йилининг 15 декабрь санасига қадар етказиб берган. Жавобгар шартнома шартларига асосан етказиб берилган пахта хом ашёси **** **** йилнинг 31 декабрь санасига қадар тўламасдан келган. Даъвогарнинг жавобгарга қарздорликни ихтиёрий равишда тўлаб бериш **** талабномаси оқибатсиз қолдирилган. Шу боисдан,палата даъвогар манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат этиб жавобгардан жами****.****.****сўмни ундиришни сўраган. Даъвогарнинг даъвоси қуйидагиларга асосан қисман асосли ҳисобланиб, ушбу даъво тегишли далилларга асосан рад этилиши лозим бўлади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринлардаФК)нинг ****-моддасида **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганда эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги назрада тутилган. ФКнинг ****-моддасининг 1-бандига кўра, контрактация шартномасига мувофиқ қишлоқ хўжалиги маҳсулотини етиштирувчи қишлоқ хўжалиги маҳсулотини қайта ишлаш ёки сотиш учун бундай маҳсулотни харид қиладиган шахсга – тайёрловчига шартлашилган муддатда топшириш (топшириб туриш) **** олиши, тайёрловчи эса бу маҳсулотни қабул қилиш (қабул қилиб туриш), унинг **** шартлашилган муддатда муайян баҳода тўлаш (тўлаб туриш) **** олиши белгиланган. Кодекснинг ****-моддасига асосан қишлоқ хўжалиги маҳсулотини етиштирувчи ўстирилган (ишлаб чиқарилган) қишлоқ хўжалиги маҳсулотини тайёрловчига контрактация шартномасида назарда тутилган миқдор ва ассортиментда топшириши шарт. Суд муҳокамаси давомида **** этилган далиллар ва жавобгартомонидан **** этилган ҳужжатларҳамда даъвогар томонидан тан олинган бўнак тўловларидан келиб чиқиб,даъвогар судга даъво ариза билан мурожаат қилган пайтдажавобгарнинг даъвогар олдидаги асосий қарздан мавжуд бўлган қарздорлиги****.****.****,87сўмни ташкил этган. Чунки, даъвогарнинг даъво аризасидаги ҳисоб-китобларга кўра ҳар бир кг пахта хом ашёси учуннарх **** сўмдан ҳисобланган бўлиб, лекинЖиноят ишлари бўйича Бандихон туман судининг **** йил 16 октябрдаги ****-сонли ҳукми билан “***” масъулияти чекланган жамияти фермерлар билан ишлаш хисобчиси бўлган **** “***” масъулияти чекланган жамияти ва “***” фермер хўжалиги ҳамда бошқа фермер хўжаликлари билан тузилган фьючерс шартномалари, солиштирма далолатномаларига пахта хом ашёси нархларига тегишли ёзув ва маълумотларни (нархни **** сўм этиб) киргизиб сохталаштирганлиги учунЎзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг ****3 моддаси 2-қисми “а” банди ва ****-моддасида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топилган. ФКнинг****-моддасида шартномани **** учун тарафларнинг келишуви билан белгиланган баҳода **** тўланади. Қонунда назарда тутилган ҳолларда тегишли ваколатга эга бўлган давлат органлари белгилайдиган ёки тартибга соладиган баҳолар (тарифлар, расценкалар, ставкалар ва ҳ.к.)қўлланилади. Шартнома тузилганидан кейин баҳони ўзгартиришга қонунчилик ёки шартномада назарда тутилган ҳолларда ва шартларда йўл қўйилади. **** тўлашни назарда тутадиган шартномада баҳо назарда тутилмаган ва шартнома шартлари бўйича белгиланиши мумкин бўлмаган ҳолларда шартномани **** учун ўхшаш вазиятларда одатда шундай товарлар, ишлар ёки хизматлар учун олинадиган баҳо бўйича **** тўланиши керак. Тарафлар ўртасида имзоланган **** йил22 ноябрдаги8-сонли ****фактурадан аниқланишича,даъвогар жавобгарга ушбу ҳужжат орқали 63.**** кгпахта хом ашёсини****-фактурада кўрсатилган нархда ҳисоблаб(****.****.****,76)ҳисоблаб топширган. Шунда****.****.****,76сўмдан етказиб берилган бўнак маҳсулотлари ва тўланган солиқ тўловларинияъни ****.****.****,89сўмни**** ****.****.****,87сўмлик қарздорлик мавжудлиги ўз исботини топади. Суд асосли деб топган****.****.****,87сўмлик қарздорлик ҳудди шу иш юзасидан муқаддам қабул қилинган ҳал қилув қарори (ҳал қилув қарори суднинг **** йил 2 октябрдаги **** асосан янги очилган ҳолатлар бўйича бекор қилинган)га кўра берилган ижро **** асосида жавобгардан даъвогарга ундириб берилганлиги **** ижро бюроси Бандихон туман бўлими томонидан **** йил 3 декабрда **** этилган ****-сонли ахборот (маълумотнома)ҳамда тўлов ҳужжатларибилан ўз исботини топади. Шу боисдан,суд даъвонинг****.****.****сўм асосий қарз ундириш қисмини****.****.****,87сўмини асосли деб топиб, ушбу қарздорлик тўлаб берилганлигини инобатга олган ҳолдаушбу талабниқаноатлантиришни рад этишни лозим деб топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгар ҳисобидан45.****.****сўм жарима ва10.****.****сўм пеня ундиришни сўраган. Тарафлар ўртасидаги шартноманинг 5.4 бандига кўра, “Буюртмачи” яъни, жавобгар “***” масъулияти чекланган жамияти белгиланган муддатда бунак (аванс) маблағларини, топширилган (юклаб жўнатилган) пахта хом ашёси **** тўлашдан асоссиз бўйин товлаган сумманинг 20 фоиз миқдорида жарима тўлаши, жаримадан ташқари “Буюртмачи”муддати ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун муддати ўтказиб юборилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, бироқ муддати ўтказиб юборилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ошмаган миқдорда пеня тўлаши лозимлиги белгиланган. ФКнинг ****-моддаси 1-қисмига кўра, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредиторқонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ****. 4 ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканли, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозим. Бироқ, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги“**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли Қарорнинг 2-бандига кўра, шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланиши, судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги,ушбу қарорнинг 3-бандида, агар шартномада айнан битта **** бузилиши учун неустойкани ҳам жарима, ҳам пеня кўринишида тўлаш назарда тутилган бўлса, судлар шуни эътиборга олишлари лозимки, қонунчиликда бошқача ҳоллар назарда тутилмаган бўлса, даъвогар **** бир шаклдаги неустойка қўллашни талаб қилишга **** эканлиги, қарорнинг 4бандида эса, ФКнинг мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги тушунтирилган. Жарима суммаси даъво талабининг асосий қарз ундириш қисмини асосли деб топилган миқдори яъни****.****.****,87сўмдан келиб чиқиб ҳисобланганда, даъво талабидаги45.****.****сўм жаримани (****.****.****,87х 20%=32.****.****) 32.****.****сўмлик қисми асосли ҳисобланади. Шу сабабли,суд даъвогарнинг пеня ундириш тўғрисидаги даъво талабинидаъвогар неустойканинг **** бир шаклини талаб қилиши мумкинлигидан келиб чиқибрад этиб, жавобгарнинг мулкий аҳволини эътиборга олиб,талаб этилган жарима суммасини16.****.****сўмга камайтиришни ва ушбу сумма ҳам тўлаб берилганлиги **** ижро бюроси Бандихон туман бўлими томонидан **** йил 3 декабрда **** этилган ****сонли ахборот (маълумотнома)ҳамда тўлов ҳужжатлари билан ўз исботини топганлиги сабабли қаноатлантиришни рад этишнилозим деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатиладиолтинчи қисмига кўра эсаагар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талабасосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка 5 суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Давлат божининг ҳисоб китоби: жами даъво суммаси****.****.****х 2% = 5.****.****,48сўм.Иш бўйича ундирилши лозим бўлган давлат божи5.****.****,48сўмни ташкил этади.Бундан келиб чиқиб,давлат божи даъвонинг асосли ва асоссиз деб топилган қисмига мутаносиб равишда ****, асосли қисми(****.****.****,87сўм асосий қарз +32.****.****сўм жарима =****.****.****,87.****.****.****,87х 2% =3.****.****,25сўм)бўйича жавобгардан республика бюджетига3.****.****,25сўм давлат божи ундирилади.Асоссиз деб топилган қисми бўйича эса(63.****.****,13 сўм асосий қарз +12.****.****сўм жарима +10.****.****сўм пеня =86.****.****,13сўм.86.****.****,13х 2% =1.****.****,23сўм)1.****.****,23сўм давлат божи ундирилади. Юқоридагиларни инобатга олиб суд, даъвогарнинг даъвосиниқаноатлантиришни рад этишни,жавобгарҳисобидандаъвогар фойдасигаолдиндан тўланган34.**** почта **** ҳамдадаъвонинг асосли ва асоссиз деб топилган қисмига мутаносиб равишда Республика бюджетигадаъвогардан1.****.****,23сўм ҳамда жавобгардан3.****.****,25сўм давлат божи ундиришни лозим деб топади. Бинобарин,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қа р о р қ и л д и: Даъвони қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар “***” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан даъвогар “***” фермер хўжалиги фойдасигаолдиндан тўланган34.**** почта **** ундирилсин. Республика бюджетига даъвогар “***” фермер хўжалиги ҳисобидан1.****.****,23сўм; жавобгар “***” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан3.****.****,25 сўмдавлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қарори устидан *** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья**** 6