← Назад
Решение #2836110 Экономические
Судебный акт
Реквизиты
Стороны
Ссылки на нормативные акты
6
| Ссылка | Название акта | Статья | Часть | Тип |
|---|---|---|---|---|
| ФКнинг | 735 | — | law | |
| ФКнинг | 279 | — | law | |
| ФКнинг | 280 | — | law | |
| нинг | 26 | — | law | |
| Кону | 28 | — | law | |
| Даъво асосли деб топилганлиги боис ИПК | 118 | — | law |
Текст решения
Оригинал (узб.)
4-1802-2501/7552-сонли иктисодий иш
УЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН
ХДЛ КИЛУВ КАРОРИ
Шаурисабз шаури
2025 йил 10 декабрь
Шахрисабз туманлараро иктисодий суди судья З.Эшмирзаевнинг
раислигида, судья ёрдамчиси Ф.Муртазаевнинг котиблигида, даъвогар вакили
У.Мажидов (2025 йил 17 февралдаги 03/93-сонли итттончнома. асосида)
иштирокида, даъвогар “I k
’li” АИТБнинг жавобгар “Olm z r gr s rvis
S nt r” хусусий корхонасидан 2 130,48 АКШ доллари микдорида муддати утган
асосий ва фоиз карздорлик, 18 206,58 АКШ доллари микдорида тулаш муддати
келмаган асосий карздорлик, 55,87 АКШ доллари микдорида жорий фоиз
карздорлик, жами 20 392,93 АКШ доллари микдорида кредит карздорлигини
ундириш ва ундирувни жавобгар “Olm z r
gr s rvis S nt r” хусусий
корхонасига тегишли булган HOWO А7, давлат раками 70 813 B , ранги ок
булган транспорт воситасига каратиш, тарафлар уртасидаги келишувга асосан
гаров мулкининг кимошди савдосидаги бошлангич сотиш нархини 51 250 АКШ
доллари этиб белгилаш тугрисидаги даъво аризаси юзасидан кузгатилган ишни
суд биносида, очик суд мажлисида куриб чикиб, куйидагиларни
а н и к л а д и:
“I k ’li” АИТБ (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга
даъво аризаси билан мурожаат этиб, “Olm z r gr s rvis S nt r” хусусий
корхонаси (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) хдсобидан 2 130,48
АКШ доллари микдорида муддати утган асосий ва фоиз карздорлик, 18 206,58
АКШ доллари микдорида тулаш муддати келмаган асосий карздорлик, 55,87
АКШ доллари микдорида жорий фоиз карздорлик, жами 20 392,93 АКШ
доллари микдорида кредит карздорлигини ундиришни ва ундирувни жавобгар
“Olm z r gr s rvis S nt r” хусусий корхонасига тегишли булган HOWO А7,
давлат раками 70 813 B , ранги ок булган транспорт воситасига каратишни,
тарафлар уртасидаги келишувга асосан гаров мулкининг кимошди савдосидаги
бошлангич сотиш нархини 51 250 АКШ доллари этиб белгилашни сураган.
Суднинг ажрими билан ишга Марказий банкнинг Кашкадарё вилояти бош
бошкармасидан мутахассис жалб килинган.
Суд мажлисида даъвогар вакили даъво талабларини куллаб-кувватлаб,
жавобгар кредит шартномаси буйича кредит карздорлигини тулай
олмаётганлигини, натижада жавобгарнинг 20 392,93 АКШ доллари микдорида
кредит карздорлиги вужудга келганлигини, даъво аризаси судга берилганидан
сунг муддати утган асосий карз учун 692 АКШ доллари, муддати утган фоиз
учун 308 АКШ доллари, жами 1000 АКШ доллари микдорида кредит
карздорлиги тулаб берилганлигини маълум килиб, даъвонинг колган кисмини
каноатлантиришни суради.
Суд мухокамасининг вакти ва жойи хдкида тегишли тарзда хабардор
килинган жавобгар вакили ва мутахассис суд мажлисига келмади.
2
Шу сабабли суд Узбекистан Республикаси Идтисодий процессуал кодекси
(бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 128, 170-моддаларига асосан
ишни жавобгар вакили ва мутахассис иштирокисиз куриб чикитни лозим топди.
Суд, даъвогар вакилининг тушунтиришини тинглаб, ишдаги мавжуд
хужжатларга худудий бахо бериб, куйидаги асосларга кура даъвони дисман
даноатлантиришни лозим топади.
Иш хужжатларидан куринишича, даъвогар ва жавобгар уртасида 2022 йил
2 августда тузилган М_АОВ_ШВ-4/01048/329132-сонли кредит шартномасига
асосан даъвогар томонидан транспорт воситаси сотиб олиш учун учун 2022 йил
2 сентябрдан 2027 йил 30 июлгача булган муддатга, йиллик 16 фоиз (муддати
утган дисми учун 20,8 фоиз) устама тулаш шарти асосида 41 000 А^Ш доллари
микдорида кредит маблаги ажратилган.
Шартноманинг 5.1.4-бандига кура, карздор (жавобгар) шартнома буйича
мажбуриятларини бажармаганда ёки лозим даражада бажармаганда, даъвогар
асосий дарз ва фоизларни уз вадтида туламаганда, кредитни унга хисобланган
фоизлари билан бирга муддатидан олдин ундириш худудига эга.
Мутахассиснинг ёзма тушунтиришида 2025 йил 10 ноябрь куни холатига
жавобгарнинг даъвогар олдида 1 510,95 АКЩ доллари миддорида муддати
утган асосий дарзи, 570,88 АКЩ доллари миддорида муддати утган фоиз дарзи,
18 206,58 АКШ доллари миддорида муддати келмаган асосий дарзи, 55,87 АКЩ
доллари миддорида муддати келмаган фоиз дарзи мавжудлиги хамда 48,65
АКЩ доллари миддорида фоиз дарзи ортидча хисобланганлиги дайд этилган.
Иш хужжатларига кура, жавобгар томонидан кредит шартномаси
шартлари бузилиши, яъни кредит маблаглари уз вадтида дайтарилмаслиги
натижасида 2025 йил 10 ноябрь куни холатига 1 510,95 А^Ш доллари
миддорида муддати утган асосий дарз, 570,88 АКЩ доллари миддорида
муддати утган фоиз дарзи, 18 206,58 АКЩ доллари миддорида муддати
келмаган асосий дарз ва 55,87 АКЩ доллари миддорида муддати келмаган фоиз
дарзи вужудга келган.
Даъвогар жавобгарга бир неча бора огохлантириш хати ва талабномалар
билан мурожаат дилиб, кредит дарздорлигини тулашни талаб дилган. Жавобгар
томонидан талабномалар ижро этилмаган, натижада тарафлар уртасида мазкур
низо юзага келган.
Узбекистан Республикаси Фударолик кодекси (бундан буён матнда ФК
деб юритилади) 744-моддасининг биринчи дисмига мувофид, кредит
шартномаси буйича бир тараф - банк ёки бошда кредит ташкилоти (кредитор)
иккинчи тарафга (дарз олувчига) шартномада назарда тутилган миддорда ва
шартлар асосида пул маблаглари (кредит) бериш, дарз олувчи эса олинган пул
суммасини дайтариш ва унинг учун фоизлар тулаш мажбуриятини олади.
ФК 734-моддасининг биринчи дисмида агар донунда ёки дарз
шартномасида бошдача тартиб назарда тутилган булмаса, дарз берувчи (юридик
шахс ёки фударо) дарз олувчидан дарз суммасига шартномада белгиланган
миддорда ва тартибда фоизлар олиш худудига эга булиши, учинчи
3
кисмида эса фоизлар тулаш тартиби ва муддатлари карз шартномаси билан
белгиланиши назарда тутилган.
Кредит туловлари жадвалида кредит ва унга хисобланган фоизларни
тулаш муддати кредит шартномаси буйича 2022 йил 2 сентябрдан 2027 йил 30
июлга кадар этиб белгиланган.
Кредит шартномасининг 5.4.2-бандига кура, жавобгар (карздор) кредитни
шартномада белгиланган тартибда ва
муддатда кайтариш,
5.4.4-бандига кура жавобгар даъвогардан кредитни кайтариш ва кредитдан
фойдаланганлик учун хисобланган фоизларни ва бошка банк туловларини
муддатидан олдин тулаш тугрисидаги талабномани олган холда кредит ва унга
хдсобланган фоизларни шартнома шартларига мувофик тулаш мажбуриятини уз
зиммасига олган.
ФКнинг 735-моддаси биринчи кисмига мувофик карз олувчи олинган карз
суммасини карз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда карз
берувчига кайтариши шарт.
ФК 736-моддасининг иккинчи ва учинчи кисмларига мувофик агар карз
шартномасида карзни кисмлаб (булиб-булиб) кайтариш назарда тутилган булса,
карз олувчи карзнинг навбатдаги кисмини кайтариш учун белгиланган
муддатни бузган такдирда, карз берувчи карзнинг колган барча суммасини
тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин кайтаришни талаб килишга
хакли. Агар карз шартномасида карз буйича фоизларни карзнинг узини
кайтариш муддатидан олдин тулаш назарда тутилган булса, бу мажбурият
бузилган такдирда, карз берувчи карз олувчидан карз суммасини тегишли
фоизлари билан бирга муддатидан олдин кайтаришни талаб килишга хакли.
Иш хужжатларига кура, жавобгар томонидан 2025 йил 3 февралдан
бошлаб кредит карздорлиги узлуксиз равишда туланмасдан келганлиги
аникданди. Жавобгар томонидан кредит шартномаси шартлари бузилиши, яъни
кредит маблаглари уз вактида кайтарилмаслиги натижасида 2025 йил 10 ноябрь
куни холатига 1 510,95 АКШ доллари микдорида муддати утган асосий карз ва
18 206,58 АКШ доллари микдорида муддати келмаган асосий карз вужудга
келганлиги аникланди.
Бирок, даъво аризаси судга такдим этилганидан сунг жавобгар муддати
утган асосий карз учун 692 АКШ доллари тулаб берганлиги аникланди.
Мазкур холатда жавобгар томонидан 818,95 АКШ доллари микдорида
муддати утган асосий карз, 18 206,58 АКШ доллари микдорида муддати
келмаган асосий карз туланмадан колганлиги аникланди.
Шу сабабли суд жавобгардан даъвогарга 818,95 АКШ доллари микдорида
муддати утган асосий карз, 18 206,58 АКШ доллари микдорида муддати
келмаган асосий карзни ундиришни, даъвогарнинг асосий карз ундириш
хакидаги талабининг колган кисмини каноатлантиришни рад этишни лозим
топди.
Бундан ташкари жавобгарнинг даъвогар олдида 570,88 АКШ доллари
микдорида муддати утган фоиз карзи ва 55,87 АКШ доллари микдорида
муддати келмаган фоизи карзи вужудга келганлиги хамда 48,65 АКШ доллари
микдорида фоиз карзи ортикча хисобланганлиги аникланди.
4
Бирок, даъво аризаси судга такдим этилганидан сунг жавобгар муддати
утган фоиз карзи учун 308 АКШ доллари тулаб берганлиги аникланди.
Мазкур колатда жавобгар томонидан 262,88 АКШ доллари микдорида
муддати утган фоиз карз, 55,87 АКШ доллари микдорида муддати келмаган
фоиз карз туланмасдан колганлиги аникланди. Шунингдек даъвогарнинг
жавобгардан 48,65 АКШ доллари микдорида фоиз карзини ундириш хдкидаги
талаби асоссиз эканлиги аникланди.
Кайд этилганларга кура, суд даъвогарнинг муддати утган ва муддати
келмаган фоиз карзини ундириш хдкидаги талабини кисман каноатлантириб,
жавобгардан даъвогарга 262,88 АКШ доллари микдорида муддати утган фоиз
карзи, 55,87 АКШ доллари микдорида муддати келмаган фоиз карзини
ундиришни лозим топди.
Бундан ташкари даъвогар ундирувни кредитнинг таъминоти сифатида
гаровга куйилган ундирувни жавобгарга тегишли булган HOWO А7, давлат
раками 70 813 B , ранги ок булган транспорт воситасига каратиш, тарафлар
уртасидаги келишувга асосан гаров мулкининг кимошди савдосидаги
бошлангич сотиш нархини 51 250 АКШ доллари этиб белгилашга каратишни
сураган.
ФКнинг 279-моддасига кура гаровга олувчининг (кредиторнинг)
талабларини кондириш учун ундирувни карздор гаров билан таъминланган
мажбуриятни узи жавобгар булган вазиятларда бажармаган ёки лозим даражада
бажармаган такдирда гаровга куйилган мол-мулкка каратиш мумкин.
Кредит шартномасининг уз вактида бажарилишини таъминлаш максадида
тарафлар уртасида 2022 йил 31 августда тузилган 329132-сонли гаров
шартномасига кура, жавобгар кредит шартномасини уз вактида бажарилишини
таъминлаш максадида “гаровга олувчи”га узига тегишли 2022 йилда ишлаб
чикарилган, H w
7, двигатель раками 220507906407, кузов ракамсиз, VIN
раками LZZ5DL3D6NW070118, ранги ок, давлат раками 70 813 B булган
транспорт воситасини гаровга куйган, ушбу мулкнинг киймати тарафлар
томонидан 2022 йил 31 августда тузилган далолатномага асосан 51 250,0 АКШ
долларига бахдланган.
ФКнинг 280-моддасига кура, агар гаровга куювчининг гаровга олувчи
билан келишувида бошкача тартиб назарда тутилган булмаса, гаровга
олувчининг талаблари гаровга куйилган кучар мол-мулк хдсобидан суд
хужжатига мувофик кондирилади.
“Гаров тугрисида”ги Узбекистон Республикаси конуни (бундан буён
матнда конун деб юритилади)нинг 26-моддасига кура, гаровга олувчининг
(кредиторнинг) талабларини кондириш учун ундирувни карздор гаров билан
таъминланган мажбуриятни узи жавобгар булган вазиятларда бажармаган
такдирда ёки лозим даражада бажармаганда гаровга куйилган мол-мулкка
каратиши мумкин.
Конунинг 28-моддасига кура гаровга куйилган мол-мулкнинг кимошди
савдосидаги бошлангич сотиш нархи гаровга куювчи ва гаровга олувчи
уртасидаги келишувга асосан белгиланади. Г аровга куювчи ва гаровга олувчи
уртасида мол-мулк нархи буйича келишмовчиликлар мавжуд булган такдирда,
5
мустакил бауоловчи ташкилот жалб этилади ва гаровнинг дастлабки киймати
бозор кийматидан келиб чикиб белгиланади.
Кредит шартномасининг таъминоти сифатида гаровга куйилган мулкнинг
бауоси юзасидан тарафлар уртасида низо ёки келишмовчилик мавжуд эмас.
Иттт уужжатларига кура, ундирувни гаровга куйилган мол-мулкка
каратиш учун асос мавжуд.
Жавобгар узи гаров билан таъминлаган мажбуриятларини лозим даражада
бажаришни таъминламаган шундай экан, даъвонинг ушбу талаби уам
каноатлантирилиши лозим.
Даъво асосли деб топилганлиги боис ИПКнинг 118-моддасига асосан
барча суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилади.
“Давлат божи тугрисида”ги Узбекистон Республикаси ^онунининг 17моддаси саккизинчи кисмига кура, мулкий низо буйича судга даъво аризаси
берилганда, шунингдек мол-мулкнинг олди-сотди, уадя, айирбошлаш
шартномасини нотариал тартибда тасдикдашда, меросга булган уукукни
расмийлаштиришда, агар даъво киймати, шартнома суммаси ёки мерос микдори
чет эл валютасида белгиланса, давлат божининг микдори уаракатлар амалга
оширилган санада Узбекистон Республикасининг Марказий банки томонидан
белгиланган курс буйича миллий валютада белгиланади ва ундирилади.
Узбекистон Республикасининг Марказий банки томонидан 2025 йил 17
ноябрь уолатига белгилаган курс буйича 1 А^Ш долларининг сумга нисбатан
киймати 12039,61 сумни ташкил этади.
Суд мазкур низо мулкий тусдаги низо булганлигини инобатга олиб, даъво
юзасидан даъво бауоси 20 392,93 А^Ш долларини ташкил килишидан келиб
чикиб, 20392,93 А^Ш долларини 2 фоизи микдоридаги (407,8586 А^Ш доллари
микдорида давлат божи) давлат божини 4 910 458,48 сум микдорида миллий
валютада белгилашни, жавобгардан республика бюджетига 4 898 743,94 сум,
даъвогардан республика бюджетига 11 714,54 сум давлат божи ундиришни,
шунингдек олдиндан туланган 41 200 сум почта харажатларини жавобгардан
даъвогарга ундиришни лозим топди.
Бинобарин,
Узбекистон
Республикаси
Иктисодий
процессуал
кодексининг 118-, 128-, 170-, 176-180-, 186- уамда 192-моддаларини куллаб, суд
К а р о р к и л д и:
Даъво кисман каноатлантирилсин.
“Olm z r gr s rvis S nt r” хусусий корхонаси уисобидан “I k
’li”
АИТБ фойдасига 818,95 АКЩ доллари микдорида муддати утган асосий карз,
262,88 АКЩ доллари микдорида муддати утган фоиз карзи, 18 206,58 АКЩ
доллари микдорида муддати келмаган асосий карз, 55,87 АКЩ доллари
микдорида муддати келмаган фоиз карзи, жами 19 344,28 АКЩ доллари
микдорида кредит карздорлиги ундирилсин.
“Olm z r gr s rvis S nt r” хусусий корхонаси уисобидан “I k
’li”
АИТБ фойдасига 41 200 сум почта харажатлари ундирилсин.
6
Ундирув (ундирув каратилаётган гаровга куйилган “Olm z r gr s rvis
S nt r” хусусий корхонасига тегишли мулкни узаро келишув далолатномаси ва
гаров шартномасида курсатилган нарх буйича реализация килинишини
тушунтирган колда) “Olm z r gr s rvis S nt r” хусусий корхонасига тегишли
2022 йилда ишлаб чикарилган, H w 7, двигатель раками 220507906407, кузов
ракамсиз, VIN раками LZZ5DL3D6NW070118, ранги ок, давлат раками 70 813
B булган транспорт воситасига каратилсин.
Даъвонинг колган кисмини каноатлантириш рад этилсин.
“Olm z r gr s rvis S nt r” хусусий корхонаси кисобидан республика
бюджетига 4 898 743,94 сум давлат божи ундирилсин.
“I k ’li” АИТБ кисобидан республика бюджетига 11 714,54 сум сум
давлат божи ундирилсин.
^ал килув карори конуний кучга киргач ижро варакалари берилсин.
Мазкур кал килув кароридан норози булган томонлар у кабул килинган
кундан эътиборан бир ой ичида шу суд оркали Кашкадарё вилоят судининг
иктисодий ишлар буйича судлов кайъатига апелляция тартибида ёки конуний
кучга кирган ва апелляция тартибида курилмаган кал килув карори устидан у
конуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида
шикоят килиши (протест келтириши) мумкин.
Раислик килувчи, судья
З.Эшмирзаев