Решение #2835876 Экономические

*-****/****-сонли иқтисодий иш **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** йил10 декабрь **** иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ********** котиблигида,даъвогар ************************* ****” масъулияти чекланган жамиятининг, жавобгар *************************иҳисобидан ****сўм асосий қарз,****,********** ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни даъвогар вакили********* йил10 декабрдаги20-сонли ишончома асосан),(жавобгар вакилииштирокисиз)лар**** туманлараро иқтисодий суди биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни ан и қ л а д и: даъвогар ************************* ****” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён **** **** **** иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар*************************и(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) ҳисобидан****сўм асосий қарз,****,**сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакилимаълумот **** қилиб, жавобгар асосий қарзниқисмантўлаб берганини,даъвонингқолган **** сўм асосий қарз олдиндан тўланган****сўм давлат божи ва **** сўм почта ****ундириб беришни, ****,****сўм пеняундириш қисмини судга ҳавола қилишини маълум қилди. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар бугунги суд **** вакили иштирокини таъминламади ва низо юзасидан муносабат билдирмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги кўрсатилган. Мазкур ҳолатда суд, ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд иш бўйичатарафвакилинингтушунтиришлариниэшитиб, даъво аризасида келтирилган ҳолатларни иш ҳужжатлари билан бирга ўрганиб чиқиб,муҳокама қилиб,қуйидагиларгаасосандаъво талаблариниқисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамаси давомида**** этилган ҳужжатлар, аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишичатарафлар ўртасида2024йил 11 сентябрда**-сонли,******йил** апрелда**,****5йил** июлда14- 2 сонлишартномаларитузилганбўлиб,ушбу шартномага кўра даъвогар, жавобгаргаасфальтмаҳсулотиниетказиб бериши, жавобгар эсамаҳсулотни қабул қилишива тўловларни амалга ошириш**** олган. Мазкуршартномаларга асосандаъвогар томонидан ********************* жами****сўмликасфальт маҳсулотлар етказиб берилганҳамда жавобгар томонидан ****-фактуралар билан ушбу маҳсулотлар қабул қилиб олинганбўлса-да,жавобгар томонидан тўловлар қисман амалга оширилган, қолган тўловлар тўлаб берилмаган. Шундан сўнг, даъвогар, жавобгардан****сўм асосий қарз,****,12сўм пеня ундириш талаби билан судга мурожаат этган. Суд даъво талабини асосли деб ҳисоблайди. Чунки, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринда – ФК деб юритилади)нинг 8, ****-моддаларига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак, ****-моддасига асосан **** **** бир томонлама бош тортиш ва шартнома шартларини бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ **** келишилган ва тарафлар учун **** усулда **** шарт. Ушбу Кодекснинг ****-моддасига асосан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Мазкур ҳолатда жавобгар томонидан **** лозим **** ****. Шу боисдан суд даъво талабларини асосли деб ҳисоблайди, бироқ даъвогар маълумотнома **** қилиб, жавобгартомонидан**** сўмасосий қарзтўлаб берилганлиги сабабли қолган **** сўмни қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек,даъвогартарафлар ўртасида тузилган шартноманинг5.1бандига асосанжавобгардан****,12 сўм пеня ундиришниҳамсўраган. Шартноманинг5.1-бандида“Истеъмолчи”шартноманинг 3.3-бандида кўзда тутилган муддатларда маҳсулот **** тўлашни кечиктирса, тўлов кечиктирилган ҳар бир кун учун муддатида тўланмаган маҳсулот қийматининг0,5 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилгантўлов суммасининг 50 фоиздан ортиқ бўлмаган миқдорда, “Таъминотчи”гапеня тўлаб беришга келишилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 3 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарликни белгиловчи фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 2-бандида, шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланиши, судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги, 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги **** тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда суд гарчи, даъвогарнинг пеня ундириш талаби ҳам асосли бўлсада, жавобгарнинг келгусида иқтисодий ночор ҳолатга тушиб қолмаслигиҳамда жавобгар томонидан қарздорлик тўлаб берилганиниинобатга олиб, даъвогар томонидан сўралган****,12сўмпенямиқдорини****сўмга камайтиришни лозим топади. ИПКнинг 66-моддасига мувофиқ, иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди. Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. ИПКнинг 74-моддасига асосан, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ҳолда ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилигинуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. ИПКнинг ****-моддасига асосан, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Юқоридагиларга кўра, суд даъвони қисман қаноатлантиришни, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига ****сўм асосий қарз, **** сўм пеня, 4 олдиндан тўланган ****сўм почта ****, ****2сўм давлат божи ундиришни, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, ****, ****, ****,****-моддалари,Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодексининг****, ****, ****, ****-моддаларига асосан суд қа р о р қ и л д и: даъвогар************************* ****” масъулияти чекланган жамиятининг даъво аризасиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар*************************и ҳисобидан даъвогар************************* ****” масъулияти чекланган жамияти фойдасига ****сўм асосий қарз, **** сўм пеня, олдиндан тўланган****сўм почта ****,****2сўм давлат божи ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган томонлар у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиши (протест келтириши) мумкин. Судья ****