Решение #2834066 Экономические

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Фарғона шаҳри 2025 йил 15 декабрь 4-1501-2502/21888-сонли иш Фарғона туманлараро иқтисодий судининг судьяси С.Махмудова раислигида, А.Маматҳолиқовнинг суд мажлиси котиблигида, даъвогар вакиллари З.Маннопов, А.Хайдарова (ишончномага асосан)лар иштирокида, жавобгар вакили иштирок этмаган ҳолда, даъвогар “************” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “************” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан 8 816 808 сўм асосий қарз, 4 337 841 сўм пеня ва суд харажатларини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни Фарғона туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Даъвогар “************” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат этиб, жавобгар “************” масъулияти чекланган жамиятидан (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) 8 816 808 сўм асосий қарз, 4 337 841 сўм пеня ва суд харажатларини ундиришни сўраган. Даъвогар вакиллари суд мажлисида кўргазма бериб, тарафлар ўртасида 2025 йил 25 июнда №30-сонли тузилган шартнома тузилгани, шартномага асосан даъвогар томонидан мажбуриятлар тўлиқ бажарилгани, жавобгар мажбуриятларини лозим даражада бажармай, бугунги кунга келиб қарздорлиги 8 816 808 сўмни ташкил этишини, шу сабабли судга даъво аризаси билан мурожаат қилганлигини, даъво аризаси судга тақдим қилингандан сўнг ҳам жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаганлигини баён қилиб, даъво талабларини тўлиқ қаноатлантириб беришни сўрадилар. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 128-моддаси биринчи қисмига кўра, агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган ажримнинг кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд мажлиси бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади деб белгиланган. Шу сабабли суд, жавобгарни суд мажлиси куни ҳақида тегишли тартибда хабардор қилинганлиги сабабли унинг иштирокисиз ишни кўриб чиқишни лозим деб топди. Суд, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишда мавжуд бўлган ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, далилларни текшириб, қуйидагиларга кўра даъвони қисман қаноатлантиришни лозим деб топди. Иш ҳужжатларига қараганда, даъвогар ва жавобгар ўртасида 2025 йил 25 июнь куни 30-сонли маҳсулот етказиб бериш шартномаси тузилган, шартнома шартларига кўра даъвогар жавобгарга спиртли ичимлик маҳсулотларини етказиб бериш, жавобгар эса уларни қабул қилиш ва улар учун белгиланган тўловни амалга ошириш мажбуриятини олган, даъвогар томонидан жавобгарга жами 18 316 800 сўмлик маҳсулот етказиб берилган, жавобгар томонидан 9 499 992 сўм тўловлар амалга оширилиб, бугунги кундаги қарздорлиги 8 816 808 сўмни ташкил қилади, ушбу ҳолат иш хужжатларидаги шартнома, юк хати, 28.08.2025 йил кунги 294-сонли ҳисоб варақ-фактура билан тасдиқланади. Бироқ, жавобгар томонидан етказиб берилган маҳсулотлар учун тўлов амалга оширилмай, шартномани талаблари бузилган. Даъвогар томонидан жавобгарга қарздорликни тўлаш бўйича юборилган талабнома оқибатсиз қолдирилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодекси (кейинги ўринларда ФК деб юритилади) нинг 234-моддасида “Мажбурият – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс бошқа шахс фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни бажариш, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳаказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини сақлашга мажбур бўлади, кредитор эса қарздордан ўзининг мажбуриятларини бажаришни талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади” деб белгиланган. ФК 236-моддаси талабларига кўра мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. ФК 238-моддаси талабларига кўра мажбурият келишилган ва тарафлар учун мақбул усулда бажарилиши керак. ФК 705-моддасининг 1-қисмида “Буюртмачи ўзига кўрсатилган хизматлар ҳақини ҳақ эвазига хизмат кўрсатиш шартномасида кўрсатилган муддатларда ва тартибда тўлаши шарт” деб белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.2007 йилдаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги 163-сонли Қарорининг 12-бандида “Судлар шунга эътибор беришлари лозимки, ФКнинг 333-моддасига асосан, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқа тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун жавоб беради. Қарздор мажбуриятни лозим даражада бажариш учун ўзига боғлиқ бўлган ҳамма чораларни кўрганлигини исботласа, у айбсиз деб топилади” деб тушунтириш берилган. Бироқ, жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаган. Натижада жавобгарнинг даъвогар олдида 8 816 808 сўм миқдорида қарздорлиги юзага келган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий Процессуал Кодекси (кейинги ўринларда ИПК деб юритилади)нинг 66-моддасига асосан, иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар ҳақидаги маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ва мавжуд эмаслигини аниқлайди. Мазкур ҳолатда суд даъвогарнинг жавобгардан 8 816 808 сўм асосий қарз ундириш тўғрисидаги талабини асосли деб ҳисоблайди ва уни қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгар томонидан мажбуриятлар ўз вақтида бажарилмасдан тўлов муддати кечиктирилганлиги учун 4 337 841 сўм пеня сўраган. Пеня ҳисоб-китоби даъво аризасига илова қилинган. ФК 333-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздор айби бўлган тақдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Шартноманинг 6.1-бандига кўра, етказиб берилган маҳсулотлар учун тўлов муддатлари кечиктирилганда тўлов суммасининг ҳар бир кечиктирилган куни учун 0,5 фоиз миқдорида, бироқ шартнома баҳосининг 50 фоизидан ошмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. Мазкур ҳолатда, жавобгар томонидан тўловлар ўз вақтида амалга оширилмаганлиги сабабли, суд даъво талабининг пеня ундириш қисмини ҳам асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 15.06.2007 йилдаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида”ги 163-сонли Қарорининг 4-бандида келтирилган тушунтиришлар ҳамда ФКнинг 326-моддасига мувофиқ суд мажбуриятда иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, қарздор томонидан мажбуриятларни бажарилиши, пеня ундирилиши жавобгарнинг мулкий аҳволига таъсир қилиш даражасини эътиборга олиб, талаб қилинган пеняни 3 000 000 сўмгача камайтиришни, пенянинг қолган қисмини эса қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. ИПК 118-моддасининг биринчи қисмига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, ушбу модданинг олтинчи қисмига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш ҳақидаги талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд харажатларининг камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. Юқоридагиларга асосан суд, жавобгардан даъвогар фойдасига 8 816 808 сўм асосий қарз, 3 000 000 сўм пеня, 412 000 сўм давлат божи ва 41 200 сўм почта харажатини ундиришни, даъвонинг қолган қисмини рад қилишни, даъвогар томонидан ортиқча тўланган 412 000 сўм давлат божи аризасига кўра қайтаришни лозим деб топди. Юқоридагиларга асосан, суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 66, 74, 118, 128, 170, 176-180, 186-188-моддаларини қўллаб, ҚАРОР Қ И Л Д И: Даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Даъвогар ““************” масъулияти чекланган жамияти фойдасига жавобгар “************” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан 8 816 808 сўм асосий қарз, 3 000 000 сўм пеня, 412 000 сўм давлат божи ва 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Даъвони қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Даъвогар “************” масъулияти чекланган жамияти томонидан ортиқча тўланган 412 000 сўм давлат божи аризасига кўра қайтарилсин. Ишда иштирок этувчи шахслар бир ой муддат ичида суднинг ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Фарғона вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протест) келтиришга ҳақли. Раислик этувчи С. Махмудова ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ (хулоса қисми) Фарғона шаҳри 2025 йил 15 декабрь 4-1501-2502/21888-сонли иш Фарғона туманлараро иқтисодий судининг судьяси С.Махмудова раислигида, А.Маматҳолиқовнинг суд мажлиси котиблигида, даъвогар вакиллари З.Маннопов, А.Хайдарова (ишончномага асосан)лар иштирокида, жавобгар вакили иштирок этмаган ҳолда, даъвогар “************” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “************” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан 8 816 808 сўм асосий қарз, 4 337 841 сўм пеня ва суд харажатларини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни Фарғона туманлараро иқтисодий суди биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодесининг 68, 118, 129,170, 176-179 моддаларини қўллаб, ҚАРОР Қ И Л Д И: Даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Даъвогар ““************” масъулияти чекланган жамияти фойдасига жавобгар “************” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан 8 816 808 сўм асосий қарз, 3 000 000 сўм пеня, 412 000 сўм давлат божи ва 41 200 сўм почта харажати ундирилсин. Даъвони қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Даъвогар “************” масъулияти чекланган жамияти томонидан ортиқча тўланган 412 000 сўм давлат божи аризасига кўра қайтарилсин. Ишда иштирок этувчи шахслар бир ой муддат ичида суднинг ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Фарғона вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протест) келтиришга ҳақли. Раислик этувчи: С.Махмудова.