Решение #2833509 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўрган судья – **** Кассация инстанцияси судида маърузачи судья - **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ ҚАРОРИ **** **** йил 16 декабрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанцияси суди судья **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар **** ва О.Қўлдошовлардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида,“**** ****” фермер хўжалигираҳбари ****ҳаммадиев иштирокида,Вобкент туман фермерлар кенгашинингдаъвогар “ rzi b d” фермер хўжалиги манфаатида жавобгар“**** ****” фермер хўжалигига нисбатанкиритилгандаъво аризаси юзасидан Пешку туманлараро иқтисодий судитомонидан ****5йил15 апрелдаги ҳал қилув қарори устидан жавобгар “**** ****” масъулияти чекланган жамиятининг апелляция шикоятини иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд ****кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “ rzi b d” фермер хўжалиги (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) ҳамда жавобгар “As d Mu mm di v” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) ўртасида **** йил 1 январда 18-сонли шартнома имзоланган. Мазкур шартномага кўра даъвогар жавобгарнинг буюртманомасига асосан техника ёрдамида хизмат кўрсатиш, жавобгар эса кўрсатилган хизматлар учун тўлов қилиш **** олган. Даъвогар томонидан **** ****, шартномага асосан 24.**** **** сўмлик хизматлар кўрсатилган.Жавобгар томонидан **** иш қабул қилиб олинган. Бироқ, жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаганлиги натижасида **** сўмлик қарздорлик вужудга келган. Шу боис тарафлар ўртасида шу сабабли низо вужудга келган ва Вобкент туман фермерлар кенгаши (бундан буён матнда кенгаш деб юритилади) даъвогар манфаатида туманлараро судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар ҳисобидан **** сўм асосий қарз ва **** сўм пеня ундиришни сўраган. Пешку туманлараро иқтисодий судининг ****5йил15апрелдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига17.****.**** сўм асосий қарз, 1.****.**** сўм пеня ҳамдаолдиндан тўланган 37.**** сўм почта **** ундириш белгиланган.Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад қилинган. Жавобгар суд ҳужжатидан норози бўлиб берганкассацияшикояти билан мурожаат қилган. Шикоятдасуд жараёнидадаъвогартомонидан такдим этилган барча хужжатларда йилларвасаналарўзгартирилиб сохталаштирилганлиги, даъвогар жавобгаргатегишлиер майдонларида**** йилда техника хизматлари кўрсатганлиги, даъвогар томонидан хизмат кўрсатиш бўйича **** йилдагинарх-наволарбўйича ҳисоб-китобқилиниб,судга хужжатлар такдим этилганлиги, даъвогарраҳбарига **** пул ва маҳсулот бериш шаклида тўланган қарздорликни чегирмақилинмаганлиги, даъвогартомонидан судга тақдим этилганҳужжатлардакўрсатилган хизматлар жавобгаргатопширилганлиги тўғрисида далолатнома мавжуд эмаслиги қайд этилиб,ҳал қилув қарорини бекор қилиш ва даъво аризасини қаноатлантиришни рад қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган жавобгарраҳбари кассацияшикоятида келтирган **** қувватлаб ва такрорлаб,даъвогар томонидан техника хизматлари жавобгарга тегишли ер майдонларида**** йилдаамалга оширилганлигини, ўша пайтда даъвогарнинг оғзаки гапларига ишонган ҳолда бўш бланкаларга жавобгар томонидан муҳр босилиб, имзоланганлигини, нархлар **** йил учун белгиланиб, бўш бланкалар кейинчалик тўлдирилганлигини, қарздорликнинг 3.****.**** сўм қисми **** пул шаклида қолган қисми **** дона сомон “пресс” маҳсулотнинг қиймати эвазига ўзаро ҳисоб-китоб қилинганлигини, дастлаб даъвогар эътирозлари бўлмаганлиги кейинчалик судга мурожаат қилганлигинибилдириб,кассацияшикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилингандаъвогар ва кенгашсуд **** вакил иштирокини таъминлашмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буёнматнда ИПК деб юритилади)ИПКнинг ****-моддасининг тўртинчи қисмига кўра,кассация инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган, кассация шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Судлов ҳайъати даъвогар ва кенгаш суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганлигини инобатга олиб, юқоридаги қонун нормасига асосанишнидаъвогар ва кенгашвакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, жавобгар раҳбарининг тушунтиришлари ва фикрини,иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси эшитиб,қуйидагиларгаасосан жавобгарнинг кассация 2 шикоятиниқаноатлантиришни рад этишни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Мазкур ҳолатда тарафларнинг **** пудрат шартномасидан келиб чиққан. Шунингдек, ФКнинг ****-моддасига кўра **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвий шаклда бўлмаган хизматни **** (муайян ҳаракатларни қилиш ёки муайян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса бу хизмат учун **** тўлаш **** олади. ФКнинг ****-модданинг биринчи қисмига асосан буюртмачи ўзига кўрсатилган хизматлар **** **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномасида кўрсатилган муддатларда ва тартибда тўлаши шарт. ФКнинг ****-моддасининг биринчи қисмига кўра юк ташиш шартномаси бўйича юк ташувчи юк жўнатувчи томонидан ўзига ишониб топширилган юкни белгиланган манзилга етказиб бериш ва уни олишга ваколат берилган шахсга (олувчига) топшириш, юк жўнатувчи эса юкни ташиб берганлик учун белгиланган **** тўлаш **** олади. Аниқланишича, даъвогартомонидан жавобгарга шартномага асосан келишилгантехникахизматлари кўрсатилган ва бу **** тарафлар ўртасида ****2йилиюлда ҳ****-фактурарасмийлаштирилган.Мазкур ҳ****фактуратарафларнинг ваколатлишахслари томонидан тегишли тартибда тасдиқланган (и.ҳ.27-бет). Шартноманинг 2.2-банди, “а” кичик бандига кўра, жавобгар шартнома асосида берган буюртманомада кўрсатилган хизматларни мазкур шартномага мувоқи қабул қилиш **** олган. Шунингдек, тарафлар ўртасида **** йил 1 ва 3 июлда механизация ёрдамида **** ишларни қабул қилиш далолатномалари расмийлаштирилган (и.ҳ.28-бет). ФК ****-моддасига кўра **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Бироқ, жавобгар шартнома **** лозим **** ****, даъвогаргакўрсатилган хизматлар **** учун24.****.****сўм тўловни келишилган муддатда амалга оширмаганлиги натижасида даъвогаролдидақарздорликвужудга келган. Биринчи инстанция судига даъвогар томонидан **** қилинган маълумотномага кўра, жавобгар томонидан қарз қисман қопланган ваиш судда кўрилган кундаги жавобгарнинг қарздорлиги17.****.**** сўмни ташкил қилган (и.ҳ.30-бет). 3 ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, агар қонун ҳужжатлари ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмайди. Бинобарин, мазкур ҳолатда даъвогарнинг жавобгардан17.****.****сўм асосий қарзундириш талабиасосли бўлганлиги сабабли қаноатлантирилиши лозим. Биринчи инстанция суди ишда аниқланган ҳолатлар ва қонунга кўра жавобгарнинг17.****.****сўм қарздорлиги ишдаги далиллар билан тасдиқланганлиги сабабли моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолдамазкур даъво талабини қаноатлантириш **** қонуний тўхтамга келган. Шунингдек, шартноманинг5.4-бандидажавобгар даъвогарга тўлиниши лозим бўлган қийматни белгиланган муддатларда ўтказиб бермаган **** ҳар бир кечиктирилган кун учун тўланмай қолган сумманинг 0,4 фоиз миқдорида, лекин тўланмаган сумманинг 50 фоизидан ошмаган миқдорда пеня тўлашига келишилган. Бинобарин, жавобгар томонидан шартномага асосан24.****.****сўмқарздорлик суммасикечиктирилганлиги иш ҳужжатлари билан тасдиқланганлиги сабабли кечиктирилган тўловнинг 50 фоизидан ошмаган ҳолда12.****.****сўмпеня суммаси тўғри ҳисобланган.Шу сабабли даъвогарнинг жавобгардан12.****.****сўмпеня ундириш талаби асосли ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 2-бандида судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги, шартлиги, 4-бандидаФКнинг****-моддасигамувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлигитўғрисида тушунтиришлар берилган. Биринчи инстанция суди даъвогарнинг жавобгардан12.****.**** сўм пеня ундириш талаби асосли ва қонунийлигини инобатга олиб, ФК ****моддасини қўллаган ҳолда пеня суммаси **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги ҳамда тарафларнинг мулкий манфаатларини инобатга олиб, мазкур пеня суммасини камайтириб, қисман1.****.**** сўмга қаноатлантириш ва даъвонинг пеня ундириш талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этиш**** тўғри хулосага келган. Судлов ҳайъати жавобгарнинг апелляция шикоятида келтирган **** билан келиша олмайди.Чунки, жавобгарнинг шартнома бўйича юз фоизлик олдиндан тўловларни тўлашлик **** **** уни даъвогарнинг ушбу қарз бўйича 4 **** **** талаб қилиши ва уни тегишли тартибда **** тўсқинлик қилмайди, мазкур ҳолатда фуқаролик қонунчилиги бўйича жавобгарнинг ўз **** бекор бўлиши учун асослар мавжуд эмас. Даъвогар томонидан тарафлар ўртасида**** йил 1 ва 3 июлда тузилган механизация ёрдамида **** ишларни қабул қилиш далолатномалари, **** йил июлда ҳ****-фактуранинг сохталаштирилганлиги, қалбакилатшитирилганлиги ҳолатларини тасдиқловчи суриштирув ёки тергов органи қарори ёхуд суднинг қонуний кучга кирган ҳукми мавжуд эмас. ИПКнинг 68-моддасига асосан, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Биринчи инстанция суди томонидан 24.****.**** сўм асосий қарздорлик суммасининг 6.****.**** сўмлик қисми чегирилган ҳолда даъво асосли равишда қисман қаноатлантирилган.Ушбу суммани чегиришда суд жавобгар томонидан тўланган маблағ ва топширилган маҳсулотларни инобатга олган. ИПК 74-моддасининг биринчи, иккинчи ва тўртинчи қисмларига кўра суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. Бинобарин, биринчи инстанция суди томонидан ҳал қилув қарори қабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормалари бузилмаган. ИПКнинг****-моддасида ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш асослари кўрсатилган.Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун Кодекснинг ушбу моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисми мазмунига кўра, кассация инстанцияси суди кассация шикоятини(протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баён этилганларга асосан, судлов ҳайъатикассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилгансуд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати иш юзасидан суд **** **** масаласини муҳокама қилиб,кассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этилганлиги сабабли жавобгартомонидан кассация шикояти учун олдиндан тўланган ****.****сўм 5 давлат божи,ва 41.****сўм почта ****ниунинг зиммасида қолдиришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар“**** ****” фермер хўжалигинингкассацияшикоятиниқаноатлантириш рад этилсин. Пешку туманлараро иқтисодий судининг ****5йил 15апрелдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар“**** ****” фермер хўжалиги томониданкассацияинстанцияси суди учун****.**** сўм давлат божи ва 41.2**** почта **** тўланганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор устидан бир йил муддатда Пешку туманлараро иқтисодий суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** О.Қўлдошов 6