Решение #2834407 Экономические

****2/****-сонли иш Судья: **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Андижон шаҳар ****5йил12 декабрь Андижонтуманлараро иқтисодий судининг судьяси****ни раислигида, судья ёрдамчисиА.Азизовнинг котиблигида,даъвогар вакилиФ.Ибодов(**** йил 15 август кунги ****-сонли ишончнома асосида) ва жавобгар вакили****(паспортасосида) иштирокида, даъвогар “Уруғчиликни ривожлантириш маркази” Давлат муассасаси,жавобгар “Улуғбек Шерзодбек сармояси”фермер хўжалигиҳисобидан институт ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқи учун****сўм, уруғчиликни ривожлантириш марказига ****сўмва ****сўм **** фоизиҳамда суд **** ундириштўғрисидаги даъво аризасини, Андижонтуманлараро иқтисодий суд биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Даъвогар “Уруғчиликни ривожлантириш маркази” Давлат муассасаси (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризасибилан мурожаат қилиб,жавобгар “Улуғбек Шерзодбек сармояси”фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)ҳисобидан институт ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқи учунтўланиши лозим бўлган****сўм,уруғчиликни ривожлантириш марказигатўланиши лозим бўлган****сўм,ушбу тўловлар ўз ****тида тўлаб берилмагнлиги сабабли ҳисобланган ****сўм **** фоизини ва суд **** ундиришни сўраган. Даъвогар вакили суд ****иштирок этиб, ****3йил ҳосилидан тайёрланган ва экишга сарфланган уруғлик чигити учун маблағлар ****, ****4йилда****сўмлик уруғлик чигити реализация қилинганлигини,шунданинститут ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқи учун тўланиши лозим бўлган****сўм, уруғчиликни ривожлантириш марказига тўланиши лозим бўлган****сўм тўловлар амалгаошириши кераклигини,лекин жавобгар томонидан тўловларниамалга оширмаганлигини, талабнома юборилганлигини,талабнома оқибатсиз қолдирилганлигинибилдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Жавобгар вакили суд ****даиштирок этиб, даъво талабидагиасосийқарздорлик эътирозиборлигини чунки, бунчареализация қилмаганлигини, ҳисоботга имзо қўйишда тушунмасдан қўйганлигини билдириб, даъвони қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд,тарафларвакилларининг кўрсатмаларини тинглаб, ишдагива **** этилганҳужжатлар билан танишибчиқиб, далилларгаҳуқуқийбаҳо бериб,жавобгар вакилининг **** қўшилмаган ҳолдақуйидаги асосларга кўра даъвонитўлиқ қаноатлантиришни ҳамда суд ****жавобгар зиммасига юклашни лозим топди. Даъво ариза ва унга илова қилинган хужжатларида кўринишича, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 2 январдаги “Республика ҳудудларида пахта-**** ишлаб чиқариш ва кластерларига берилган майдонларда уруғлик пахта хом ашёси етиштиришни молиялаштириш тартиби тўғрисида”ги 2сонлиқарори билан тасдиқланган Низом Адлия вазирлиги томонидан **** йил 14 ноябрда ****-сон билан давлат рўйхатига олинган “Уруғчилик пахта хом ашёси етиштириш миқдорини аниқлаш ва унга асосан шартномалар тузиш тартиби тўғрисида”ги Низомида, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 6 мартдаги “Пахтачилик соҳасида бозор тамойилларини кенг жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-****сонли Қарори талабига асосанкластерларҳисобот топшириш қайт этилган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 2январдаги 2-сонли қарори билан тасдиқланган "Республика ҳудудларида пахта-**** ишлаб чиқариши ва кластерларига берилган майдонларда уруглик пахта хом-ашёси етиштиришни молиялаштириш тартиби тўғрисида"ги Низомнинг тегишли16-бандигакўра, устамалар етиштирилган уруглик пахта хомашёси миқдоирга ҳисобланади ва қуйидаги тартибда икки босқичда ҳисоб-китоб амалга оширилади: а) пахта-**** кластерларида: биринчи босқичда — уруғлик пахта хом ашёси етказиб берувчи томонидан етиштирилган уруғлик пахта хом ашёси учун ҳисобланган устаманинг 50 фоизи пахта-**** кластерлари ихтиёрида қолдирилади; иккинчи босқичда — уруғлик чигит экилгандан (сотилгандан) кейин устаманинг қолган қисми **** фоиз деб ҳисобланиб, шундан 50 фоизи пахта**** кластерлари ихтиёрида қолдирилади, қолган 50 фоизи Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги“Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат унитар **** ҳисобварағига ўтказилади ва қуйидагича ****: “Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат унитар **** ва унинг вилоят ҳудудий бошқармаларига ҳамда элита уруғчилиги лабораторияларига — 20 фоиз; нав оригинаторлари, институтлар, селекционер ва уруғчиликда иштирок этувчи бошқа субъектларга — 30 фоиз. б) пахта-**** ишлаб чиқаришларида: биринчи босқичда — топширилган уруғлик пахта хом ашёси учун ҳисобланган устаманинг 50 фоизи миқдорида пахта-**** ишлаб чиқаришлари таркибига кирувчи уруғчилик хўжаликларига пахта хом ашёсини топширган ****; иккинчи босқичда — уруғлик чигит экилгандан (сотилгандан) кейин устаманинг қолган 50 фоиз қисми **** фоиз деб ҳисобланиб, шундан 10 фоизи пахта-**** ишлаб чиқаришлари ихтиёрида қолдирилади, 40 фоизиуларнинг таркибига кирувчи уруғчилик фермер хўжаликлари ихтиёрида қолдирилади; “Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат унитар ****-нинг ҳисобварағига ўтказиладиган устамаларни тўлаш бўйича уруғлик чигиттайёрловчи ташкилотлар ўртасида шартномалар тузилади. Устамаларнинг ҳисоби ушбу Низомга2-иловадакелтирилган ҳисобот шакллари асосидаҳисобланади ва тўланади. қолган 50 фоизи Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги“Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат унитар **** ҳисобварағига ўтказилади ва қуйидагича ****: “Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат унитар **** ва унинг вилоят ҳудудий бошқармаларига ҳамда элита уруғчилиги лабораторияларига — 20 фоиз; нав оригинаторлари, институтлар, селекционер ва уруғчиликда иштирок этувчи бошқа субъектларга — 30 фоиз. Низомнинг17-бандига асосан, ўтказиладиган маблағнинг нав оригинаторлари, институтлар, селекционер олимларга тегишли қисми **** уларнинг тайёрланган пахта уруғлигидаги улуши эътиборга олинади. Шунингдек,Низомнинг18-бандигабиноан, нав оригинаторлари, институтлар, селекционер олимлар ва уруғчиликда иштирок этувчи бошқа субъектларга устама маблағлар Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан тасдиқланадиган йиллик **** сметасига ҳамда тегишли ташкилотлар билан тузиладиган шартномаларга мувофиқ Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги“Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат унитар **** махсус ҳисобварағидан ўтказиб берилади. Шунга кўра,“Улуғбек Шерзодбек сармояси”**** томонидан****3йил ҳосилидан олинган уруғлик чигит 55-XL ҳисоботи тасдиқланган ҳолда “Уруғчиликни ривожлантириш маркази” давлат муассасасига **** этилган. Низом талабларига мувофиқ жавобгар****3йилда реализация қилинган уруғликлар учун нав оригинаторлари бўлган институтларга**** сўм ва "Уруғчиликни ривожлантириш маркази"га эса****сўммаблағларни ****4йил 31 декабрга қадар даъвогарнинг **** ўтказиб бериши лозим бўлган, бироқжавобгар томонидан****3йил учун жами**** сўммаблағлар ўз **** ўтказилмаган. Шунингдек, даъво аризада даъвогартомониданжавобгарга ****5йил11 декабрдаги ********-сонли талабнома билан мурожаат қилганлиги, лекин жавобгар талабномани оқибатсиз қолдирганлиги ва қарздорлик бартараф этилмаганлиги баён қилинган. Бундан кўринидики,даъводагиинститут ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқи учун****сўм, уруғчиликни ривожлантириш марказига****сўм ундириш талаби асослибўлиб,уни қаноатлантиришнилозим топди. Зеро,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасида, **** - фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шах (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалгаоширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳараатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади.**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасида, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасини биринчи қисмида, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб бериши белгиланган. Суд даъво талабидаги****сўм **** фоизини ундиришталабини муҳокама қилган ҳолда ушбу талаби ҳам асосли бўлганлиги сабабли мазкур талабни ҳам қаноатлантиришни лозим топди. Чунки, жавобгар томонидан уруғлик чигити йил бошида яъни март ва апрель ойларида экиш ишлариниякунлаган, уруғлик чигитларни экилганидан сўнг тўловларни амалга ошириши лозим эди. Шундай бўлсада, даъвогар томонидан **** йилнинг 11 декабрь кунида **** йил 11 сентябрь кунига қадарли **** кунга фойдаланган даврга фоиз ҳисоблаганхолос. Хусусан,юқорида қайд этилган Низомда, уруғлик чигит экилгандан (сотилгандан) кейин маблағларни **** белгиланган бўлиб,унга кзра,“Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат унитар **** ва унинг вилоят ҳудудий бошқармаларига ҳамда элита уруғчилиги лабораторияларига — 20 фоиз; нав оригинаторлари, институтлар, селекционер ва уруғчиликда иштирок этувчи бошқа субъектларга — 30 фоиз.Низомнинг 17-бандига асосан, ўтказиладиган маблағнинг нав оригинаторлари, институтлар, селекционер олимларга тегишли қисми **** уларнинг тайёрланган пахта уруғлигидаги улуши эътиборга олинади. Шунингдек, Низомнинг 18-бандига биноан, нав оригинаторлари, институтлар, селекционер олимлар ва уруғчиликда иштирок этувчи бошқа субъектларга устама маблағлар Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан тасдиқланадиган йиллик **** сметасига ҳамда тегишли ташкилотлар билан тузиладиган шартномаларга мувофиқ Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги «Уруғчиликни ривожлантириш маркази» давлат унитар **** махсус ҳисобварағидан ўтказиб берилади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасига кўра,бошқа шахсларнинг пул маблағларини ғайриқонуний ушлаб қолиш, уларни қайтариб беришдан бош тортиш, уларни тўлашни бошқача тарзда кечиктириш ёхуд бошқа шахс ҳисобидан асоссиз олиш ёки жамғариш натижасида улардан фойдаланганлик учун ушбу маблағлар суммасига фоиз тўланиши керак. Фоизлар миқдори кредитор яшайдиган жойда, кредитор юридик шахс бўлганида эса, унинг жойлашган ерида пул **** ёки унинг тегишли қисми **** кунда мавжуд бўлган **** фоизининг ҳисоб ставкаси билан белгиланади.Қарз суд тартибида ундириб олинганида суд кредиторнинг талабини даъво қўзғатилган кундаги ёки қарор чиқарилган кундаги **** фоизининг ҳисоб ставкасига қараб қондириши мумкин.Ушбу қоидалар қонунда ёки шартномада бошқа фоиз миқдори белгиланган бўлмаса қўлланилади. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли Қарорининг 5-бандида ФКнинг ****-моддасиданазарда тутилган бошқа шахсларнинг пул маблағларини ғайриқонуний ушлаб қолиш, уларни қайтариб беришдан бош тортиш, уларни тўлашни бошқача тарзда кечиктириш ёхуд бошқа шахс ҳисобидан асоссиз олиш ёки жамғариш пул **** **** учун қўлланиладиган мулкий жавобгарлик бўлиб ҳисобланади. Бундан кўринадики даъвогарнинг жавобгардан****сўм **** фоизини ундириш талаби асослиҳисобланади. Суд ишни кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** ундириш масаласини ўрганиб чиқиб, суд ****жавобгардан ундиришни лозим топди. Чунки, ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмигакўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади,бешинчи қисмига асосан, даъвогарнинг талаблари у судга мурожаат қилганидан сўнг жавобгар томонидан ихтиёрий равишда қаноатлантирилса, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилади. Юқоридагиларни инобатга олиб, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига аввал тўлаб чиқилган **** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** ундирилсин.Ишда видеоконференцалоқа хизматидан фойдаланилмаганлиги сабабли даъвогар томонидан тўлаб чиқилган ****сўмвидеоконференцалоқа ****тўловчининг ёзма аризасига кўра қайтаришни лозим топди. Бинобарин,Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 2 январдаги 2-сонли қарори билан тасдиқланган Низом талабларини ваИқтисодий процессуал кодексининг ****,****,****, ****-моддаларини қўллаб, суд ҚА Р О РҚИ Л А Д И: Даъвогарнинг даъвоталаби қаноатлантирилсин. Жавобгар “Улуғбек Шерзодбек сармояси”фермер хўжалиги ҳисобидандаъвогар-“Уруғчиликни ривожлантириш маркази”давлат муассасасифойдасигаинститут ва нав оргинаторларига авторлик ҳуқуқибўйича ****сўм, уруғчиликни ривожлантириш марказига****сўм,тўлов кечиктирилганлиги учун ҳисобланган****сўм **** фоизи, **** сўм давлат божи ва****сўм почта **** ундирилсин. Даъвогар томонидан тўланган****сўмвидеоконференцалоқа ****тўловчининг ёзма аризасига кўра, маълумот асосидақайтарилсин. Ҳал қилув қарор қонуний кучга киргандан сўнг ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарор устидан бир ойлик муддат ичидаАндижонтуманлараро иқтисодий суди орқали Андижон вилоят судига апелляция тартибида шикоят(протест) қилиш мумкин. Раислик қилувчи, судья Х.****