Решение #2834960 economic_new

****-сонли иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья**** Кассацияинстанцияси судида маърузачи судья**** СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТСУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ ****5йил11 декабрь **** Сурхондарѐ вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиА.Ҳ.Сафаровраислигида, ҳайъат аъзолари **** ва**** иборат таркибда,судья катта ѐрдамчиси**** суд ****котиблигида,даъвогарЎзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқаришагентлиги Сурхондарѐвилоят ҳудудий бошқармасивакили ****ғаев (**** йил24 июндаги 06-сонли ишончнома асосида), жавобгар“Multi Supermarket” ****вакили **** (жамият раҳбари) иштирокида,даъвогарЎзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Сурхондарѐ вилоят ҳудудий бошқармасииқтисодий судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “Multi Supermarket” ****ҳисобидан олди-сотди шартномасига биноан **** ****,**** асосий қарз, **** ****,**** пеня, **** ****,**** фоиз ҳамда суд **** ундириш тўғрисдаги даъво аризасиюзасиданқабул қилинганҳал қилув қарорининг давлат божи қисмидан “Multi Supermarket” ****томонидан берилганкассация шикоятиасосида ишни,Сурхондарѐ вилоят суди биносида, очиқ суд **** муҳокамасидакўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Термиз туманлараро иқтисодий судига даъвогар Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Сурхондарѐвилоят ҳудудий бошқармаси (Бундан буѐн матнда- даъвогар) даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар “Multi Supermarket” **** (бундан буѐн матнда жавобгар) ҳисобидан олди-сотди шартномасига биноан **** ****,**** асосий қарз, **** ****,**** пеня, **** ****,**** фоиз ҳамда суд **** ундиришни сўраган. Суднинг **** йил 2 сентябрдаги **** билан ишгаСурхондарѐ вилоят ҳокимлиги, Сурхондарѐ вилоят Иқтисодиѐт ва молия бошқармаси ҳамда Сурхондарѐ вилоят Ғазначиликхизматибошқармаси низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Судининг **** йил 24 сентябрдагиҳал қилув қарорибилан даъво аризасиқиман қаноатлантирилиб, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига******** сўм асосий қарз, тўлов кечиктирилганлиги учун ****,**** пеня, пул **** **** кечиктирилганлиги учун ****,**** фоиз ундирилган.Жавобгардан республика бюджетига**** сўмдавлат божи ундирилган. Жавобгарнингкассация шикоятидабиринчи инстанция суди томонидан**** сўмдавлат божиундиришда хатоликка йўл қўйилганлиги,сабабидаъвогарсудга даъво ариза киритишда асосий қарз ****,**** деб кўрсатиб,шу асосий қарзнинг **** ****,**** ундириш бўйича муқаддам **** йил 05 март санасида суд қарори мавжудлиги, ушбу қарор қонуний кучда эканлиги ҳамда ушбу қарор бўйича давлат божи ҳисобланганлигинитаъкидлаб, биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг давлат божи қисмини қайта кўриб чиқишни сўраган. Суд**** иштирок этганжавобгар вакилиўз тушунтиришида,кассация шикоятини қўллаб-қувватлаб,шикоятни қаноатлантиришнива биринчи инстанция суди ҳал қилувқарорининг давлат божи қисмини қайта кўриб чиқишни сўради. Ишда иштирок этган даъвогар вакилиқонуний қарор қабул қилишни судга ҳавола қилди. Суд муҳокамасининг **** ва жойи **** белгиланган тартибда хабардор қилинганСурхондарѐ вилоят ҳокимлиги, Сурхондарѐ вилоят Иқтисодиѐт ва молия бошқармаси ҳамда Сурхондарѐ вилоят Ғазначилик хизмати бошқармасивакилларисуд ****га келмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буѐн матнда ИПК деб юритилади) 297-моддасининг тўртинчи қисмига кўра,кассация инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинганкассация шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди.Шу боис, судлов ҳайъати ишни унинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъати, тарафлар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжудҳужжатларникассацияшикояти билан бирга ўрганиб чиқиб, қуйидагиларга асосанкассацияшикоятиниқисман қаноатлантиришнилозимдеб ҳисоблайди. Ишдаги ҳужжатлардан кўринишича,тарафлар ва балансда **** иштирокида 14.07.**** йилда 29-сонли Сурхондарѐвилоят ҳокимлиги балансидаги **** Ат Термизий кўчаси 28Д-уйда жойлашган 2 қават ер тўлали супермаркет, қаҳвахона ва маиший хизмат кўрсатиш бинолари электрононлайн аукцион натижалари бўйича олди-сотди шартномаси (кейинги ўринларда Шартнома) тузилган. Шартноманинг 3.1-бандига кўра объектнинг сотилиш нархи **** **** сўмни ташкил этиб, жавобгар закалат пули сифатида **** сўм миқдордаги пул маблағини олдиндан тўлаб бериш, қолган **** сўм сотиб олиш тўловларини мазкур шартноманинг таркибий қисми бўлган тўлов жадвалига биноан келишилган ҳисоб **** тўлаб бориш ****олган. Шартноманинг 3.4-бандига биноан шартнома кучга кирган кундан бошлаб бир ой муддатда **** ****,****ни объектни сотиб олиш тўловининг дастлабки 35 фоиз қисмини шартноманинг 3.2-бандида кўрсатилган ҳисоб **** белгиланган муддатда тўлаш **** олган. Бироқ, жавобгар шартнома шартларини лозим **** ****, тўлов графигига риоя қилмасдан келганлиги оқибатида 12.08.**** йил ҳолатига даъвогар олдида **** ****,**** қарздорликни юзага келтиришга сабабчи бўлган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринларда - ФК) ****-моддасининг биринчи қисмига кўра **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ѐки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига биноан **** келишилган ва тарафлар учун **** усулда **** шарт.**** **** усули, агар бу усул **** моҳиятидан англашилмаса ва қонунчилик билан белгилаб қўйилган бўлмаса, шартномада кўрсатилган бўлиши керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра олди-сотди шартномаси бўйича бир тараф (сотувчи) товарни бошқа тараф (сотиб олувчи)га мулк қилиб топшириш ****, сотиб олувчи эса бу товарни қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммаси (баҳоси)ни тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан сотиб олувчи товар **** ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ белгиланадиган баҳода тўлаши, шунингдек қонунчилик, олди-сотди шартномаси ѐки одатда қўйиладиган талабларга мувофиқ тўловни амалга ошириш учун зарур бўлган ҳаракатларни ўз ҳисобидан **** лозим. Биринчи инстанция суди томонидан иш ҳолатлари тўлиқ ўрганилиб асосли хулосага келинган. Бироқ, суд томонидан жавобгарга нисбатан ҳисобланган**** сўмдавлат божиундириш бўйича эрта хулосага келинган. Чунки,даъвогар томониданмуқаддам киритган даъво аризаси **** йил05 мартдаги Термиз туманлараро иқтисодий судининг ҳал қилув қарорига асосан қисман қаноатлантирилиб, айни шу предмет бўйича айни бир тарафлар иштирокидаги айни шу низо бўйича жавобгардандаъвогар фойдасига **** ****,**** асосий қарз, ****,**** пеня, ********,**** фоиз ҳамда жавобгарданРеспублика бюджетига ****,**** давлат божи ундирилган. Даъвогар томониданбиринчи инстанцяисудига даъво талабини ********,****га камайтириш **** илтимоснома киритилиб, ушбу илтимоснома суд томонидан қаноатлангтирилган. Ушбу холатда,даъвогар томонидан сўралган**** ****,**** асосий қарз талабидансуд қарорига биноан ундирилиши белгиланган **** ****,****ни чегириб ташлаган ҳолда даъво талабинининг миқдорини**** ****,****га тўғрикелади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг**** йил 19 декабрдаги 36-сонли “Иқтисодий ишлар бўйича суд **** ундириш амалиѐти тўғрисида”ги қарорнинг 16-бандида суд **** тарафлар ўртасида **** ва уларни давлат фойдасига ундириш ИПК****-моддасибилан тартибга солинади.Шу сабабли суд муҳокамаси жараѐнида суд (судья) суд **** билан боғлиқ ҳолатларни текшириши, бу ҳолатлар бўйича ҳал қилув қарорининг асослантирувчи қисмида тегишли хулосалар қилиши ва, **** ундирувга бўлган ҳуқуқни, балки иш бўйича тарафдан (тарафлардан) ундирилиши лозим бўлган аниқ суммани белгилаши ҳамда шу суммани ҳал қилув қарорининг (****, қарорнинг) хулоса қисмида кўрсатиши лозим. Бироқ, биринчи инстанция суди қайд этилган норматалабларигазид равишдажавобгардан республика бюджетига**** сўм давлат божи ундирган. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 25 мартдаги “Судлар томонидан иқтисодий ишларни апелляция, кассация тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида”ги 10-сонли қарорининг 30-бандида шуни назарда тутиш лозимки, суд **** **** тўғрисидаги масала ҳал қилинмаганлиги ѐки нотўғри ҳал қилинганлиги суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ѐки ўзгартириш учун асос бўлмаслиги, бундай ҳолда, қарорнинг хулоса қисмида суд **** ИПКнинг ****-моддасида назарда тутилган қоидалар бўйича **** **** кўрсатилиши **** тушунтириш берилган. Даъвогар томонидан17****,**** асосий қарзталабидан суд қарорига биноан ундирилиши белгиланган **** ****,****ни чегириб ташлаган ҳолда даъво талабинининг миқдорини**** ****,****га тўғри келиши ҳамда**** ****,**** пеня, **** ****,**** фоизундириши қисми бўйича жавобгардан Республика бюджетига **** сўм давлат божи ундирилиши лозим. Шунга кўра, биринчи инстанция судиҳал қилув қарориниўзгартирилмаган ҳолда,ҳал қилув қарорнинг жавобгардан республика бюджетига****сўмдавлат божи ундириш қисмини мутоносиб равишда **** сўм қилибқонунга мувофиқлаштирилиши лозим. ИПК 299-моддасининг биринчи қисмига мувофиқсуд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. ИПК****-моддасининг биринчи қисмига биноан иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баѐн қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги ҳамда моддий ва (ѐки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ѐхуд нотўғри қўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ѐки бекор қилиш учун асос бўлади. Мазкур ҳолатда бундай асослар мавжуд эмас. ИПК ****-моддасиучинчиқисмининг 1-бандига кўра, кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг қарори, **** устидан берилган шикоятни (протестни) кўриб чиқиш натижалари бўйича қарорни, **** ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баѐн қилинганларга асосан,судлов ҳайъатикассация шикоятиниқисманқаноатлантиришни, биринчи инстанцияси судинингҳал қилув қарориниўзгаришсиз қолдиришни, ҳал қилув қарорнингхулосақисмидаги“Жавобгар “Multi Supermarket” **** ҳисобидан Республика бюджети ва суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармасига **** сўм давлат божи ундирилсин” қисмини “Жавобгар “Multi Supermarket” **** ҳисобидан Республика бюджети ва суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармасига****сўм давлат божи ундирилсин” деб ўзгартиришни лозим топади.ИПК ****-моддасига асосан ишникассация инстанциясида кўриш билан боғлиқ тўланган****сўм почта ****жавобгарзиммасида қолдирилади.Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 19 декабрдаги 36-сонлиқарорнинг 20-бандига мувофиқ, судларга тушунтирилсинки, давлат божи билан боғлиқ масалалар бўйича қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан умумий асосларда шикоят (протест) берилиши мумкин.Бундай шикоятлар учун давлат божи тўланмайди. Юқоридагиларга асосан ва Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****,****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л а д и: Жавобгарнинг касссацияшикоятиқисманқаноатлантирилсин. Термизтуманлараро иқтисодий судининг **** йил24 сентябрдагиҳал қилув қарориўзгаришсизқолдирилсин. Биринчи инстанция судиҳал қилув қароринингхулоса қисмидаги“Жавобгар “Multi Supermarket” **** ҳисобидан Республика бюджети ва суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармасига **** сўм давлат божи ундирилсин” қисмини “Жавобгар “Multi Supermarket” **** ҳисобидан Республика бюджети ва суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармасига****сўм давлат божи ундирилсин” деб ўзгартирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан Сурхондарѐ вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи А.Ҳ.Сафаров ҳайъат аъзолари **** ****