Решение #2835882 Экономические

****-сонлииқтисодийиш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья –**** Кассацияинстанцияси судида маърузачи судья –**** Тафтиш инстанцияси судида маърузачи судья – **** **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШ ИНСТАНЦИЯСИ СУДИНИНГ ҚАРОРИ ****5йил10 декабрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатитафтиш инстанцияси**** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар****ваО.Қўлдошовдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, “K g n Pr fil” масъулияти чекланган жамиятивакили **** (**** йил 23 октябрдаги 21-сонли ишончномаасосида) иштирокида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасинингдаъвогар“K g n Pr fil” масъулияти чекланган жамиятиманфаатидажавобгар “**** **** **** ****” масъулияти чекланган жамиятиганисбатандаъво аризаси бўйичаБухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 5 декабрдаги ҳал қилув қарори ва Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассацияинстанциясининг****йил18 сентябрдагиқарорига нисбатан“K g n Pr fil” масъулияти чекланган жамияти томониданберилгантафтиш тартибидагишикоятнииқтисодий иш ҳужжатлари биланбирга Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати биносида биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буёнматндапалатадеб юритилади) “K g n Pr fil” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “ hil nz r qurilishm g str ” масъулияти чекланган жамияти (бундан буёнматндажавобгардеб юритилади)дан 50.****.**** сўм асосий қарз, 25.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 5 декабрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризасини қаноатлантириш рад этилган. Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 18 сентябрдаги қарори билан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган. Даъвогар суд ҳужжатларидан норози бўлиббергантафтиш тартибида шикоятида қуйи суд инстанциялари суд ҳужжатларидан норозилиги, даъвогар томонидан жавобгарга молиявий ёрдам кўрсатилганлиги, молиявий 1 ёрдамниқайтариш тўғрисида жавобгарга талабнома билан мурожаат қилинганлиги,бироқ суд ҳолатларни инобатга олмаганлиги баён қилиниб,Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 5 декабрдаги ҳал қилув қарорини ва Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 18 сентябрдаги қарорини бекор қилиш, даъвони қаноатлантириш тўғрисида янги ҳал қилув қарор чиқариш сўралган. Суд **** иштирок этгандаъвогар тафтиш тартибидаги шикоятда келтирилган **** қувватлаб, суд ҳужжатларидан норозилигини, даъво асосли киритилганлигини, даъвогар жавобгарга қайтариб бериш шарти билан молиявий ёрдам кўрсатганлигини, биринчи инстанция суди суд **** иштирок этган жавобгар раҳбари қарздорликни тан олганлигини таъкидлаб,тафтиш тартибидаги шикоятни қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ва кассация инстанцияси судининг қарорини бекор қилиб, даъвони қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** **** ва жойи **** тегишли тартибда хабардор қилинганпалата ва жавобгарвакили иштироки таъминланмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, тафтиш инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган, тафтиш тартибидаги шикоятини (протестни) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди.Шу боис, судлов ҳайъати ишни мазкур шахс вакиллари иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси вадаъвогар вакилининг тушунтиришларини эшитиб,қуйидагиларгаасосандаъвогарнингтафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни рад этишни,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори вакассация инстанциясисудининг қарориниўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буёнматнда ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларигамувофиқ,**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра,**** **** шартларига вақонунчиликталабларига мувофиқ лозим **** **** керак. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,даъвогар томонидан жавобгарнинг ҳисобига **** йил 29 январдаги 12-сонли тўлов топшириқномаси билан **** сўмлик ҳамда **** йил 29 январдаги 20-сонли тўлов топшириқномаси билан ****сўм**** молиявий ёрдам кўчириб берилган. Даъвогар даъво талабларига асос қилиб, тарафлар ўртасида тузилган **** йил 25 январда 1-сонли молиявий ёрдам маблағини ўтказиб бериш (қайтариш шарти билан) шартномани асос қилиб келтириб,**** 2 сўммиқдоридаасосий қарз ҳамда ушбу пул маблағларини тўлаш кечиктирилганлиги учун пеня ундиришни сўраган. Даъвогар жавобгарга **** йил 30 октябрда 16-сонли талабнома билан мурожаат қилиб, пул маблағларини 5 кун ичида тўлаб беришни, акс ҳолда қарздорликка қўшимча равишда 0,4 фоиз миқдорида пеня ундиришни маълум қилган.Бироқ, жавобгар томонидан талабнома оқибатсиз қолдирилган. Натижада, палата даъвогар манфаатидажавобгардан асосий қарз ва пеня ундиришталабибилан судга мурожаат қилган. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ,агар тарафлар ўртасида шартноманинг барча муҳим шартлари юзасидан талаб қилинадиган шаклда келишувга эришилган бўлса, шартнома тузилган ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 18 декабрдаги “Хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ва бекор қилишни тартибга солувчи фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги****-сонли қарори 2-бандининг иккинчи хатбошисидашартнома ФК2ва****-моддаларининг(шартнома тузиш эркинлиги принципи), ****-моддасиучинчи қисмининг(шартнома тузиш учун тарафларнинг келишилган хоҳиши мавжудлиги), ****,****,****,****,****-моддаларининг(тегишли шаклларга риоя қилиш), ****-моддасининг(шартнома тарафлари ўртасида унинг барча муҳим шартлари юзасидан келишувга эришиш) талабларига жавоб бериши лозимлиги **** тушунтириш берилган. Даъвогар томонидан даъво талабларига асосқилиб келтирилган **** йил25 январдаги молиявий ёрдам маблағни ўтказиб бериш тўғрисидаги 1-сонли шартномадаъвогар томонидан **** йил 6 ноябрда бир томонлама имзоланган ва жавобгарга электрон ахборот воситалари орқали юборилган, лекин шартнома жавобгар томонидан имзоланмаган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, фуқаролар ўртасида қарз шартномаси, агар бу қарзнинг суммаси базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн бараваридан ортиқ бўлса, оддий ёзма шаклда тузилиши шарт, шартномадаги тарафлардан бири юридик шахс бўлганида эса суммасидан қатъи назар, ёзма шаклда тузилиши шарт. Қарз шартномасининг ёзма шаклига риоя қилмаслик ушбу Кодекснинг ****-моддасида назарда тутилган оқибатларга олиб келади. ФК ****-моддасига кўра,битимнингоддий ёзма шаклига риоя қилмаслик унинг **** эмаслигига олиб келмайди, бироқ низо чиққан **** тарафларни битимнинг тузилганлигини, мазмунини ёки **** гувоҳларнинг кўрсатувлари билан тасдиқлаш ҳуқуқидан маҳрум қилади. Тарафлар битимнинг тузилганлигини, мазмуни ёки **** ёзма ёки бошқа далиллар билан тасдиқлашга ****. Қонунда ёки тарафларнинг келишувида тўғридан-тўғри кўрсатилган ҳолларда битимнинг оддий ёзма шаклига риоя қилмаслик унинг **** эмаслигига олиб келади. Тарафлар ўртасида ёзма шаклда, икки томонлама имзоланган шартнома мавжуд эмас бўлиб, мазкур ҳолатда тарафлар ўртасида шартнома тузилмаган бўлиб ҳисобланади. 3 Бундан ташқари,ФК ****-моддасининг учинчи қисмига кўра, неустойка билан **** **** талаб таъминланади. ФК ****-моддасига мувофиқ,неустойкатўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. Биринчи инстанция судитарафлар ўртасидаёзмашартнома тузилмаганлигини инобатга олиб, даъвогарнинг асосий қарз ва пеня ундириш тўғрисидаги даъвоталабини қаноатлантиришни рад қилиш тўғрисида асосли хулосагакелган. Кассацияинстанцияси биринчи инстанция суди томонидан ҳал қилув қарори қабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига риоя қилинганлигини, ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёҳуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдириш тўғрисида асосли хулосага келган. Судлов ҳайъатидаъвогарнингтафтиш шикоятида келтирган**** билан келиша олмайди. Биринчидан,тарафлар юридик шахс бўлиб, фуқаролик қонунчилиги талабларига кўра шартномавий муносабатга киришишда шартнома ёзма шаклда тузилиши шарт.Даъвогар томонидан жами50******** сўмлик молиявий ёрдам пулларижавобгарга ўтказиб берилганлиги тўлов топшириқномаларибилантасдиқланган бўлса-да, тарафлар ўртасида молиявий ёрдам кўчириш тўғрисидаёзмашартнома тузилмаган ва шунинг учун ҳам даъвогарнинг жавобгардан50******** сўмасосий қарзни ундириш талаби асоссиздир. Иккинчидан,даъво талабида(аслида тузилмаган)шартноманинг 3.4-бандига асосан ҳисобланган пеня ундириш талаби ҳам қўйилган бўлиб, ушбу талаб ҳам асослантирилмаган.Тарафлар ўртасида шартнома тузилмаганлиги боис ушбу тузилмаган шартнома бўйича пеня ундириш талаби ҳам асоссиз бўлиб ҳисобланади. Учинчидан, ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра,агарқарз суммасини қайтариш муддати шартномада белгиланган бўлмаса, қарз олувчи уни қарз берувчи қарзни қайтариш **** талаб қўйган кундан бошлаб ўттиз кун мобайнида қайтариши керак. ФК ****-моддасига мувофиқ,агар**** **** муддати кўрсатилмаган ёки талаб қилиб олиш пайти билан белгилаб қўйилган бўлса, кредитор ҳар қачон ижрони талаб қилишга, қарздор эса — ижрони ҳар қачон амалга оширишга **** бўлади.**** дарҳол **** вазифаси қонун, шартнома ёки **** моҳиятидан англашилмаса, қарздор бундай **** кредитор талаб қилган кундан бошлаб етти кунлик муддат ичида **** шарт. Лекин даъвогар 30.10.**** йилда жавобгарга талабнома юборилганлигини таъкидлаган бўлсада, уни юборилганлиги тўғрисидаги почта алоқа бўлимининг квитанцияси даъвогар томонидан **** этилмаган. ИПК 68-моддасининг биринчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. 4 ИПК 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги белгиланган. ИПК ****6-моддасига кўра, суд ишни тафтиш тартибида кўриш чоғида қуйи инстанция судлари томонидан моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилганлигини ва процессуал қонун талабларига риоя этилганлигини иш материаллари бўйича текширади. Биринчи инстанция судида кўриб чиқиш предмети бўлмаган янги талаблар тафтиш инстанцияси суди томонидан қабул қилинмайди ва кўрилмайди. ИПК ****8-моддасига мувофиқ, суд ҳужжатининг ноқонунийлиги ёки асоссизлиги ҳал қилув қарорини, қарорни ёки **** ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади.Суднинг мазмунан тўғри бўлган ҳал қилув қарори, қарори ёки **** **** юзаки асослар бўйичагина бекор қилиниши мумкин эмас. ИПК ****7-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига кўра,ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорниўзгаришсиз қолдиришга ****. Судлов ҳайъати,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ва кассация инстанциясисудитомонидан қарор қабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларигатўлиқриоя қилинганлигини,суд ҳужжатиниўзгартириш ёхуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори вакассация инстанциясисудинингқарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъатисуд **** муҳокама қилиб,тафтиш тартибидаги шикоятни қаноатлантириш рад этилганлиги сабаблидаъвогар томонидан олдиндан тўланган******** сўм давлат божи ва 41**** сўм почта **** унинг зиммасида қолдиришни лозим топди. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****2-****11-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилди: Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 5 декабрдаги ҳал қилув қарори ва Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассацияинстанциясининг****йил18 сентябрдагиқарори 5 ўзгаришсиз,“K g n Pr fil” масъулияти чекланган жамиятинингтафтиш тартибидагишикояти қаноатлантирилмасданқолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан тафтиш тартибидаги шикоят (протест) биланбиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори, ****, қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичидабевоситаЎзбекистон Республикаси Олий судига мурожаат қилиниши мумкин. Раислик қилувчи **** Ҳайъатаъзолари **** О.Қўлдошов 6