Решение #2833631 economic_new

****02/****-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан Ҳал қилув қарори Жиззах шахри 2025йил15 декабрь Жиззах туманларароиқтисодий суди судьясиН.С.****нинг раислигида, судья ёрдамчисиA.Турғунбоевнингкотиблигида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар"RI -RIEL ORGROU "****манфаатидажавобгар"REVERS ROY" **** ҳисобидан 13.****.**** сўм асосий қарз ва1.****.**** сўм пеня ундириш тўғрисидагидаъво аризаси бўйича ишни,Жиззах туманларароиқтисодий суди биносида,очиқ суд ****муҳокамасида, даъвогар "RI -RIEL ORGROU "****вакилиЯ.Озодов(ишончнома асосида) иштирокида,палата важавобгар"REVERS ROY" ****вакили иштирокисиз,кўриб чиқиб, қуйидагиларни,АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар«RI -RIEL OR-GROU » **** манфаатида (кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади)«REVERS ROY» ****(кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади)га нисбатан Жиззах туманлараро иқтисодий судигадаъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгарга17.03.**** йилдагитузилган 2025/70-сонли олди-сотди шартномаси бўйича****.****.****сўм маҳсулотлар ектазиб берилганлиги, жавобгар тўловнитўлиқамалга оширмаганлиги сабабли, бугунги кунда шартнома бўйича13.****.**** сўм асосий қарздорлик мавжудлиги, ушбу ҳолатлар маҳсулот етказиб берилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар орқали ўз тасдиғини топиши, шартномага асосан етказиб берилган маҳсулот бўйича тўлов муддати кечиктирилган кунлар учунҳисобланган13.****.**** сўм асосий қарз, маҳсулоти учун тўловникечиктирганлиги учун1.****.****сўм пеня ҳисобланганлиги баён этилиб, жавобгардан13.****.**** сўм асосий қарз ва1.****.****сўм пеня ундириб бериш сўралган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили ўз кўрсатмасида, жавобгар томонидан суд **** **** қадардаъво талабидагиқарздорликтўлиқтўланганлигини маълум қилиб,ишниқонуний ҳал этишнисўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда **** орқали хабардор қилинган жавобгар суд **** вакил иштирокини таъминлашмади. Суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг **** ва ****-моддаларига асосан мазкур иқтисодий ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб топди. Суд даъвогар вакилининг кўрсатмасини тинглаб, ишга **** қилинган ҳужжатлар-далилларга тегишли баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъвогарнинг даьво аризасини қисман қаноатлантиришни лозим топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд **** муҳокамасидан аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича,«RI -RIEL OR-GROU » **** (Сотувчи) ва«REVERS ROY» **** (Харидор) ўртасида17.03.**** йилда №****сонлиолди-сотди шартномаси тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, олди-сотди шартномаси бўйича бир тараф (сотувчи) товарни бошқа тараф (сотиб олувчи)га мулк қилиб топшириш ****, сотиб олувчи эса бу товарни қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммаси (баҳоси)ни тўлаш **** олади. Тарафлар ўртасида тузилган шартнома шартларига кўра, «Сотувчи» «Харидор»га умумий қиймати****.****.****сўм бўлган махсулотини (бундан буён матнда - товар деб номланади) “Харидорга” унинг буюртмалари асосида етказиб бериш, «Харидор» эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** ушбу шартномада белгиланган муддатларда тўлаб бериш **** олган. Шартноманинг 1.1-бандида шартнома имзоланган кундан «Сотувчи» «Харидор»га маҳсулотни мазкур шартнома шартлари асосида сотади, «Харидор» маҳсулотни шартнома шартлари асосида унинг қиймати бўйича тўловни амалга ошириши лозимлиги қайд этилган. Сотувчи томонидан Харидорга электрон ****-фактурага асосан ****.****.**** сўмлик маҳсулот топширилган ва Харидор томонидан маҳсулотлар қабул қилиб олинган. Шартнома бўйича сотувчи харидорга умумий қиймати****.****.****сўмлик маҳсулотини ектазиб бериши, маҳсулотлар харидор томонидан шартнома имзолангандан сўнг, унинг қиймати бўйича тўлов тўланиши лозимлиги қайд этилган. Сотувчи томонидан ****-фактура орқали харидорга ****.****.**** сўмлик маҳсулот етказиб берилган ва харидор томонидан маҳсулотлар қабул қилиб олинган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, агар қонун ҳужжатлари ёки олди-сотди шартномасининг шартларидан товар баҳосини муайян муддатда тўлаш **** келиб чиқмаса, сотиб олувчи уни сотувчи ўзига товарни ёки ушбу товарни тасарруф қилиш ҳужжатларини берганидан сўнг кечиктирмасдан тўлаши лозим.Ушбу модданинг иккинчи қисмига кўра, агар олди-сотди шартномасида товар **** бўлиб-бўлиб тўлаш назарда тутилган бўлмаса, сотиб олувчи сотувчига топширилган товарнинг тўлиқ баҳоси миқдорида **** тўлаши лозим. Аниқланишича, жавобгар томонидан шартнома бўйича жами ****.****.**** сўмлик товарлар қабул қилиб олинган бўлиб, қарздорликни тўлиқ қопламаганлиги сабабли,13.****.**** сўм қарздор бўлиб қолган. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра, агар сотиб олувчи олди-сотди шартномасига мувофиқ топширилган товар **** ўз **** тўламаса, сотувчитовар **** ва ўзганинг пул маблағларидан фойдаланганлик учун фоизлар тўлашни талаб қилишга ****. Даъвогарвакилитомонидан суд ****исида**** қилинган****йил 12 декабрдаги тўлов топшириқномасидажавобгар томонидан13.****.****сўм қарздорликучун тўловнитўлиқамалга оширганлиги ўз исботини топди. Мазкур ҳолатда, суд, даъвогарнинг жавобгардан13.****.**** сўм асосий қарзни ундириш тўғрисидаги даъво талабиниқаноатлантиришнирад этишнилозим деб ҳисоблайди. Шунингдек, даъвогар ушбу шартнома шартларидан келиб чиққан ҳолда жавобгар«REVERS ROY» ****дан1.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. ФКнинг 11-моддасида фуқаролик ҳуқуқлари неустойка ундириш йўли билан ҳимоя қилиниши белгиланган. ФКнинг ****-моддаси 1-қисмига кўра, башарти, қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** лозим **** **** **** неустойка тўлаш ва зарарни қоплаш қарздорни **** асл ҳолида **** озод қилмайди. Шартноманинг 3.1 ва 3.2-бандида Товар учун тўловни ўз **** амалга оширмаганлиги учун Харидор Сотувчига кечиктирилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,5% миқдорида, аммо шартнома суммасининг 50%дан ошмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. ФКнинг ****-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****.Шу билан бирга, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда суд, қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек,қарздорлик суд **** **** қадар тўланганлиги сабабли, жавобгардан ундирилиши талаб қилинган 1.****.**** сўм пеняни рад этишнилозим деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддаси иккинчи қисмига кўра, ҳал қилув қарори ўз фойдасига чиқарилган тарафга иш бўйича қилинган барча суд **** ўрни, гарчи бошқа тараф давлат божини тўлашдан озод этилган бўлса ҳам ушбу бошқа тараф ҳисобиданқопланади.Ушбу модданинг олтинчи қисмига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Бундай ҳолатда, суд иш ҳужжатларини текшириб чиқиб, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги далилларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантиришнирад этишни, жавобгар«REVERS ROY» ****дан даъвогар«RI -RIEL OR-GROU » **** фойдасигаолдиндан тўланган****сўм почта **** ҳамда Республика бюджетига****сўм давлат божи ундиришни лозим деб топади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****-моддаларига асосланиб суд-, ҚАРОРҚИЛДИ: Даъвогарнинг даъво талабиниқаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар«REVERS ROY» ****дан даъвогар«RI -RIEL OR-GROU » **** фойдасига олдиндан тўланган****сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар«REVERS ROY» ****дан Республика бюджетига****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой муддат ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Судья ****