Решение #2833590 economic_new

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья – Н.**** Апелляцияинстанциясудида маърузачи судья –Н.Умаров Тафтиш инстанция судида маърузачисудья– Ж.Қаххоров ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Жиззах шаҳри 2025йил15 декабрь Жиззахвилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиЖ.Қаххоров раислигида, ҳайъат аъзолариС.ҚувватовваО.Эргашевданиборат таркибда, судья катта ёрдамчисиД.Қурвановнингкотиблигида, даъвогар“KAFIL SUG’URTA”акциядорлик жамияти вакили ****тқосимов (**** йил 20 октябрдаги ****-сонли ишончномага асосан) (ўз хизмат хонасидан), жавобгарлар“IP TEKA BANK”АТИБвакили **** (**** йил 7 октябрдаги ****-сонли ишончномага асосан) (ўз хизмат хонасидан) ваЖиззах вилоят филиаливакили **** (**** йил 25 августдаги 7-2.****-сонли ишончномага асосан),“JIZZAX KENTEKS” масъулияти чекланган жамиятивакили **** (**** йил 6 ноябрдаги ****-сонли ишочномага асосан)иштирокида,даъвогар “KAFIL SUG’URTA” акциядорлик жамиятининг жавобгарлар “JIZZAX KENTEKS” масъулияти чекланган жамияти ҳамда “IP TEKA BANK”АТИБЖиззах вилоят филиали ўртасида **** йил 29 март куни тузилган ****-****-сон суғурта шартномасини **** эмас деб топиш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича юритилган иш юзасидан қабул қилинган Жиззах туманлараро иқтисодий судининг **** йил 25 августдаги ҳал қилув қарори ҳамда Навоий вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 7 ноябрдаги қарорига нисбатан “KAFIL SUG’URTA” акциядорлик жамиятининг Жиззах вилоят филиали томонидан берилган тафтиш шикоятини Жиззах вилоят суди жойлашган бинода ўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Иш ҳужжатларидананиқланишича, “KAFIL SUG’URTA” акциядорлик жамиятиЖиззах вилоят филиали– “Суғурталовчи”,“**** ****” АТИБ Жиззах вилоят филиали-“Суғурта қилдирувчи”ва“JIZZAX KENTEKS”масъулияти чекланган жамияти-“Қарз олувчи”(бундан буён матнда жавобгарлар деб юритилади)ўртасида **** йил 29 мартда ********-****-сонли “Кредит қайтмаслик хатарини суғурталаш (14-класс) тўғрисида”гисуғурта шартномаси(бундан буён матнда Шартнома деб юритилади)тузилган. Шартноманинг1.1.-бандида, кредит шартномаси деган атамага, куйидагича таъриф берилган, яъни: Суғурта қилдирувчи билан Қарздор ўртасида **** йил20 декабрда тузилган №****-сонли кредит шартномасига **** йил 29 мартдаги №3 сонли қўшимча келишув (кейинчалик кредитшартномаси) бўлиб, унга мувофиқ Суғурта қилдирувчи қарздорга ушбу шартноманинг Декларациясида кўрсатилган, кредит шартномасида назарда тутилган миқдорда ва шартларда кредит **** этиш ****, Қарздор эса олинган кредит маблағларини ўз **** қайтариш ва у учун фоизлар тўлаш **** олиши тўғрисида тузилган шартнома ҳисобланиши қайд этилган. Шартноманинг 2.1.-бандига кўра, шартномага мувофиқ, Суғурталовчи мазкур шартномада кўрсатилган тўловлар доирасида, Шартномада белгиланган ҳолатлар, яъни суғурта ҳодисаси юзага келганда, Суғурта қилдирувчига суғурта пули миқдорида суғурта товонини тўлаш **** олган. Шартноманинг 11.1.-бандига асосан ушбу шартнома суғурта мукофотиёки унинг биринчи бадалини ўз **** тўланиши шарти билан уни томонлар имзоланган пайтдан бошлаб кучга киради ва томонлар ушбу шартнома бўйича ўз зиммаларига олган барча **** тўлиқ **** қадар амалда бўлади деб келишилган. “KAFIL SUG’URTA” акциядорлик жамиятитомонидан **** йил 3 апрелда ****-сонли мурожаатга жавоб хати билан“KAFIL SUG’URTA” акциядорлик жамиятиЖиззах вилоят филиали директори в.в.б.**** “**** ****” АТИБ Жиззах вилоят филиали ва “JIZZAX KENTEKS”масъулияти чекланган жамиятиўртасидаги кредит шартномалар юзасидан “Кредит қайтмаслик хатарини суғурталаш (14-класс) тўғрисида”ги ************997сўм миқдоридаги Суғурта шартномаси расмийлаштиришга ваколат берилган. “JIZZAX KENTEKS”масъулияти чекланган жамиятитомонидан суғурта шартномаси учун“KAFIL SUG’URTA” акциядорлик жамиятиҳисоб ******** ****сўм суғурта мукофоти **** йил16майда****-сонли тўлов топшириқномаси билан(ушбу шартнома бўйича **** сўм)тўлаб берилган. Бироқ,“KAFIL SUG’URTA” акциядорлик жамияти(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) даъво аризаси билан судга мурожаат қилиб, “KAFIL SUG’URTA” акциядорлик жамиятиЖиззах вилоят филиалива жавобгарлар ўртасида тузилган **** йил 29 мартдаги ****-****-сонсуғурта шартномасини **** эмас деб топишнисўраган. Биринчи инстанция судининг **** йил 25августдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризасининг “IP TEKA BANK”АТИБЖиззах вилоят филиалига нисбатан бўлган қисми бўйича иш юритиш тугатилиб, даъво аризасини қаноатлантириш рад этилган.Даъвогардан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозити ҳисобига **** сўм ВКА **** ундирилган. Апелляция инстанция судининг **** йил 7 ноябрдаги қарори билан биринчи инстанция судининг **** йил 25 августдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз, апелляция шикояти ўзгаришсиз қолдирилган. Иш юзасидан қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан “KAFIL SUG’URTA” акциядорлик жамиятининг Жиззах вилоят филиали тафтиш тартибида шикоят билан мурожаат қилиб, унда қуйи инстанция судларининг қарорларини бекор қилиб, янги қарор қабул қилишни, **** йил 29 мартдаги ****-****-сонсуғурта шартномасини **** эмас деб топишнисўраган. Суд муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакили тафтиш шикоятида келтирилган **** қўллаб-қувватлаб,филиал директори **** суғурта шартномасини имзолашга ваколати бўлмаганлигини,**** **** йил 4 январдаги 32-сонли ишончномасидасуғурта суммаси Компаниянинг **** йил 20 иблдаги 33/П-сонли буйруғи билан тасдиқланган миқдоридан юқори бўлса,ҳудудий филиал раҳбарлари Компаниянинг **** йил 27 февралдаги 9/П-сонли буйруғи билан тасдиқланган “Компания тизимида тузилаётган суғурта шартномаларини расмийлаштириш ҳамда рўйхатга олиш ишларини ташкил этиш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг 4.7 банди талабига мувофиқ Бош офисга шартнома тузиш учун рухсат сўраб, ёзма мурожаат қилиши шартлиги белгиланганлигини,**** бош офисдан рухсат сўрамаганлигини,ишончномада юридик шахслар учун **** млн сўм, жисмоний шахслар учун **** млн сўм деб белгиланганлигини, раҳбардан **** нисбатан тегишли чора кўриш бўйича топшириқ олинганлигини,**** йил 23 майдаги рўйхат **** ****бўлган назорат қоидаларига асосан **** вакилишартнома имзоланишидан олдин ваколатларини текшириши лозимлигини, бироқ текширмаганлигини, шартнома тузилганидан даъво аризаси киритилган **** хабар топилганини,рухсат бериш тартиби комиссия томонидан кўриб чиқилишини,ҳисоб **** бош офисга тегишлилигини, суғурта мукофоти тушганидан бош офисни хабари бўлмаганлигини,шартнома тузилгандан сўнг розилик хати берилганлигини, ушбу ҳолатни инобатга олишни ҳамдатафтиш шикоятини қаноатлантиришни сўради. Суд муҳокамасида иштирок этган жавобгар вакиллари тафтиш шикоятида келтирилган **** эътироз билдириб,1 млрд **** млн сўм суғурта мукофоти сифатида тўланганлигини, тўлов топшириқномасида суғурта шартномаси **** кўрсатилганлигини, суғурта ташкилотининг веб-сайти орқали шартномалар рўйхатдан ўтказилганлигини, ушбу ҳолатлардан хабардорлигини, филиал раҳбарига ишончнома берилганлигини,шартнома имзолашга ваколати бўлганлигини, бош офисга мурожаат қилингандан сўнгрухсат хати берилганлигини, шартнома имзоланишидан олдин ҳужжатлар билан шахсан танишиб чиққанлигини,ваколатни текшириш **** юристининг вазифаси эканлигини,суғурта мукофоти аслида тўлов топшириқномаси эмас, балки тўлов талабномасига асосан суғурталовчи томонидан ечиб олинганлигинимаълум қилишиб, тафтиш шикоятини қаноатлантиришни рад этишни сўрашди. Суд муҳокамасида иштирок этган “JIZZAX KENTEKS” масъулияти чекланган жамияти вакили тушунтириш бериб, жамият томонидантўлов топшириқномасига асосансуғурта мукофоти тўлаб берилганлигини маълум қилди. Судлов ҳайъати,тарафларвакилларининг тушунтиришларини тинглаб,тафтишшикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра биринчи инстанция судинингҳал қилув қарориҳамдаапелляцияинстанциясудининг қарориниўзгаришсиз қолдиришни,тафтишшикоятини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддаси учинчи қисмига асосан, ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бунданбуёнматнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, Суғурта шартномаси, агар унда бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, суғурта мукофотиёки биринчи бадал тўланган пайтда кучга киради. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 12.5-бандида ушбу шартномада кўзда тутилмаган ҳолатлар бўйича томонлар Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг, “Суғурта фаолияти тўғрисида”ги Қонуни, “Хўжалик субъектларининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги қонунлари ва Ўзбекистон Республикасининг амалдаги бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларига амал қиладилар деб белгиланган. ФКнинг ****-моддасига кўра, вакил қилинмаган шахс томонидан бошқа шахс номидан тузилганёки ваколатлардан ташқари чиқиб тузилган битим ваколат берган шахс ушбу битимни кейинчалик маъқуллаган **** унинг учун ҳуқуқ ва **** вужудга келтиради, ўзгартиради ва бекор қилади. Битим тузишга ваколат берган шахс битимнинг ижрога қабул қилинганлигидан гувоҳлик берувчи ҳаракатлар қилган ҳолда ҳам бундай битим маъқулланган ҳисобланади. Битим тузишга ваколат берган шахс томонидан битимнинг кейинчалик маъқулланиши уни тузилган пайтидан бошлаб **** битимга айлантиради. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Иқтисодий судлар томонидан битимларни **** эмас деб топиш тўғрисидаги фуқаролик қонунчилиги нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги ****-сонли Қарорининг 17-бандининг учинчи қисмига кўра, Битим тузиш ваколатларини чеклаш белгиланишидан манфаатдор шахс битимни кейинчалик маъқуллаганда, ФКнинг ****-моддасида белгиланган битимни **** эмас деб топиш асослари қўлланилмайди деб тушунтиришлар берилган. Шунга кўра, биринчи инстанция суди томонидан “KAFIL SUG’URTA”акциядорлик жамияти бошқарув раиси **** йил 3 апрелда шартномани имзолашга рухсат бериши, битимни тузишни маъқуллаганлигини билдиришишартнома қонун талабларига мувофиқ ҳолда тузилган бўлиб, уни **** эмас деб топишга асослар мавжуд эмас деган асосли хулоса келган.Ўз навбатида апелляция инстанцияси суди ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдириш **** қонуний тўхтамга келган. Шунингдек, судлардаъво талабининг “**** ****” АТИБ Жиззах вилоят филиалиюридик шахс **** эга бўлмаганлиги сабабли, даъвонинг унга нисбатанқисми бўйича ҳам иш юритишни тугатибқонунийтўхтамга келган. Судлов ҳайъати даъвогарнингтафтишшикоятива суд муҳокамасида келтирилгандаъвогарнингЖиззах вилояти филиали директори **** ваколати чекланганлиги битимдаги иккинчи тараф, яъни**** филиалига маълум бўлган ва олдиндан маълум бўлиши лозим бўлганлиги ҳолатларининг исботланганлигини тасдиқловчи далиллар мавжудлиги, шунингдек, суд**** йил29 март куни имзоланган шартнома бўйича 3 апрель куни ****-сонли розилик хати берилганлигиниасос қилиб олган бўлса-да, аммо суд томонидан ишни кўриб чиқишда ушбу битим кейинчалик 3 апрель кунги ****-сон розилик хати суғурта шартномасини маъқулланмаганлигини инобатга олмаганлиги, бундан ташқари “Тижорат **** жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавийқирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш бўйича ички назорат” (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан **** йил 23 майда рўйхатдан ўтказилган, рўйхат **** ****) қоидаларининг 23-бандида, Тижорат **** томонидан мижозни лозим **** текшириш бўйича кўриладиган чоратадбирлардан бири этиб, мижоз номидан иш кўраётган шахсни идентификация қилиш, шахсини ва ваколатларини тегишли ҳужжатлар асосида текшириш белгиланган бўлсада, аммо шартнома тузиш **** **** тўғридан-тўғри вазифаси этиб кўрсатилган **** **** ****, **** филиал директорининг ваколати чекланганлигини билиши лозим бўлганлиги,бундан ташқари, суғурта мукофотини **** эмас, балки“JIZZAX KENTEKS” масъулияти чекланган жамияти тўлаганлиги сабаблишартнома **** эмас деб топилиши лозимлиги ******** билан келиша олмайди.Чунки, юқорида қайд этилганидекдаъвогарнингЖиззах вилояти филиали директори **** ваколатсиз бўлиб туриб шартномани имзолаганбўлса-да,**** йил 1 апрелдаги рухсат олиш бўйича юборилган хатга **** йил 3 апрелда шартнома имзолашга рухсат берилган.Қолаверса,**** ****сўм суғурта мукофоти **** йил16майда ****-сонли тўлов топшириқномаси билан(ушбу шартнома бўйича **** сўм)тўлаб берилган.Бироқ, даъвогар ушбу суммани қайтармаган.Шу сабабли суғурта шартномаси маъқулланган ҳисобланади. Бундан ташқари, суғурта шартномасининг 6.4-бандида қарздор, яъни“JIZZAX KENTEKS” масъулияти чекланган жамиятидаъвогарга суғурта шартномасида белгиланган тартиб ва муддатларда суғурта мукофотини тўлаш **** олган. ИПК****7-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига биноан ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баён этилганларга асосланиб, судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг **** йил25августдаги ҳал қилув қарори ваапелляцияинстанцияси судининг ****5йил7 ноябрдагиқарорини ўзгаришсиз, тафтиш шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни,суд ****даъвогар зиммасида қолдиришни, даъвогардан ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд **** Олий суд депозитига ундиришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодийпроцессуал кодексининг****, ****, ****4, ****6, ****7ва****9-моддаларини қўллаб, судлов ҳайьати қа р о рқи лад и: Жиззахтуманлараро иқтисодий судининг **** йил 25августдаги ҳал қилув қарори ваНавоий вилоятсудииқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляцияинстанциясининг****5йил7 ноябрдаги қарори ўзгаришсиз,“KAFIL SUG’URTA” акциядорлик жамиятининг Жиззах вилоят филиалинингтафтиш шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. “KAFIL SUG’URTA” акциядорлик жамиятидан Олий суд депозитига **** сўм ВКА **** ундирилсин ва бу **** ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин. Раислик қилувчи Ж.Қаххоров ҳайъат аъзолари С.Қувватов О.Эргашев