Решение #2834106 economic_new

4-****-****/****-санлы экономикалық ис Биринши инстанция судында исти көрген судья –**** Апелляция инстанциясында баянатшы судья – **** **** РЕСПУБЛИКАСЫ СУДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ИСЛЕРИ БОЙЫНША СУДЛАЎ КОЛЛЕГИЯСЫ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСЫНЫҢ ҚАРАРЫ Нөкис қаласы ****5-жыл **-декабрь **** Республикасы судының экономикалық ислери бойынша судлаў коллегиясы****ң басшылығында, коллегия ағзалары****ҳәм****ибарат қурамда, судья аға жәрдемшиси****ң хаткерлигинде, даўагер ўәкили ****тың (****-жыл 2-декабрь күнги 3-санлы исеним хат тийкарында),жуўапкер жеке исбилермен **** қызының қатнасыўында, даўагер **** жеке меншик кәрханасының жуўапкер жеке исбилермен ****қызынан **** сом тийкарғы қарызын ҳәм **** сом пеня өндириўди сорағандаўа арзасы бойынша қабыл етилген **** районлар аралық экономикалық судының ****-жыл 4-ноябрь күнги шешиўши қарарына жуўапкер жеке исбилермен ****қызының наразы болып берген апелляциялық шағымы тийкарында исти суд имаратында, видеоконференция байланыс режиминде, ашық суд мәжилисинде көрип шығып, төмендегилерди а н ы қ л а д ы: **** жеке меншик кәрханасы(кейинги орынларда – даўагер деп жүргизиледи)экономикалық судына даўа арза менен мүрәжат етип,жеке исбилермен****қызы(кейинги орынларда – жуўапкер деп жүргизиледи)нан **** сом тийкарғы қарызын ҳәм **** сом пеня ѳндириўди сораған. **** районлар аралық экономикалық судының ****-жыл 4-ноябрь күнги шешиўши қарары менен даўа арзасы қысман қанаатландырылған, жуўапкерден даўагер пайдасына **** сом тийкарғы қарызы, **** сом пеня, **** сом мәмлекетлик **** ҳәм **** сом почта қәрежети өндирилген, даўаның қалған бѳлеги қанаатландырыўсыз қалдырылған, даўагер тәрепинен төленген **** сом мәмлекетлик ****оның мойнында қалдырылған. Жуўапкер шешиўши қарарына наразы болып апелляциялық шағымын бергенҳәм шағымда даўагерден алынған товарлар сыпатсыз, үскенелердиң насаз екенлигин, музлатқыш ушын**** сомтөленгенлигин билдирип, шешиўши қарарын бийкар етиўди, тәреплер ортасында дүзилген шәртнаманы бийкарлаўды, төлеген пулларын қайтарып бериўди сораған. Жуўапкер суд мәжилисинде апелляциялық шағымын қоллапқуўатлап,биринши инстанция судының шешиўши қарарын бийкар етиўди сорады. 2 Даўагер ўәкили суд мәжилисинде биринши инстанция судының шешиўши қарарын өзгериссиз қалдырыўды сорады. Судлаў коллегиясытәреплерўәкиллериниӊтүсиндирмелерин, баянатшы судьяның баянатын тыңлап, апелляциялық шағымда билдирилген ўәжлерди ис ҳүжжетлери менен бирге үйренип шығып, төмендегилерге тийкар биринши инстанция судының шешиўши қарарын өзгериссиз, апелляциялық шағымды қанаатландырыўсыз қалдырыўды лазым тапты. Өзбекстан Республикасы Конституциясының 55-статьясына муўапық, ҳәр ким өз ҳуқық ҳәм еркинликлерин нызамда қадаған етилмеген барлық усыллар менен қорғаўға ****. Ҳәркимге бузылған ҳуқық ҳәм еркинликлерин тиклеў ушын оның жумысы нызамда белгиленген мүддетлерде ўәкилликли, бийғәрез ҳәм де қалыс суд тәрепинен көрип шығылыўы ҳуқықына кепиллик бериледи. Өзбекстан Республикасы Пуқаралық кодекси (кейинги орынларда -ПК деп жүргизиледи)ниң 8 ҳәм ****-статьяларына тийкарланып, миннетлемелер шәртнамадан, зыян жеткизиў нәтийжесинде ҳәмде усы Кодексте көрсетилген басқа тийкарлардан келип шығады. Бул жағдайда тәреплердиң миннетлемелери алды-сатты шәртнамасында көрсетилген тийкарлардан келип шыққан. ПКниң ****-статьясына муўапық, алды-сатты шәртнамасы бойынша бир тәреп (сатыўшы) товарды басқа тәреп (сатып алыўшы)ке мүлк қылып тапсырыў миннетлемесин, сатып алыўшы болса бул товарды қабыл қылып алыў ҳәм оның ушын белгиленген пул суммасын (баҳасы) төлеў миннетлемесин алады. ПК ****-статьясының биринши бөлимине муўапық, егер нызам ҳүжжетлери яки алды-сатты шәртнамасының шәртлеринен товар баҳасын белгиленген мүддетте төлеў миннетлемеси келип шықпаса, сатып алыўшы оны сатыўшы өзине товарды яки усы товарды өзлестириў ҳүжжетлерин бергенинен соң кешиктирместен төлеўи лазым. Истеги ҳүжжетлерге қарағанда, тәреплер ортасында ****-жылдың 8май күни1№**** ҳәмде 1 №****-санлы шәртнамалар дүзилген. Шәртнамалардың 1.1-бәнтине тийкардаўагер -«хызмет көрсетиўши» усы шәртнамаларға муўапықжуўапкер -«сатып алыўшы»ға оларда көрсетилген товарларды сатыў яки хызметлер көрсетиў, «сатып алыўшы» болса усы товар яки хызметлерди қабыл етип алыў ҳәм өз **** **** төлеў миннетлемелерин алған. Даўагер тәрепинен жуўапкерге жәми **** сомлықмузлатқышҳәм **** сомлық фризер, жәми **** сомлық товарлар жеткизип берилген. Бул истеги тастыйықланған есап-фактуралар,мониторинг актлери тәреплердиңсуд мәжилислериндеги көрсетпелерименен тастыйықланады. Өзбекстан ****ң ****-жыл 14-августтеги ****-санлы қарары менен тастыйықланған «Есапбети-фактуралардың формалары ҳәмде оларды 3 толтырыў, усыныў ҳәм қабыл қылыў тәртиби ****»ғы Режениң 2-бәнтине тийкар есапбети-фактура – Өзбекстан Республикасының Салық кодексине муўапық оны усыныў миннетлемесине ийе болған товарларды (хызметлерди) сатыўшы (жеткизип бериўши) тәрепинен рәсмийлестирилетуғын қатаң белгиленген үлгидеги (форматтағы), товарлар **** жөнетилгенлигин яки хызметлер көрсетилгенлигин ҳәм олардың баҳасын тастыйықлаўшы ҳүжжет болып есапланады. ****, жуўапкер тәрепинен даўагерге жеткизип берилген товарлар ушын **** сом қарыздарлық бүгинги күнге шекем төлеп берилмеген. Даўагер тәрепинен жуўапкерге талапнамажиберилген,**** талапнама**** қалдырылған. Шәртнамалардың 2.2-бәнтине муўапық, товарлар жеткизилип берилгенненкейин тәреплер ортасында электрон есапбети-фактуралары дүзилиўи, 2.3-бәнтине муўапық, шәртнамалардың 1.1-бәнтинде белгиленген қаржылар «сатыўшы»ға «сатып алыўшы»ның кредит қаржылары ҳәм/яки өз қаржылары есабынан жеткизип берилген товарлар ҳәким жәрдемшиси тәрепинен мониторинг акти тастыйықланған сәнеден кейин 3 **** ис күнинде төлеп берилиўи лазым болған. ****-жылдың8-майкүниТаллы өзекмәкан пуқаралар жыйыныҳәким жәрдемшиси ҳәм ****хызметкеритәрепиненмониторинг актлери дүзилип,****-май күнлери электрон имзалар менен имзаланған. ПКниң ****-статьясына тийкар миннетлемелер миннетлеме шәртлерине ҳәм нызам ҳүжжетлери талапларына муўапық лазым дәрежеде орынланыўы керек. Сонлықтан, судлаў коллегиясыбиринши инстанция судыдаўагердиңқарыз өндириўди сорағанталабытийкарлы екенлигинен келип шығып, даўаның бул бөлегин қанаатландырыў **** дурыс шешимге келген деп есаплайды. Сондай-****, даўагер жуўапкерден **** сом пеня өндириўди сораған. Өзбекстан Республикасы «Хожалық жүргизиўши субъектлер искерлигиниң шәртнамалық-ҳуқықый базасы ****»ғы Нызамы 32-статьясының екинши бөлиминемуўапықжеткизип берилген товарлар (жумыслар, хызметлер) ушын **** өз **** төлемегенлик ушын сатып алыўшы (буйыртпашы) жеткизип бериўшиге өткизип жиберилген ҳәр бир күн ушын кешиктирилген төлем суммасының 0,4 пайызы муғдарында, **** кешиктирилген төлем суммасының 50 пайызынан аспаған муғдарда пеня тѳлейди. Жуўапкер тәрепинен жеткизилген товарлар ушын төлемлер белгиленгенмүддетлерде толық әмелге асырылмаған. ****, даўагер тәрепинен пеняның муғдарын есаплаўда қәтеликке жол қойылғанболып,жеткизип берилгенмузлатқышбойынша мониторинг акти ****-жыл 12-май күни имзаланған болып, оның **** төлеў миннетлемеси жуўапкерде ****-жыл 16-майдан баслап жүзеге келген ҳәм кешиктирилген 4 күнлер 13-сентябрьге дейин **** күнди қурайды. Музлатқыштың баҳасы **** сом болып, оның 0,4 пайызы 64**** сомды қурап,жуўапкерге (**** * **** = ****)**** сом пеня есапланыўы лазымболған. Сондай-****, жеткизип берилген фризер бойынша мониторинг акти ****-жыл 13-май күни имзаланған болып, оның **** төлеў миннетлемеси жуўапкерде ****-жыл 17-майдан баслап жүзеге келген ҳәм кешиктирилген күнлер 13-сентябрьге дейин **** күнди қурайды. Фризердиң баҳасы **** сом болып, оның 0,4 пайызы 67**** сомды қурап,жуўапкерге (**** * **** = ****)**** сомпеня есапланыўы лазым. Бул жағдайда даўагер тәрепинен жуўапкерге жеткизип берилген товарлар ушын жәми **** сом (**** + **** = ****) пеня есапланылыўы лазымболып,даўа талабындағыесапланғанпеняның **** сомы тийкарсыз болып есапланады. ПКниң ****-статьясына тийкар, қарыздар айыбы болған жағдайда миннетлемени орынламаған яки лазым дәрежеде орынламағаны ушын егер Нызам ҳүжжетлеринде яки шәртнамада басқаша тәртип белгиленбеген болса, жуўап береди. ПКниң ****-статьясынатийкар, егер төлениўи лазым болған неустойка кредитордың миннетлемесин бузыў **** сай емеслиги көринип турса, суд неустойканы кемейтириўге ****.Бунда қарыздар миннетлемени қай дәрежеде орынлағанлығы, миннетлемеде қатнасып атырған тәреплердиң мүлкий жағдайы, сондай-****, кредитордың мәплери итибарға алыныўы керек. Суд айрықша жағдайларда қарыздар ҳәм кредитордың мәплерин есапқа алып, кредиторға төлениўи лазым болған неустойканы кемейтириў ҳуқықына ийе. Ѳзбекстан Республикасы Жоқарғы хожалық суды Пленумының ****-жыл 15-июнь күнги ****-санлы «Миннетлемелерди орынламағанлық яки лазым дәрежеде орынламағанлық ушын мүлкий жуўапкершилик туўрысындағы пуқаралық нызам ҳүжжетлерин қоллаўдың айырым мәселелери ****»ғы қарарының 4-бәнти бойынша ПКниң ****-статьясына муўапық суд қарыздар тәрепинен миннетлемелердиң орынланыў дәрежесин, миннетлемеде қатнасыўшы тәреплердиң мүлкий аўҳалын, сондай-**** кредитордың мәпин итибарға алып, неустойка муғдарын кемейтиўге **** екенлиги көрсетилген. Сонлықтан,судлаў коллегиясы биринши инстанция судыжуўапкер тәрепинен шәртнама миннетлемелериниң орынланыў дәрежесин, пеняныңтолық ѳндирилиўи жуўапкердиң экономикалық жағдайына кери тәсир кѳрсететуғынлығын, сондай-****,даўагердиң мәплерин де итибарға алып, тийкарлы деп есапланылған пеняны **** сомға қанаатландырыў, пеняның қалған бѳлегин қанаатландырыўсыз қалдырыў**** дурыс шешимге келген деп есаплайды. Соның менен бирге, суд жуўапкердиң товарлардың сыпатсызлығы **** 5 ўәжлерин инабатқа алмаўды лазым тапты. Себеби, бул жағдайда даўа талабы жеткизип берилген товарлардың **** өндириўге қаратылған болып, олардың сыпаты бойынша даўласылып атырғаны жоқ. ПК ****-статьясының биринши бөлиминде тийисли дәрежеде сыпатлы болмаған товарлар жеткерип берилген сатып алыўшы (алыўшы) өним 5 жеткизип бериўшиге усы Кодекстиң ****статьясында нәзерде тутылған талапларды қойыўға **** екенлиги, жеткизип берилген товарлардың сыпатсызлығы **** сатып алыўшыдан хабар алған өним жеткизип бериўши жеткизип берилген товарларды тийисли дәрежеде сыпатлы товарлар менен дәрҳал алмастырған жағдайлар буған кирмейтуғынлығы көрсетилген. Сондай-****, суд жуўапкердиң даўагерге төленген **** сомды қайтарып бериў **** ўәжлери менен де келисе алмайды. Себеби, жуўапкер тәрепинен усынылған ҳүжжетлерге қарағанда, бул пуллар « zn »мобиль дәстүри арқалы 2 мәртебе пуқара ****ваға бөлип-бөлип өткерип берилген. « zn »мобиль дәстүринен жаратылған квитанцияларда төленген пуллар истеги шәртнамалардан келип шыққанлығы, «S R USK N » ЖМКна төлеп берилгенлиги ҳәмде холодилник яки фризер ушын төленгенлиги көринбейди. Сол себепли суд бул квитанцияларды жеткизип берилген товарлар ушын төленген пулларды тастыйықлаўшы дәлил деп баҳалай алмайды. Буннан тысқары, ЭПК ****-статьясының биринши, екинши ҳәм алтыншы бѳлимлерине муўапық суд қәрежетлери исте қатнасыўшы шахслардың қанаатландырылған даўа талаплары муғдарына муўапық түрде олардың мойнына жүклетиледи. ЭПК****-статьясыныӊ биринши бөлимине муўапық, суд қәрежетлери исте қатнасыўшы шахслардың қанаатландырылған даўа талаплары муғдарына сәйкес түрде олардың мойнына жүклетиледи. ЭПКниң ****-статьясы 1-бǝнтине муўапық, апелляция инстанциясы суды апелляциялықшағымды(протестти) көриў нәтийжелери бойынша шешиўши қарарын өзгериссиз қалдырыўға ****. Баян етилгенлерден келип шығып, апелляциялық судлаў коллегиясы биринши инстанция судының шешиўши қарарын өзгериссиз, апелляциялықшағымдықанаатландырыўсыз қалдырыўды, даўагерден республика бюджетине****,45сом мәмлекетлик ****,Өзбекстан Республикасы Жоқарғы суды депозитине истиң видеоконференция байланыс режиминде көрилиўи менен байланыслы **** сом суд қәрежетин өндириўди,даўагер тәрепиненалдыннан төленген****сом почта қәрежетиноныңмойнында қалдырыўды лазым тапты. Жоқарыдағыларға тийкарланып ҳәмде Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуаллықкодексиниң****,****,****-статьяларын қолланып, апелляция инстанция суды ҚАРАРЕТТИ: **** районлар аралық экономикалық судының ****5-жыл 6 19-сентябрь күнги шешиўши қарары өзгериссиз қалдырылсын. Апелляциялық шағым қанаатландырыўсыз қалдырылсын. Даўагер **** жуўапкершилиги шекленген жәмийетинен: -республика бюджетине****,45сом мәмлекетлик ****; - Өзбекстан Республикасы Жоқарғы суды депозитине **** сом суд қәрежетиөндирилсин. Қарарға тийкар орынлаў хатларберилсин. Қарар қабыл етилген күннен баслап нызамлы күшине киреди. Қарарға наразы тәреп қарар үстинен**** Республикасы судының экономикалық ислери бойынша судлаў коллегиясынаревизиятәртибинде шағым етиўге (протест келтириўге) ****. Басшылық етиўши: **** ағзалары: **** ****