Решение #2834985 Экономические

4-****-сонли иш Биринчиинстанциясудида ишникўргансудьяҒ.Игамов Кассация инстанцияси судида маърузачи судья **** ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИКАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ А Р О РИ Қаршишаҳри ****5йил11 декабрь Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассацияинстанциясидараислик этувчи****, ҳайъат аъзолари судьялар ****ва****дан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида, Косонтуманлараро иқтисодий судининг ****5йил 16 октябрдаги ҳал қилув қарорига нисбатан Муборак туман фермерлар кенгашининг қарздор “Мухаммадамин чавандоз” фермер хўжалигиманфаатида берганкассацияшикояти бўйича ишникредитор вакили **** (ишончнома асосида) иштирокидасуд биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб,қуйидагиларни а н и қ л а д и: Кредитор “Шодлик пахта дон кластери” масъулияти чекланган жамияти судга ариза билан мурожаат қилиб, қарздор “Мухаммадамин чавандоз” фермер хўжалигини тўловга қобилиятсиз деб топишни сўраган. Биринчи инстанция судининг **** йил 16 октябрдаги ҳал қилув қарорига асосан ариза қаноатлантирилиб, қарздор “Мухаммадамин чавандоз” фермер хўжалигитўловга қобилиятсиз деб топилган ҳамда фаолиятини тўхтатмасдан иш юритиш бошланган. Мазкур ҳал қилув қарорига нисбатан кенгаш томонидан қарздор манфаатида берилганкассацияшикоятида суд ҳужжатини бекор қилиб, аризани қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган. **** тегишли бўлган ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномаси мавжудлиги, ушбу майдонда ҳосил экилиб, фаол ҳолатда эканлиги, биринчи инстанция суди томонидан ушбу ҳолат инобатга олинмаганлиги ҳамда фермер хўжалиги раҳбари ёки вакили иштироки таъминламаганлиги ва хабарсиз қолганлиги, фермер ва кластер ўртасида далолатнома тузилмаганлиги, суд томонидан фермер хўжалигининг ушбу ер майдони шартномавий **** мавжуд бўлиб, ғалла ва пахта экинлари учун сарф **** ва ундан олинадиган даромадлар ҳисобга олинмаганлиги, натижада моддий ҳуқуқ нормалари нотўғри қўлланилганлиги, жумладан Ўзбекистон Республикаси “Фермер хўжалиги тўғрисида”ги қонуннинг 19-моддасига кўра, Бинолар, иншоотлар, қишлоқ хўжалиги экинзорлари ва кўчатзорлари, дов-дарахтлар, чорва моллар, паррандаларга, етиштирган маҳсулотига, қишлоқ хўжалик техникаси, инвентарь, асбоб-ускуналар, транспорт воситалари, пул маблағлари, интеллектуал мулк объектларига, шунингдек фермер хўжалигининг балансидаги бошқа мол-мулкка бўлган мулк ҳуқуқи фермер хўжалигига қарашлилигибелгиланганлигикаби **** кўрсатилган. Суд **** иштирок этганкредитор вакили кассацияшикоятида келтирилган ****га нисбатан эътироз билдириб, кассация шикояти асоссиз эканлигини, 2 биринчи инстанция суди томонидан асосли ва қонуний суд ҳужжати қабул қилинганлигинибаён қилиб,кассацияшикоятини қаноатлантиришнирад қилишнисўради. Суд **** тайинланган кун ва **** ****қарздорва кенгаш тегишли тартибда хабардор қилинган бўлса-да, суд муҳокамасида иштирок этмади. Мазкур ҳолатда судлов ҳайъати Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринда – ИПК деб юритилади)нинг ****, ****моддаларига асосан ишни даъвогар ва кенгаш вакилларининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъатитарафнингтушунтиришларини эшитиб,шикоятда келтирилган **** ишдаги далиллар ва қонунҳужжатлари асосидаўрганиб чиқиб,муҳокама қилиб, қуйидагиларга асосанкассацияшикоятини қаноатлантиришнирад этишниҳамда биринчи инстанция судинингҳал қилув қарориниўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг55-моддасига кўраҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамаси давомида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, Косон туманлараро иқтисодий суди томонидан қабул қилинган **** йил18 апрелдаги ҳал қилув қарорига кўра, жавобгар “Мухаммадамин чавандоз” фермер хўжалигиҳисобидан даъвогар “Шодлик пахта дон кластери” масъулияти чекланган жамияти фойдасига****,3сўм ундириш ****20.05.**** йилда ижро **** берилган. Қарздорнингкредиторлар олдида**** йил 1 октябрь ҳолатидажами ****сўм миқдорида қарздорлиги юзага келган бўлиб, қарздорликни ундириш юзасидан кўрилган чоралар натижа бермаган. Шу сабабли аризачи қарздорга нисбатан тўловга қобилиятсиз деб топиш **** судга ариза билан мурожаат қилган. Судлов ҳайъати биринчи инстанция суди томонидан иш ҳолатлари атрофлича ўрганиб чиқилиб, далилларга ҳуқуқий баҳо берилиб, моддий ва процессуал қонун ҳужжатларини тўғри қўллаган ҳолда аризани қаноатлантириш тўғрисида асосли хулосага келинган деб ҳисоблайди. Чунки, “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Қонун (кейинги ўринда – Қонун деб юритилади)нинг 5-моддасига кўра тўловга қобилиятсизлик аломатлари қуйидагилардан иборат: **** тўловга қобилиятсизлик - агар тегишли **** юзага келган санадан эътиборан уч ой ичида қарздор томонидан **** бўлса,шаҳарни ташкил этувчи **** ҳамда унга тенглаштирилган **** томонидан эса олти ой ичида ****, судга мурожаат этиш санасида қарздорнинг пул **** бўйича кредиторлар талабларини 3 қаноатлантиришга ва (ёки) солиқлар ҳамда йиғимлар бўйича ўз **** **** қодир эмаслиги; доимий тўловга қобилиятсизлик - агар судга ариза бериш санасидаги ва ариза берилган йилнинг бошидаги ҳисобот даврида, агарда ариза йилнинг биринчи чорагида берилган бўлса, ўтган йилнинг бошидаги ҳисобот даврида қарздорнинг **** унинг активлари қийматидан ошиб кетган бўлса. Мазкур Қонуннинг 37-моддасига мувофиқ тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш ва тўловга қобилиятсизликни тиклаш тартибтаомилларидан бирини қўллаш **** судга ариза билан мурожаат қилишга қарздорнинг **** тўловга қобилиятсизлиги асос бўлади. Қарздорга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш ҳамда уни **** деб топиш, шунингдек тугатишга доир иш юритишни бошлаш **** ариза билан судга мурожаат этиш учун қарздорнинг доимий тўловга қобилиятсизлиги асос бўлади. Қонуннинг ****-моддаси биринчи қисмида ўз фаолиятини тугатган қарздор якка тартибдаги тадбиркор ёки тугатилаётган юридик шахснинг раҳбари ҳозир бўлмаган ва уларнинг жойлашган ерни (яшаш жойини) аниқлашнинг имкони бўлмаган ****, ҳозир бўлмаган қарздорни тўловга қобилиятсиз деб топиш тўғрисидаги ариза, кредиторлик қарзи миқдоридан қатъи назар, кредитор, ваколатли давлат органи, давлат солиқ хизмати органи ёки бошқа ваколатли орган томонидан берилиши мумкинлиги белгиланган. Қарздор томонидан суд ҳужжати асосида ундирилиши белгиланган қарздорлик ўз **** бартараф этилмаган, кредиторнинг **** мавжудлиги иш ҳужжатлари билан ўз тасдиғини топган. Қонуннинг ****-моддасига асосан суд қарздорни **** деб топиш ва тугатишга доир иш юритишни бошлаш **** қарорида қарздор юридик шахс фаолиятининг ўзига хос хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда, кредиторлар йиғилишининг, тугатиш бошқарувчисининг ва (ёки) тегишли давлат ҳамда хўжалик бошқаруви органларининг, маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг илтимосномасига кўра тугатишга доир иш юритиш қарздорнинг фаолиятини тўхтатмасдан амалга оширилишини кўрсатиши мумкин.Бунда қарздорнинг тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш қўзғатилгунига қадар тузилган ва фаолиятини давом эттириш учун зарур бўлган шартномаларини **** тўхтатишга ёки уларни **** рад этишга йўл қўйилмайди. Шу сабабли биринчи инстанция суди қарздор фаолиятининг ўзига хос хусусиятларини инобатга олиб, тугатишга доир иш юритишда қарздорнинг фаолиятини тўхтатмасдан амалга оширилишини кўрсатган. Мазкур ҳолатлардан келиб чиқиб,судлов ҳайъатикассацияшикоятида келтирилган **** билан қўшилмайди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринда –ИПКдеб юритилади)нинг66-моддасига асосан иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчишахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди.Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, 4 экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. Ушбу Кодекснинг 72-моддасига биноан қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ИПКнинг 68-моддасига кўра ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради, ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим, 75-моддасига кўра иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олган ҳужжатлар, шартномалар, маълумотномалар, амалий ёзишмалар ёзма далиллардир. ИПКнинг ****-моддасига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. “Давлат божи тўғрисида”ги Қонуннинг 9-моддаси 18-бандида Ўзбекистон фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгаши, **** Республикаси, вилоятлар ва туманлар фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгашлари – фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгаларининг манфаатларини кўзлаб қилинган даъволар юзасидан давлат божи тўловидан озод этилганлиги белгиланган. ИПКнинг ****-моддаси олтинчи қисмига асосан суднинг ҳал қилув қарори қонуний ва асослантирилган бўлиши керак.У суд **** текширилган далилларгагина асосланган бўлиши мумкин. ИПКнинг ****-моддасини биринчи қисмига кўра, суд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисми биринчи бандига кўра, кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Юқоридагиларга кўра, судлов ҳайъатикассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни,кассацияшикояти учун олдиндан тўлаб чиқилган **** сўм почта **** қарздор зиммасида қолдириб, давлат божи ундирмасликни лозим топди. Ўзбекистон РеспубликасиКонституциясининг 15, 55моддаларини,“Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Қонуннинг 5, 37моддаларини ҳамда Иқтисодий процессуал кодексининг66, 68, 74, ****, ****,****,****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л а д и: 5 Муборак туман фермерлар кенгашининг қарздор “Мухаммадамин чавандоз” фермер хўжалигиманфаатида берганкассацияшикоятиниқаноатлантириш рад этилсин. Косонтуманлараро иқтисодий судининг **** йил16 октябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Олдиндан тўлаб чиқилган **** сўм почта **** қарздор “ Мухаммадамин чавандоз” фермер хўжалигизиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарордан норози томон Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) бериши мумкин. Раислик этувчи **** ҳайъат аъзолари **** ****