Решение #2835814 Экономические

4**********/****-сонли иқтисодий иш **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ************ **** иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ************ котиблигида,даъвогар *************************нинг, жавобгар *************************ҳисобидан ****сўм асосий қарз,****сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни даъвогар вакилиХ.Махмудов(**** йил10 сентябрдаги****-сонли ишончома асосан),(жавобгар вакилииштирокисиз)лар**** туманлараро иқтисодий суди биносида видеоконференцалоқарежимидаочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни ан и қ л а д и: даъвогар ************************* (бундан буён **** **** **** иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар*************************(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) ҳисобидан****сўм асосий қарз,****сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакилимаълумот **** қилиб, жавобгар асосий қарзни тўлиқ тўлаб берганини,даъвонинг ****сўм пеня, олдиндан тўланган **** сўм давлат божи ва **** сўм почта ****ундириб беришни сўради. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар бугунги суд **** вакили иштирокини таъминламади ва низо юзасидан муносабат билдирмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги кўрсатилган. Мазкур ҳолатда суд, ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд иш бўйичатарафвакилинингтушунтиришлариниэшитиб, даъво аризасида келтирилган ҳолатларни иш ҳужжатлари билан бирга ўрганиб чиқиб,муҳокама қилиб,қуйидагиларгаасосандаъво талаблариниқисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамаси давомида**** этилган ҳужжатлар, аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишичатарафлар ўртасида2024йил 30 ноябрда10-сонли шартномаситузилганбўлиб,ушбу шартномага кўра 2 даъвогар, жавобгаргааммиакли селитра, сульфат аммония, карбамид маҳсулотлариниетказиб бериши, жавобгар эсамаҳсулотни қабул қилишива тўловларни амалга ошириш**** олган. Мазкуршартномага асосандаъвогар томонидан 24.06.****5йилда****сонли,01.************ Шундан сўнг, даъвогар, жавобгардан****сўм асосий қарз,****сўм пеня ундириш талаби билан судга мурожаат этган. Суд даъво талабини асосли деб ҳисоблайди. Чунки, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринда – ФК деб юритилади)нинг 8, ****-моддаларига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак, ****-моддасига асосан **** **** бир томонлама бош тортиш ва шартнома шартларини бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ **** келишилган ва тарафлар учун **** усулда **** шарт. Ушбу Кодекснинг ****-моддасига асосан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Мазкур ҳолатда жавобгар томонидан **** лозим **** ****. Шу боисдан суд даъво талабларини асосли деб ҳисоблайдиҳамда унинг**** сўм асосий қарзундириш қисмини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек,даъвогартарафлар ўртасида тузилган шартноманинг5.2бандига асосанжавобгардан**** сўм пеня ундиришниҳамсўраган. Шартноманинг5.1-бандидатомонлартовар қийматини тўлашни кечиктирилган ҳар бир куни учун “Сотиб олувчи” “Сотувчи”гаунинг 0,5фоизи миқдорида пеня тўлаши, бироқ пеня умумий суммасиетказиб берилган товар қийматининг *** ортиқ бўлмаслиги кераклиги****келишилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарликни белгиловчи фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 2-бандида, шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланиши, судлар неустойкани 3 ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги, 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги **** тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда суд гарчи, даъвогарнинг пеня ундириш талаби ҳам асосли бўлсада, жавобгарнинг келгусида иқтисодий ночор ҳолатга тушиб қолмаслигини инобатга олиб, даъвогар томонидан сўралган****сўмнеустойкамиқдорини****сўмга камайтиришни лозим топади. ИПКнинг 66-моддасига мувофиқ, иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди. Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. ИПКнинг ***********, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ҳолда ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. ИПКнинг ****-моддасига асосан, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқданфойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Юқоридагиларга кўра, суд даъвони қисман қаноатлантиришни, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига**** сўм асосий қарз, **** сўм пеня, олдиндан тўланган ****сўм почта ****ва Республика бюджетига********сўм давлат божи ундиришни, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг **** ****, ****, ****,****-моддалари,Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал 4 кодексининг****, ****, ****, ****-моддаларига асосан суд қа р о р қ и л д и: даъвогар*************************нинг даъво аризасиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар************************* ҳисобидан: даъвогар************************* фойдасига **** сўм асосий қарз, ****сўм пеня, олдиндан тўланган****сўм почта ****; Республика бюджетига********сўм давлат божи ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган томонлар у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиши (протест келтириши) мумкин. Судья ****