← Назад
Решение #2835030 Экономические
Судебный акт
Реквизиты
Стороны
Ссылки на нормативные акты
10
| Ссылка | Название акта | Статья | Часть | Тип |
|---|---|---|---|---|
| ажримда жавобгарга ИПК | 2034 | — | law | |
| Суд ИПК | 2034 | — | law | |
| збекистон Республикаси Конституцияси | 55 | — | law | |
| ФКнинг | 223 | — | law | |
| ФКнинг | 468 | — | law | |
| ФКнинг | 474 | — | law | |
| дор ушбу Кодекс | 470 | — | code_article | |
| ФКнинг | 326 | — | law | |
| дори ФК | 327 | — | law | |
| ИПК | 118 | — | law |
Текст решения
Оригинал (узб.)
4-2003-2501/4045-сонли иқтисодий иш
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН
Ҳ Л ҚИЛУВ Қ Р РИ
Ғиждувон тумани
2025 йил 11 декабрь
Ғиждувон туманлараро иқтисодий суди, судья М.Набиев раислигида,
даъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамиятининг жавобгар
“Салим Саид” фермер хўжалигидан 5 028 657,44 сўм асосий қарз, 226 807,80
сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни
соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқиб, қуйидагиларни
а н и қ л а д и:
“Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда
даъвогар деб юритилади) Ғиждувон туманлараро иқтисодий судига даъво
аризаси билан мурожаат қилиб, “Салим Саид” фермер хўжалиги (бундан буён
матнда жавобгар деб юритилади)дан 5 028 657,44 сўм асосий қарз, 226 807,80
сўм пеня ундиришни сўраган.
Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён
матнда ИПК деб юритилади) 2032-моддасининг биринчи қисмига кўра, агар
даъвонинг баҳоси юридик шахсларга нисбатан — базавий ҳисоблаш
миқдорининг йигирма бараваридан, якка тартибдаги тадбиркорларга нисбатан
эса — беш бараваридан ошмаса, даъво аризалари бўйича ишлар
соддалаштирилган иш юритиш тартибида кўриб чиқилиши лозим.
Мазкур нормага асосан даъвогарнинг даъво аризаси соддалаштирилган
тартибда иш юритишга қабул қилиниб, ажримда жавобгарга ИПК
2034-моддасининг иккинчи қисмига асосан ўн беш кунлик муддатда
эътирозларини ёзма равишда судга тақдим этиш ҳуқуқи мавжудлиги
тушунтирилган.
Суд мажлиси бошлангунга қадар даъвогар судга маълумотнома тақдим
қилиб, жавобгар асосий қарздорликни тўлиқ бартараф этганлигини, даъво
талабининг пеня қисми бартараф этилмаганлигини баён қилган.
Жавобгар томонидан судга ёзма фикр тақдим этилмади.
Даъво аризасининг судга юборилиши ҳақида тегишли тарзда хабардор
қилинган жавобгар томонидан даъво аризаси юзасидан ёзма фикр тақдим
этилмаганлиги даъво аризасини соддалаштирилган иш юритиш тартибида
кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди. Суд ИПКнинг 2034-моддасига асосан
ишни мавжуд ҳужжатлар асосида кўриб чиқишни лозим топади.
Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидагиларга асосан даъвони
қисман қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди.
Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига асосан ҳар
ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда тақиқланмаган барча усуллар билан
ҳимоя қилишга ҳақли. Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш
учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, мустақил ҳамда
холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади.
Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда
ФК деб юритилади) 8 ва 234-моддаларига кўра мажбуриятлар шартномадан,
зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан
келиб чиқади.
Мазкур ҳолатда ушбу низо тарафлар ўртасида тузилган шартномадан
келиб чиққан.
Иш ҳужжатларидан кўринишича, тарафлар ўртасида 2022 йил
1 январда электр энергиясидан фойдаланиш юзасидан 100040-сонли шартнома
имзоланган.
ФКнинг 223-моддасига кўра, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва
қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар
бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа
талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак.
Шартноманинг 1-бандига кўра, “корхона” (даъвогар) “истеъмолчи”
(жавобгар) электр энергиясини уланган тармоқ орқали етказиб бериш,
жавобгар эса истеъмол қилинган энергия учун ўз вақтида ҳақ тўлаш
мажбуриятини олган.
ФКнинг 468-моддасига асосан, энергия таъминоти шартномасига
мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали
абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш мажбуриятини олади, абонент
эса қабул қилинган энергия ҳақини тўлаш, шунингдек шартномада назарда
тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги
энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи
фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини
таъминлаш мажбуриятини олади.
Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 3.6-бандига кўра, истеъмолчи
келгуси ҳисоб-китоб даврига у бошланишидан олдин энергиянинг
шартномавий миқдори қиймати учун олдиндан 100 фоиз тўловни амалга
ошириш мажбуриятини олган.
Шартнома шартларидан келиб чиқиб, даъвогар ўзининг шартномавий
мажбуриятларини лозим даражада бажариб, жавобгарга шартномада
кўрсатилган миқдорда электр энергиясини етказиб берган.
ФКнинг 474-моддасига кўра агар қонун ҳужжатларида ёки энергия билан
таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия
ҳақи абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади, бу миқдор
ушбу Кодекснинг 470-моддасига мувофиқ аниқланади.
Жавобгар ўзининг шартномавий мажбуриятларини лозим даражада
бажарилмаслиги яъни, етказиб берилган электр энергияси учун тўловни ўз
вақтида амалга оширмаганлиги натижасида 5 028 657,44 сўм қарздорлик келиб
чиққан.
Қарздорликни тўлаш юзасидан даъвогар юборган талабнома жавобгар
томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу боис даъвогар судга даъво аризаси
билан мурожаат этиб, 5 028 657,44 сўм асосий қарз ундиришни сўраган.
Даъвогар судга тақдим этилган маълумотномадан кўринишича,
жавобгарнинг фойдаланилган электр энергиясидан 2025 йилнинг 1 ноябрь
ҳолатида 5 028 657,44 сўм асосий қарздорлиги мавжуд бўлган ва 2025 йил
11 декабрь ҳолатида мазкур қарздорлик тўлиқ бартараф этилган.
Шу сабабли асосий қарз ундириш тўғрисидаги талаб қаноатлантириш рад
этилиши керак.
Шунингдек, даъвогар жавобгардан 226 807,80 сўм пеня ундиришни
сўраган.
Тарафлар ўртасидаги шартноманинг 3.12-банди тўртинчи қисмига кўра
ҳисоб-китоб ойидан кейинги календар ой тугагач қарздорлик тўлов муддати
ўтган деб ҳисобланади ҳамда тўлов муддати ўтган сумманинг 0,1 фоизи
миқдорида, электр энергияси махсус тартибда етказиб бериладиган корхоналар
учун эса 0,2 фоиз миқдорида пеня ҳисоблаб ёзилади. Бунда пенянинг умумий
миқдори, муддати ўтган тўловнинг 50 фоизидан ошмаслиги лозим.
ФКнинг 326-моддасига кўра, агар тўланиши лозим бўлган неустойка
кредиторнинг мажбуриятини бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб
турса, суд неустойкани камайтиришга ҳақли. Бунда қарздор мажбуриятни қай
даражада бажарганлиги, мажбуриятда иштирок этаётган тарафларнинг мулкий
аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.
Неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг 327-моддасида кўрсатилган
фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозим.
Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг
“Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун
мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг
айрим масалалари ҳақида” 2007 йил 24 июндаги 163-сонли қарорининг
4-бандида ҳам тушунтириш берилган.
Иш ҳолатларидан келиб чиқиб, пенянинг вужудга келиши ва кўпайишига
даъвогарнинг ҳам ҳиссаси борлигини (ўз вақтида судга мурожаат қилмаган)
инобатга олиб, даъво аризасида талаб қилинган пеняни 40 000 сўмга
қаноатлантиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим
топади.
ИПК 118-моддасининг биринчи қисмига кўра суд харажатлари ишда
иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига
мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.
Қайд этилганларга кўра, суд иш ҳужжатларини тўлиқ ўрганиб, ишнинг
ҳақиқий ҳолатидан келиб чиқиб, даъвогарнинг даъво талабини қисман
қаноатлантиришни ва ишни кўриш билан боғлиқ суд харажатларини жавобгар
зиммасига юклашни лозим топди.
Юқоридагилардан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий
процессуал кодексининг 118, 223, 186, 190 ва 192-моддаларини қўллаб, суд
қ а р о р қ и л д и:
Даъво талаби қисман қаноатлантирилсин.
Жавобгар “Салим Саид” фермер хўжалигидан:
- даъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамиятига
40 000 сўм пеня ҳамда олдиндан тўланган 41 200 сўм почта харажати;
- Республика бюджетига 412 000 сўм давлат божи ундирилсин.
Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин.
Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро варақалари берилсин.
Суд ҳужжати устидан ўн кунлик муддатда шу суд орқали Бухоро вилоят
судига апелляция шикояти (протести) ёки қонуний кучга киргач кассация
шикояти (протести) берилиши мумкин.
Судья
М.Набиев