Решение #2834132 Экономические

4-****-****/****-сонли иқтисодий иш **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** йил15 декабрь **** иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ********** котиблигида,даъвогар ****************************************нинг, жавобгар ****************************************ҳисобидан****сўм асосий қарз,****сўм пеня,****сўмзарар,олдиндан тўланган****сўм давлат божи ва****сўм почта **** ундириш тўғрисидагидаъво аризаси бўйича ишни ************* (**** йил3 октябрдаги ****ишончомаасосида),(жавобгар вакилииштирокисиз)лар иштирокида**** **** иқтисодий суди биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагилар ан и қ л а д и: даъвогар **************************************** (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)**** иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар****************************************(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) ҳисобидан****сўм асосий қарз,****сўм пеня,****сўмзарар, олдиндан тўланган****сўм давлат божи ва **** сўм почта**** ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакилитарафлар ўртасида тузилган шартномага кўра,жавобгаргамдф эшиклариниетказиб берганлигини, бироқ жавобгарқабул қилиб олинган маҳсулотучун тўловларни амалга оширмаганлигимаълум қилиб, даъвониқаноатлантиришнисўради. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар бугунги суд **** вакили иштирокини таъминламади ва низо юзасидан муносабат билдирмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги кўрсатилган. Мазкур ҳолатда суд, ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд иш бўйичатарафвакилинингтушунтиришлариниэшитиб, даъво аризасида келтирилган ҳолатларни иш ҳужжатлари билан бирга ўрганиб чиқиб,муҳокама қилиб,қуйидагиларгаасосандаъво талаблариниқисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳаркимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. 2 Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамаси давомида**** этилган ҳужжатлар, аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишичатарафлар ўртасида2025йил 12 августда****-сонли шартномаситузилганбўлиб,даъвогар шартномада назарда тутилган маҳсулотни етказиб бериши, жавобгар эса маҳсулотни қабул қилиши ва белгиланган муддатда тўловларни амалга ошириш**** олган. Мазкуршартномага асосандаъвогар томонидан 19.08.****4йилда39сонли электрон ****-фактура асосида ****сўмликмдф эшикларетказиб берилганҳамда жавобгар томонидан ****-фактуралар билан ушбу маҳсулотлар қабул қилиб олинган бўлса-да,жавобгар томонидан тўловлар қисманамалга оширилган, қолган тўловлар тўлаб берилмаган. Шундан сўнг, даъвогар, жавобгардан****сўм асосий қарз,****сўм пеня,****сўмзарарва олдиндан тўланган суд ****ундириш талаби билан судга мурожаат этган. Суд даъво талабини асосли деб ҳисоблайди. Чунки, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринда – ФК деб юритилади)нинг 8, ****-моддаларига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак, ****-моддасига асосан **** **** бир томонлама бош тортиш ва шартнома шартларини бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ **** келишилган ва тарафлар учун **** усулда **** шарт. Ушбу Кодекснинг ****-моддасига асосан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Мазкур ҳолатда жавобгар томонидан **** лозим **** ****. Шусабабли суд даъвонинг асосий қарз ундиришталабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек,даъвогартарафлар ўртасида тузилган шартноманинг6.2бандига асосанжавобгардан**** сўм пеня ундиришниҳамсўраган. Шартноманинг6.2-бандидасотиб олувчи тўловларни ўз **** амалга оширмаганлиги учункечиктирилган ҳарбиркун учунтўлов суммасининг0,5фоиз миқдорида, аммо шартнома суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаб бериш**** келишилган. Ўзбекистон Республикаси **** **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарликни белгиловчи фуқаролик қонун 3 ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 2-бандида, шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланиши, судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги, 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги **** тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда суд гарчи, даъвогарнинг пеня ундириш талаби ҳам асосли бўлсада, жавобгарнинг келгусида иқтисодий ночор ҳолатга тушиб қолмаслигини инобатга олиб, даъвогар томонидан сўралган****сўмнеустойкамиқдорини****сўмга камайтиришни, қолган қисмини рад этишни лозим топади. Шунингдек, даъвогар даъво * ҳисобидан қоплаб беришни сўраган. ФКнинг 14-моддасида агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкинлиги, зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилиши белгиланган. Бироқ,Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонунҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” ****-сонли қарорининг 19-бандида агар **** **** ёки лозим **** **** учун неустойка белгиланган бўлса, зарарнинг неустойка билан қопланмаган қисми тўланиши тўғрисида тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда суд жавобгар **** **** кечиктирганлиги учун шартномада назарда тутилган жавобгарлик чораси сифатида ундан пеня ундирилаётганлиги, даъвогарнинг зарари айнан ундирилиши назарда тутилган пеня билан қопланаётганлигини назарда тутиб даъвонинг зарар ундириш талабини рад этишни лозим топади. ИПКнинг 66-моддасига мувофиқ, иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди. 4 Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. ИПКнинг 74-моддасига асосан, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ҳолда ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. ИПКнинг ****-моддасига асосан, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи тўғрисида”ги Қонунига кўра, иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши кераклиги белгиланган.(Кичик тадбиркорлик субъектлари амалга оширадиган тадбиркорлик фаолияти доирасида судларга мурожаат қилиш чоғида ушбу банднинг «а» — «г» ва «е» кичик бандларида кўрсатилган белгиланган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўлайди.) Даъвогар томонидан ушбу ҳуқуқдан фойдаланган ҳолда яъни кичик тадбиркорлик субъекти эканлиги асоси билан белгиланган ставканинг 50 фоизи (**** сўм) миқдорида олдиндан давлат божи тўлаб чиқилган. Юқоридагиларга кўра, суд даъвони қисман қаноатлантиришни, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига**** сўм асосий қарз,**** сўм пеня, олдиндан тўланган ****сўм давлат божи, ****сўм почта ****,Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ********сўм видеоконференцалоқа **** ундиришни, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, ****, ****, ****,****-моддалари,Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодексининг****, ****, ****, ****-моддаларига асосан суд қа р о р қ и л д и: даъвогар****************************************нинг даъво аризасиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар**************************************** ҳисобидан: даъвогар**************************************** фойдасига **** сўм асосий қарз,****сўм пеня, олдиндан тўланган****сўм давлат божи,****сўм почта ****; 5 Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит **** **** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган томонлар у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали ****************** ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиши (протест келтириши) мумкин. Судья ****