Решение #2836067 Экономические

4-****-2501/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** **** йил10 декабрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида, **** котиблигида, даъвогар вакиллари ****, **** (ишончнома ва адвокатлик ордери асосида), жавобгар вакили **** (ишончнома асосида)ларнинг иштирокида,даъвогар “Когон ёғ-экстракция заводи” акциядорлик жамиятининг жавобгар “PAXTAKOR SIFAT YOG`” масъулияти чекланган жамиятидан 4.****.****.**** сўм қарздорликни ундириштўғрисидаги даъво аризасиҳамда жавобгар “PAXTAKOR SIFAT YOG`” масъулияти чекланган жамиятининг даъвогар “Когон ёғ-экстракция заводи” акциядорлик жамияти фойдасига ****.****,**** қарздорликни ундириш тўғрисидаги қарши даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносидавидеоконференцалоқа режимида (жавобгар вакили ўз шахсий кабинетидан видеоконференцалоқа режимида иштирок этди)очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “Когон ёғ-экстракция заводи” акциядорлик жамияти(бундан буён матнда даъвогар ёки **** деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“PAXTAKOR SIFAT YOG`” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар ёки **** деб юритилади)дан 4.****.****.**** сўм қарздорликни ундиришни сўраган. Суднинг **** йил 27 ноябрдаги **** билан **** жавобгардан **** фойдасига ****.****,**** қарздорликни ундириш **** қарши даъво аризаси иш юритишга қабул қилинган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакиллари даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,ёзмафикрнома **** этиб,****қарши даъво аризаси эътирознома сифатида судга **** этилганлигини, қарши даъво аризасида кўрсатилган ҳолатлар асоссиз эканлигини, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам **** томонидан **** ҳисоб **** кўрсатилган хизматлар учун 4.****.****.**** сўм миқдоридаги пул маблағлари ўтказиб берилмаганлигини, **** йил 30 ноябрдаги ****-сонли шартнома асосида жавобгар томонидан **** маҳсулот етказиб берилмаганлигини,дастлабки даъво ҳамда қарши даъво аризасидаги шартномалар бир-биридан тубдан фарқ қилишини ва дастлабки даъво аризасига умуман алоқаси йўқлигини, жавобгар алоҳида талаб билан тугатиш бошқарувчисига мурожаат қилиши лозимлигинибилдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантиришни ҳамда қарши даъвони рад қилишни сўрашди. Ўз шахсий кабинетидан видеоконференцалоқа режимида суд **** иштирок этган **** вакили даъвони тан олмасдан, унга нисбатан эътироз билдириб,шартномага асосан **** белгиланган миқдордаги шрот маҳсулоти етказиб берилганлигинива тарафлар ўртасида тузилганўзаро солиштирма далолатномага асосан **** олдида ****.****,**** миқдорида қарздорлик мавжудлиги сабаблиқаршидаъвони қаноатлантиришни сўради. 2 Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,ишда иштирок этувчи шахсларнингтушунтиришларини тинглаб, қуйидаги асосларга кўра****нинг даъвосини рад қилишниҳамда ****нинг қарши даъвосини қаноатлантиришни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,даъвогарБухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 18 апрелдаги қарори билан **** деб топилган ва тугатишга доир иш юритиш бошланган.Когон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 2 декабрдаги **** билан даъвогарнинг тугатиш бошқарувчиси этиб 1-тоифали суд бошқарувчиси Касимов ИлхомжонАлимович тайинланган. **** тугатиш бошқарувчиси томонидан тугатишга доир иш юритиш жараёнида унингмолиявий-хўжалик фаолияти таҳлил қилинган.Таҳлил натижасида қуйидагилар аниқланган. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан аниқланишича,тарафларўртасида****2йил23 декабрда****-сонлишартнома (техник чигитни қайта ишлаб бериш бўйича)(бундан буён матнда шартнома деб юритилади)тузилган. Шартноманинг1.1-бандига асосан ****(даъвогар) буюртмачи (жавобгар)нинг талабига кўра буюртмачига тегишли бўлган техник чигитни юк хати ёки таҳлилхона маълумотномаси асосида қабул қилиб, тегирмон тартибида қайтаишлаб, давлат стандартларига мувофиқ тайёр маҳсулот сифатида тайёрлаб бериш хизматини кўрсатишни,буюртмачи ишлаб чиқарилган тайёр маҳсулотларни қабул қилишни ва кўрсатилган хизмат **** **** тўлаб беришни ўз зиммаларига оладилар. Шартноманинг 2.4 ва 2.5 бандларида қайта ишлаш натижасида олинган барча маҳсулотларни етказиб бериш **** буюртмачининг вакилига қабул қилиштопшириш далолатномасига асосан амалга оширилиши, қайта ишлаб бериш муддати **** йилнинг 31 июль санасига қадар деб белгиланиши кўрсатилган. Шартноманинг 3.2-бандига мувофиқ,мазкур шартнома имзоланган кундан бошлаб 10 **** куни ичида буюртмачи ўз буюртмаси учун тўлаши лозим бўлган сумманинг 15 фоизи миқдорида олдиндан тўловни амалга оширади, қолган 85 фоизтўлов буюртмачи томонидан ишлар **** сўнг, ҳисоб-фактура ёки топширишқабул қилиш далолатномаси асосида маҳсулотлар ҳамда **** хизматлар қабул қилиб олинганидан бошлаб 10 (ўн) кун ичида тўлаб беради. Даъвогар томонидан накладной, топшириш-қабул қилиш далолатномалари ва электрон ****-фактуралар асосида жавобгарга жами 4.****.****.**** сўмлик хизматлар кўрсатилган бўлиб,ушбу хизматлар учун жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаган. Мазкур қарздорликни ихтиёрий равишда 3 кунлик муддатда тўлаб бериш **** даъвогарнинг 29.10.**** йилдаги №ТБ/****-сонли талабномаси **** томонидан оқибатсиз қолдирилган.Шу сабабли даъвогар судга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига асосан шартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. 3 ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Жавобгарнинг даъвогар олдидагимавжудқарздорлиги ишдагидалилларбилантўлиқтасдиқланади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)68-моддасининг биринчи қисмига асосан ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги кўрсатилган. Шунингдек,тарафлар ўртасида **** йил 30 ноябрда ****-сонли олди-сотди шартномаси тузилган бўлиб,унга кўра жавобгар даъвогарга умумий қиймати 4.****.****.**** сўм бўлган шрот хлопковий маҳсулотини етказиб бериш ****, даъвогар эса маҳсулотни қабул қилиб олиш ва тўловларни амалга ошириш **** ўз зиммасига олган. Жавобгар томонидан даъвогарга **** йил 14 декабрдаги 1/КОГОН Ё-Э-З****-сонли электрон ****-фактурага асосан жами 4.****.****.**** сўмлик маҳсулот етказиб берилган. Шу билан бирга тарафлар ўртасида 14.12.**** йил ҳолатида ўзаро солиштирма-далолатнома имзоланган бўлиб, унга кўра жавобгарнинг даъвогар олдида ****.****,****лик қарздорлиги мавжудлиги тан олинган.Ушбу солиштирма далолатнома тарафларнинг муҳрлариҳамда ваколатли шахслариимзолари билан белгиланган тартибда тасдиқланган. Бундан ташқари,тарафлар ўртасида тегишли тартибда имзоланиб, муҳрлари билан тасдиқланган қиёслама далолатномага кўра,**** йил 23 декабрдаги №****сонли шартномага асосан қарздорликлар мавжуд эмаслиги кўрсатилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан муддати тўлган ёки муддати кўрсатилмаган ёхуд талаб қилиш пайти билан белгиланган муқобил ўхшаш талаб ҳисобга ўтказилиши билан **** тўлиқ ёки қисман бекор бўлади. “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 80-моддасининг биринчи қисмига асосанқарздорнинг пул **** қарама-қарши муқобил талабни ўзаро ҳал этиш орқали тугатишга, бундан ушбу модданинг саккизинчи қисмида назарда тутилган ҳол мустасно, **** қуйидаги ҳолларда йўл қўйилади, агар: қарздор ва кредиторнинг пул **** бўйича талаблари тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишни юритишни бошлашдан олдин юзага келган бўлса; қарздор ва кредиторнинг пул **** тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш юритиш бошлангунига қадар тузилган битимлар натижасида вужудга келган ва ушбу **** талаб қилиш даври тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишни юритиш бошланганидан кейин юзага келган бўлса ёки талабларнинг вужудга келиш санаси ва муддати кўрсатилмаган бўлса. 4 Ушбу ҳолатда суд,тарафлар ўртасида тузилган ўзаро солиштирмадалолатномага асосанжавобгарнинг даъвогар олдидаулар ўртасида тузилганшартномаларбўйича****.****,****лик қарздорлиги мавжудлигини инобатга олган ҳолда,**** даъво аризасини рад қилишни ва **** қарши даъвоаризасини қаноатлантириб, ундан даъвогар фойдасига ****.****,**** қарздорликни ундиришни лозим топади. Суд, даъвогар вакилларининг суд муҳокамасидаги **** билан келишмайди. Чунки, Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексининг47-моддасида товарларни (хизматларни) реализация қилишда юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорлар, агар мазкур моддада бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, ушбу товарларни (хизматларни) сотиб олувчиларга ****-фактурани **** этиши шартлиги, ****-фактура, қоида тариқасида, электрон ****-фактураларнинг ахборот тизимида электрон шаклда расмийлаштирилишибелгилаб қўйилган. Тарафлар ўртасида тузилган **** йил 23 декабрдаги ****-сонли шартнома бўйича даъвогар томонидан жавобгарга жами 4.****.****.****,****лик хизматлар кўрсатилган ва бу **** тегишли электрон ****-фактуралар расмийлаштарилган.Шунингдек, **** йил 30 ноябрдаги ****-сонли шартномага асосан жавобгар томонидан даъвогарга 4.****.****.**** сўмлик маҳсулот етказиб берилган бўлиб, бу **** тегишли электрон ****-фактура расмийлаштирилган.Ўртадаги фарқ ****.****,****ни ташкил этади. Бундан ташқари, тарафлар ўртасида тузилган шартномалартегишли тартибда**** эмас деб топилмаган.Ушбу шартномалар бўйича тарафлар ўртасида ўзаро солиштирма далолатномалар тузилган бўлиб,мазкурдалолатномалар тарафларнинг ваколатли шахслари томонидан имзоланган ҳолда **** муҳрлари билан тасдиқланган. Бинобарин,ИПК 74-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига асосан суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. ИПК ****-моддасининг учинчи қисмида суд **** видеконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ суд **** суммаси суд томонидан белгиланиши ва ишда иштирок этувчи шахслардан ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ ундирилиши белгиланган. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмидасуд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилишикўрсатилган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига асосан мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд, даъво рад қилинганлигиҳамда қарши даъво аризаси қаноатлантирилганлигисабаблисуд **** тарафларнинг зиммасига уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишдаюклашни,дастлабки даъво бўйичадаъвогарданРеспублика бюджетига93.****.**** сўм давлат божи (4.****.****.*****2%) сўм давлат божи 5 ундиришни,олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ни зиммасида қолдиришни, шунингдек қарши даъво аризаси бўйича жавобгардан Республика бюджетига ****.**** сўм давлатбожи ва Олий суд депозитига ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундиришни, олдиндин тўланган 41.**** сўм почта **** эса жавобгарнинг зиммасида қолдиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг 68,72, 74,****,****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвогар“Когон ёғ-экстракция заводи” акциядорлик жамиятининг жавобгар “PAXTAKOR SIFAT YOG`” масъулияти чекланган жамиятидан 4.****.****.**** сўм қарздорликни ундириштўғрисидаги даъво аризаси радэтилсин. Даъвогар“Когон ёғ-экстракция заводи” акциядорлик жамиятидан Республика бюджетига 93.****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Олдиндан тўланган 41.**** сўм давлат божи даъвогар “Когон ёғ-экстракция заводи” акциядорлик жамияти зиммасида қолдирилсин. Жавобгар “PAXTAKOR SIFAT YOG`” масъулияти чекланган жамиятининг қарши даъвоси қаноатлантирилсин. Жавобгар “PAXTAKOR SIFAT YOG`” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар “Когон ёғ-экстракция заводи” акциядорлик жамияти фойдасига ****.****,**** қарздорлик ундирилсин. Жавобгар “PAXTAKOR SIFAT YOG`” масъулияти чекланган жамиятидан Республика бюджетига ****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Жавобгар “PAXTAKOR SIFAT YOG`” масъулияти чекланган жамиятидан Олий суд депозитига ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Олдиндан тўланган 41.**** сўм почта **** жавобгар“PAXTAKOR SIFAT YOG`” масъулияти чекланган жамияти зиммасида қолдирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****