Решение #2834816 Экономические

****501/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН Ҳ Л ҚИЛУВ Қ Р РИ **** ****5йил 11 декабрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида, **** вакили****(ишончнома асосида)ҳамдажавобгар “KAPITAL SUG`URTA”акциядорликжамиятивакили****(ишончнома асосида)ларнинг иштирокида,даъвогар “****” АТБ манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгарлар **** Якка тартибдаги тадбиркор ва “KAPITAL SUG`URTA” акциядорлик жамиятидан солидар тартибда кредитнинг асосий қисмидан муддатли қарздорлиги ****.****.**** сўм, кредитга ҳисобланган муддати ўтган фоиз қарздорлиги 11.****.****,****, кредитга ҳисобланган (жорий) фоиз қарздорлиги ****.****,****, ****.****,**** миқдоридаги пеня, жами ****.****.****,**** ундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишни ўз биносидавидеоконференцалоқа режимида(жавобгар“KAPITAL SUG`URTA” акциядорлик жамиятивакили ўз шахсий кабинетидан видеоконференцалоқа режимида иштирок этди) очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “****” АТБ(бундан буён матнда даъвогар ёки **** деб юритилади)манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,**** Якка тартибдаги тадбиркор(бундан буён матнда жавобгар ёки ЯТТ деб юритилади) ва“KAPITAL SUG`URTA” акциядорлик жамияти(бундан буён матнда суғурта ташкилоти ёки **** деб юритилади)дансолидар тартибда кредитнинг асосий қисмидан муддатли қарздорлиги ****.****.**** сўм, кредитга ҳисобланган муддати ўтган фоиз қарздорлиги 11.****.****,****, кредитга ҳисобланган (жорий) фоиз қарздорлиги ****.****,****, ****.****,**** миқдоридаги пеня, жами ****.****.****,**** ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган **** вакили даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларнитакрорлаб,суғурта ташкилоти вакилининг **** асоссиз эканлигини,тарафлар ўртасида тузилган суғурта шартномасига асосан ****кредит қарздорлигини тўлаб беришюзасидан солидар **** олганлигини,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгЯТТтомонидан кредит қарздорлиги қисман тўлаб берилганлигинибилдириб, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** иштирок этган**** вакили даъвони тан олмасдан,унга нисбатан эътироз билдириб,**** томонидан юборилган талабноманиолмаганлигини ва у билан танишмаганлигини, суғурта шартномасида **** **** **** кредит фоизи 2 ва пеня қарздорлигини тўлаб бериш бўйича **** олганлигини билдириб, ишни қонуний ҳал қилишни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганПалатаҳамдаЯТТ, вакил иштирокини таъминлашмади.Бироқ, Палата даъво аризасида ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган.Шу сабабли суд,ишниЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосануларнинг иштирокисиз кўриб чиқишнилозим топади. Суд,тарафларнинг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришнивақолган қисмини радқилишнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,Низом ҳамдаИшончнома асосида ****КогонБХМ биланжавобгарўртасида 2024йил22июлда тузилган№46-сонли “Бизнесга омад” маҳсулоти бўйича кредит шартномасига асосан**** томониданжавобгарга2031йил21июлгача бўлганмуддатга,фаолиятини кенгайтириш **** сартарошхонага маиший техника ва мебел жихозлари сотиб олишучун****.****.**** сўммиқдорида кредит маблағлари ****. Кредит шартномаси бўйича **** таъминлаш ****суғурта ташкилотининг**** йил 4 апрелдаги №****-сонли кредит қайтмаслик хатарини суғурталаш бош шартномаси (бундан буён матнда суғурта шартномаси деб юритилади)га асосанрасмийлаштириб берилганКредитни қайтмаслик хатарини суғурталаш бош шартномаси бўйича полис**** этилган. Даъвогар томониданкредит шартномаси шартлари лозим **** ****,жавобгарга****.****.**** сўммиқдорида кредитмаблағлари**** бўлсада,бироқжавобгар томонидан кредит ваунга ҳисобланган фоизларкредит шартномасида белгиланган муддатларда****тўлабборилмаган.НатижадаЯТТнинг ****5йил13 ноябрьҳолатида **** олдидакредитнинг асосий қисмидан муддатли қарздорлиги ****.****.**** сўм, кредитга ҳисобланган муддати ўтган фоиз қарздорлиги 11.****.****,****, кредитга ҳисобланган (жорий) фоиз қарздорлиги ****.****,****,пеня****.****,****, жами ****.****.****,****ниташкил этган. Жавобгарга кредитқарздорлигиниихтиёрий равишдатўлаб беришюзасиданюборилган талабномалар оқибатсизқолдирилиб, қарздорликбартараф этилмаган.Шу сабабли ****манфаатида Палатасудга жавобгарвасуғурта ташкилотига нисбатандаъво аризасида кўрсатилган талаббилан мурожаат қилишга **** бўлган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосан кредит шартномаси бўйича бир тараф — **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра,агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи 3 қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 220 декабрдаги №****-сонли қарори 3-бандининг биринчи қисмигаасосан**** ёки бошқа кредит ташкилоти ва қарз олувчи ўртасида кредит шартномасидан келиб чиқадиган ҳуқуқий муносабат кредит ташкилотининг кейинчалик, келишилган муддатларда, кредит бериш (кредит линиясини очиш) **** ва қарз олувчининг олинган кредитни қайтариш ва у бўйича фоизларни тўлаш **** ўз ичига олади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмида**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгилаб қўйилган.Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. Кредит шартномасининг 2.3-бандига кўра,кредит бўйича асосий қарз ва фоизлар ушбу шартноманинг 1-сонли иловасида кўрсатилган жадвалга асосан Дифференциал усулда тўланади. Кредит шартномасининг 2.6-бандида фоизларни тўлаш муддати ҳар ойнинг 05 санасида деб кўрсатилган. Кредит шартномасининг4.2.1-бандида қарз олувчининг кредитни ва у бўйича ҳисобланган фоизларни мазкур шартномада белгиланган муддатларда ва миқдорларда қайтариш **** белгилаб қўйилган. Кредит шартномасининг 8.3-бандига мувофиқ, фоизларни белгиланганмуддатда тўламаганлиги ва улар бўйича муддати ўтган суммалар вужудга келгани учун қарздор **** кечиктирилган тўловнинг ҳар бир куни учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,1%и миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 10%идан ошмаган миқдорда пеня тўлайди. Кредит шартномасининг 5.1.4-бандидақарз олувчи томонидан мазкур кредит шартномасида белгиланган ҳар қандай тўлов **** **** ҳолларда **** қарз олувчини бундан буён кредитлашни тўхтатиш ва фоизларни ҳамда кредит бўйича асосий қарзни муддатидан олдин, жумладан ундирувни кредит таъминотига қаратиш орқали ундириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Ишдаги мавжуд ҳужжатлар таҳлил қилинганда,жавобгар кредитқарздорлигинитўловграфигига риоя қилмасдан тўлашни кечиктирилишига йўл қўйиб келган.Мазкурҳолат ишматериалларидагикредит шартномаси,**** маълумотномаси, **** айланмаси маълумотномаси ва бошқа ҳужжатларбилан тасдиқланади. Даъво аризасида кредит қарздорлигини суғурта ташкилотидан солидар тартибда ундириб бериш талаби билдирилган. Суғурташартномасининг 2.1-бандидаушбу шартнома предмети бўлиб, кредит қайтмаслик хатарини ушбу шартноманинг 1-иловасидаги шаклда расмийлаштирилган суғурта полисида кўрсатилган суғурта пули доирасида суғурталаш ҳисобланиши,2.2-бандида суғурта объекти бўлиб, кредит ва унга ҳисобланган фоизларни, пенянисўндириш бўйича қарздор**** **** ёки лозим 4 **** **** натижасида суғурта қилдирувчининг кредит ва унга ҳисобланган фоиз, пеняларни қайтмаганлик билан боғлиқ мулкий манфаатлари ҳисобланиши, 2.4-бандида кредит шартномасига асосан суғурта қилдирувчи мазкур шартнома шартлари ва муддатлари доирасида қарздорликни суғурталанган қисмини суғурталовчидан талаб қилиши, 3.1-бандида суғурта ҳодисаси бўлиб, суғурта муддатида юзага келган, қарздорнинг кредит шартномаси бўйича зиммасига олган **** **** ёки лозим **** ****, яъникредит қарздорлиги (кредит бўйича асосий қарз ва фоизларни, пеня)ни кредит шартномасида белгиланган шартлар ва муддатларда тўлай олмаганлиги ҳисобланиши,5.1-бандида суғурта пули (товони) суғурталовчи томонидан суғурта қилдирувчига қарз олувчининг кредит шартномаси бўйича **** **** ёки лозим **** **** ҳолларда суғурта пули (товони)дан ошмаган миқдорда тўлаб берилиши,5.2-бандида ушбу шартноманинг 3.1-бандида кўрсатилган ҳолатлар юзага келганда суғурта қилдирувчи бундай ҳолат содир бўлганлиги **** суғурталовчига кредит шартномаси бўйича қарздорнинг **** тўлиқ **** қадар бўлган муддат ичида ариза бериши, 10.1-бандида суғурталовчи мазкур шартнома бўйича ўз зиммасига олган **** билан қарз олувчи билан бирга кредитнинг суғурта қилинган қисми бўйича суғурта пули (товони) миқдорида суғурта қилдирувчи олдида солидар жавобгар бўлиши,5.6-бандидасуғурта пули (товони) суғурталовчи томонидан мазкур шартноманинг 5.1-5.4-бандларида белгиланган тартибда ихтиёрий равишда суғурта қилдирувчига тўлаб берилмаган ****, суғурта пули (товони) амалдаги қонунчилик талабларига асосан, тегишли суднинг қарори асосида **** тартибда ундирилиши,11.1бандида ушбу шартнома суғурта мукофоти тўланиш шарти билан уни томонлар имзолаган пайтдан бошлаб кучга кириши ва томонлар ушбу шартнома бўйича ўз зиммаларига олган барча **** тўлиқ **** амалда бўлишибелгиланган. Суғурта ташкилоти томонидан берилган суғурта полисигамувофиқ,суғурта пули/суғурта қийматимиқдори****.000.**** сўмни ташкил этиши кўрсатилган. Суғурта шартномасига асосан ****.****.**** сўм миқдоридаги суғурта пулини (суғурта суммасини) **** йил 4 сентябрь кунига қадартўлаб бериш **** **** томонидан юборилган**** йил 20 августдаги №****сонлиталабнома****томонидан оқибатсиз қолдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан қарздорлар шерик бўлиб **** олганида кредитор ҳамма қарздорлардан **** солидар **** ҳам, уларнинг ҳар биридан алоҳида-алоҳида **** ҳам, шу билан бирга қарзни тўла ёки унинг бир қисмини **** ҳам талаб қилишга ****. Демак, ушбу ҳолатда****нинг суғурта ташкилотига нисбатан билдирган талаби асосли бўлиб ҳисобланади. Даъвогар вакилининг судга **** этган қарздорлик **** 11.12.**** йилдаги ёзма маълумотномасига асосан, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг жавобгар томонидан кредит қарздорлиги қисман тўлаб берилган бўлиб,суд **** кунида унинг асосийкредитқарзи****.****.**** сўм,фоиз қарзи8.****.****,****, пеняқарзи 63.****,****ниташкил этади. Суд, **** ушбу маълумотномасини инобатга олиб, даъвони қисман қаноатлантиришни ҳамдажавобгарва суғурта ташкилотидандаъвогар 5 фойдасигаасосий кредит қарзи ****.****.**** сўм, фоиз қарзи 8.****.****,****, пеня қарзи 63.****,****, жами****.****.****,****ни солидар тартибдаундириб беришни, даъвонинг қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Суд, суғурта ташкилоти вакилининг суд муҳокамасидаги **** билан келишмайди.Чунки, суғурта шартномасида **** **** кредит фоизи ва пенялар, балки кредитнинг асосий қисми бўйича ҳам қарздорлик вужудга келганда ушбу қарзни суғурта пули доирасида тўлаб бериш **** белгилаб қўйилган. ИПК ****-моддасининг учинчи қисмида суд **** видеконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ суд **** суммаси суд томонидан белгиланишива ишда иштирок этувчи шахслардан ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ ундирилиши белгилаб қўйилган. ИПК ****-моддасининг биринчи ва учинчи қисмларига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Даъвогар тўлашдан белгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджети даромадига ундирилади. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд, даъвоқисманқаноатлантирилганлиги сабабли суд ****ЯТТнинг зиммасига юклашнива ундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****,шунингдекРеспублика бюджетига2.****.**** сўмдавлат божи,суғурта ташкилотидан эса Олий суд депозитига ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосланиб ҳамда ИПКнинг****,****, ****, ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвоаризасиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгарлар **** Якка тартибдаги тадбиркорҳамда“KAPITAL SUG`URTA” акциядорлик жамиятидандаъвогарАТБ “****” фойдасигаасосий кредит қарзи ****.****.**** сўм, фоиз қарзи 8.****.****,****, пеня қарзи 63.****,****, жами ****.****.****,**** солидар тартибдаундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар**** Якка тартибдаги тадбиркордандаъвогарАТБ “****” фойдасигаолдиндан тўланган 41.**** сўм почта ****ундирилсин. Жавобгар**** Якка тартибдаги тадбиркорданРеспублика бюджетига 2.****.**** сўмдавлат божи ундирилсин. 6 Жавобгар“KAPITAL SUG`URTA” акциядорлик жамиятидан Олий суд депозитига ****.**** сўм видеоконференцалоқа ****ундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****