Решение #2833774 Экономические

4-1501-2503/21801-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Фарғона шаҳри 2025 йил 15 декабрь Фарғона туманлараро иқтисодий судининг судьяси Х.Жамолиддинов раисилигида, судья ёрдамчиси И.Исламованинг суд мажлиси котиблигида, даъвогар вакили А.Юсупов (ишончнома асосида) иштирокида, АААААААнинг даъвогар АААААААманфаатида жавобгар – ААААААА ҳисобидан 64 000 000 сўм кредит асосий қарзи ва 3 069 470 сўм миқдорида кредит фоизи қарздорлигини ва суд харажатларини ундириш тўғрисидаги иқтисодий ишни Фарғона туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Иш ҳужжатларига қараганда, даъвогар «Бизнесни ривожлантириш банки» АТБнинг Фарғона минтақавий филиали ва жавобгар ААААААА ўртасида 2025 йил 20 март куни 157-сонли кредит шартномаси тузилган бўлиб, унга кўра банк муассасаси қарздорга тадбиркорликни ривожлантириш мақсадида 64 000 000 сўм миқдорида кредит маблағларини ажратиши, қарздор эса кредит маблағларини шартномада белгиланган тартибда ва муддатларда тўлаб бориш мажбуриятини ўз зиммаларига олган. Кредит шартномаси иловасига қарздор кредит асосий қарзи ва фоизларини шартнома иловасида белгиланган миқдорларда тўловларни тўлаши лозим бўлган. Қарздор мунтазам равишда кредит асосий қарзи ва фоизи тўловларини кечиктириб, муддати ўтган қарздорликка йўл қўйган. Қарздор ААААААА томонидан 2025 йил 14 октябрь ҳолатига муддати ўтган кредит асосий қарзидан 2 133 333 сўм, фоизидан 3 069 470 сўм миқдорида қарздорлик вужудга келган. ААААААА даъвогар АААААААманфаатини кўзлаб, жавобгар АААААААга нисбатан судга даъво ариза билан мурожаат этиб, жавобгар ААААААА ҳисобидан кредитнинг асосий қисмидан муддати келмаган 61 866 667 сўм асосий қарз, муддати ўтган 2 133 333 сўм, муддати ўтган фоизидан 3 069 470 сўм ва суд харажатларини жавобгардан ундиришни, ишни палата вакили иштирокисиз ўтказишни сўраган. Суд мажлисида даъвогар вакили кўргазма бериб, даъво талабларини қувватлаб, судга маълумотнома тақдим қилиб, даъво аризаси судга топширилгандан сўнг тўловлар қисман амалга оширилганлигини билдириб, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришни сўради. Жавобгар суд мажлиси вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган бўлсада, суд мажлисига вакил иштироки таъминланмади. Суд ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 128, 170-моддаларига асосан жавобгар вакили иштирокисиз кўришни лозим топади. Савдо саноат палатаси ҳудудий бошқармаси ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Суд иш материалларини ўрганиб чиқиб, далилларни текшириб қуйидагиларга асосан даъвони қисман қаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 735-моддасининг 1-қисмида “Қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт” деб белгиланган. ФКнинг 736-моддасининг 2-қисмида “Агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган тақдирда, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ҳақли” деб белгиланган. ФК 234-моддасида “Мажбурият – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс бошқа шахс фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни бажариш, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳаказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини сақлашга мажбур бўлади, кредитор эса қарздордан ўзининг мажбуриятларини бажаришни талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади” деб белгиланган. ФК 236-моддаси талабларига кўра мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФК 238-моддаси талабларига кўра мажбурият келишилган ва тарафлар учун мақбул усулда бажарилиши керак. ФК 736-моддаси биринчи қисмига кўра Агар қонунчиликда ёки қарз шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарз олувчи қарз суммасини вақтида қайтармаган ҳолларда ушбу Кодекснинг 734-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган фоизлар тўланган бўлишидан қатъи назар, қарз қайтариб берилиши керак бўлган кундан бошлаб то у қарз берувчига қайтариб берилган кунгача бу сумма юзасидан ушбу Кодекснинг 327-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларида назарда тутилган миқдорда фоизлар тўланиши керак. Иш ҳужжатларига кўра, даъвогар «Бизнесни ривожлантириш банки» АТБнинг Фарғона минтақавий филиали ва жавобгар ААААААА ўртасида 2025 йил 20 март куни 157-сонли кредит шартномаси тузилган, унга кўра банк муассасаси томонидан қарздорга тадбиркорлик фаолиятини ривожлантириш учун 64 000 000 сўм миқдорида кредит маблағлари ажратилган. Жавобгар кредит шартномаси иловасида кўрсатилган тўлов граффикларига риоя қилмасдан, кредит тўловларини мунтазам равишда бузиб келган. Жавобгарнинг даъвогар олдида 2025 йил 14 октябрь ҳолатига муддати ўтган кредит асосий қарзидан 2 133 333 сўм, фоизидан 3 069 470 сўм кредит қарздорлиги вужудга келган. Даъвогар томонидан муддати ўтган кредит фоизларини тўлаш тўғрисида жавобгар номига юборилган талабнома ижросиз қолдирилган. Шу боис, даъвогар фойдасига жавобгардан кредит тўловларини ундириш тўғрисида судга даъво аризаси киритилган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг 22.12.2006 йилдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятларни бажарилишини таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги 13/150-сонли Қарори 9-бандида “Судлар инобатга олишлари лозимки, кредит мажбуриятларининг ижроси кечиктирилган давр учун неустойка (пеня ва жарима шаклида) ёки мажбуриятларнинг бажарилишини ўз вақтида таъминламаганлик учун оширилган фоизлар белгиланишидан фарқли ўлароқ, кредит шартномасида мазкур шартнома бўйича мажбуриятларнинг бажарилиши муддати кредит ташкилоти томонидан узайтирилган тақдирда кредитдан фойдаланганлик учун фоиз устамасининг оширилиши (кўпайтирилиши) назарда тутилиши мумкин. Кредит шартномаси бўйича асосий қарзни (ёки асосий қарзнинг бир қисмини) қайтариш муддати узайтирилган даврдаги банк фоизлари устамасининг оширилиши қарздор томонидан мажбуриятларни ўз вақтида бажармаганлик учун тўланадиган неустойка ёки оширилган фоизлар шаклидаги жавобгарлик бўлмай, судлар томонидан унга кредит маблағларидан фойдаланганлик учун шартномавий тўлов шакли сифатида қаралиши лозим” – деб тушунтириш берилган. Даъвогарнинг берган кўргазмаси ва судга тақдим қилинган маълумотномасига асосан жавобгар томонидан 1 021 сўм фоиз қарздорлиги тўланган, тўланмаган муддати ўтган кредит асосий қарзи 2 133 333 сўм, фоиз қарздорлиги 3 068 449 сўмни ташкил қилади. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 5.1.3-бандида қарз олувчи томонидан мазкур кредит шартномасида белгиланган ҳар қандай тўлов мажбуриятлари бажарилмаган ҳолларда банк кредит бўйича асосий қарзни муддатидан олдин ундириш ҳуқуқи кўрсатилган. Шу боис, суд даъвонинг жавобгардан муддати ўтмаган ва ўтган кредит асосий қарзи, унга нисбатан муддати ўтган кредит фоиз тўловларини ундириш талабини асосли деб ҳисоблаб, кредитнинг асосий қисмидан муддати келмаган 61 866 667 сўм асосий қарз, муддати ўтган 2 133 333 сўм ҳамда фоиз қарздорлиги 3 068 449 сўм кредит тўловларини ундириш талабини қаноатлантиришни, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топди. Баён қилинганларга асосланган ҳолда, суд, даъвони қисман қаноатлантириб, даъвогар АААААААфойдасига жавобгар АААААААдан кредитнинг асосий қисмидан муддати келмаган 61 866 667 сўм асосий қарз, муддати ўтган 2 133 333 сўм ҳамда фоиз қарздорлиги 3 068 449 сўм ва 41 200 сўм почта харажатини ундиришни, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. ИПК 118-моддасига мувофиқ ишни кўриш билан боғлиқ ҳисобланган 1 341 389,4 сўм давлат божини жавобгар АААААААдан ундириш лозим бўлади. Бинобарин, суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 176-180, 186-188-моддаларини қўллаб, ҚАРОР ҚИЛАДИ: Даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. Даъвогар АААААААфойдасига жавобгар АААААААдан кредитнинг асосий қисмидан муддати келмаган 61 866 667 сўм асосий қарз, муддати ўтган 2 133 333 сўм ҳамда фоиз қарздорлиги 3 068 449 сўм ва 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад қилинсин. Жавобгар ААААААА ҳисобидан 1 341 389,4 сўм миқдорида давлат божи Республика бюджетига ундирилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан ишда иштирок этувчи шахслар шу суд орқали Фарғона вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ой муддат ичида апелляция шикояти, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация шикояти беришга ҳақли. Раислик этувчи: Х.Жамолиддинов