Решение #2836175 economic_new

********/****-санлы ис Исти биринши инстанция судында көрген судья- **** Кассацияинстанциясында баянатшы судья– **** **** РЕСПУБЛИКАСЫ СУДЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ИСЛЕРИ БОЙЫНША СУДЛАЎ КОЛЛЕГИЯСЫКАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСЫНЫҢ ҚАРАРЫ Нөкис қаласы ****5жыл10декабрь **** Республикасы судының экономикалық ислер бойынша судлаў коллегиясы судья ****ң басшылығында, коллегия ағзалары**** ҳәм ****лардан ибарат қурамда,****хаткерлигинде,арза бериўши ўәкили **** (**** жыл13 октябрь күнги ****-санлыисеним хат тийкарында), жуўапкер ўәкиллери Ғ.Шамуратов (**** жыл 13 октябрь күнги 6-санлы ордер тийкарында), **** (**** жыл 23 октябрь күнги ****-санлы ордер тийкарында) қатнасыўында, арза бериўшиӨзбекстан **** жанындағы Электр энергиясы, нефть өнимлери ҳәм газден пайдаланыўды қадағалаў инспекциясының жуўапкер “**** ****” жуўапкершилиги шекленген жәмийетине********,50сом финанслық санкция қоллаўды сораған арзасыбойыншаБерунийрайонлар аралық экономикалық судының ****5жыл23 октябрькүнги шешиўши қарарынаарза бериўшиӨзбекстан **** жанындағы Электр энергиясы, нефть өнимлери ҳәм газден пайдаланыўды қадағалаў инспекциясының бергенкассациялық шағымынис ҳүжжетлери менен бирге **** Республикасы судының имаратында ашық суд кѳрип шығып,тѳмендегилерди А Н Ы Қ Л А Д Ы: Өзбекстан **** жанындағы Электр энергиясы, нефть өнимлери ҳәм газден пайдаланыўды қадағалаў инспекциясы **** Республикасы**** басқармасының **** жыл 17 июль күнги ****-****-санлы буйрығына тийкар****4жыл5 августтеги ****-ur-санлы буйрығына тийкар**** жыл 21 июль күни“**** ****” жуўапкершилиги шекленген жәмийети(буннан кейин текстте жуўапкер деп жүргизиледи) тәрепиненжанылғы-энергия ресурсларын ислеп шығарыў (қазып алыў), қайта ислеў, узатыў(тасыў), бөлистириў ҳәм тутыныў, олардың сыпат ҳәм муғдар тәрепинен **** тәмийинлеў бойынша норматив-ҳуқықый ҳүжжетлер ҳәмде техник қағыйдалар ҳәм нормалар талапларына әмел етилиўиүйренилген. Үйрениўде жуўапкерге тийисли автомобиллерге жанылғы қуйыў **** нефть өнимлерин тарқатыў ушын 2 дана жанылғы қуйыў үскенеси барекенлиги, соннан 1 дана Аи-80 маркалы автобензин тарқатыў ушын 1 дана дизель жанылғысын тарқатыў ушын2 данаколонкалар орнатылғанлығы, бул үскенелер Өзбекстан миллий метрология институты мәмлекетлик мекемеси **** филиалы тәрепинен **** жыл 17 январьда мәмлекетлик салыстырыў көригинен өткерилген болып,сертификатлардыңәмел қылыўмүддети **** жыл 17 июльде тамамланғанлығы,жуўапкер тәрепинен**** жыл 15 ноябрьденбаслаптексериў күнине шекем баҳасы **** сомлық **** литр Аи-80 маркалы автобензин ҳәм баҳасы **** сомлық **** литр дизель жанылғысысалыстырыў мүддетине әмел қылынбастан реализация қылынғанлығы анықланған. Тексериў нәтийжеси менен **** жыл 21 июльде ****-****-санлы акт рәсмийлестирилген. Өзбекстан **** жанындағы Электр энергиясы, нефть өнимлери ҳәм газден пайдаланыўды қадағалаў инспекциясы (буннан кейин текстте арза бериўши деп жүргизиледи) актти көрип шығып, **** жыл 24 июль күнги ****-санлы қарары менен жуўапкерге****,5 сом финанслықсанкция белгиленген.Жуўапкерге белгиленген финанслық санкцияны қарар қабыл қылған күннен баслап бир айдың ишинде ықтыярий төлеўтапсырылған. Жуўапкер белгиленген финанслық санкцияны ықтыярий төлемегенлиги себепли арза бериўши судқа арза менен мүрәжат етип, жуўапкерге ****,5 сом финанс санкцияны қоллаўды сораған. Беруний районлар аралық экономикалық судының **** жыл23 октябрь күнги шешиўши қарары менен арз қылынған талап қанаатландырыўсыз қалдырылған. Шешиўши қарарға наразы болып арза бериўши кассация тәртибинде шағым берген.Шағымында шешиўши қарарды бийкар қылып, арзаны қанаатландырыў **** жаңа қарар қабыл қылыўды сораған.Оған тийкар сыпатындатексериў нәтийжеси менен жуўапкерге орынлаўы мәжбүрий болған көрсетпе берилгенлигин,жуўапкер көрсетилген ҳуқықбузарлықты ықтыярий рәўиште емес, ал арза бериўши тәрепинен тәсир шарасы қолланылғаннан кейин сапластырғанлығын,келтирилген зыянды анықлаў ҳәм есап-китап қылыў талабы нызамшылықта жоқ екенлигин келтирген. Суд мәжилисинде арза бериўши ўәкиликассациялық шағымын қоллапқуўатлап,егержуўапкерүскенелерди тексериў өткерилгенге шекем көриктен өткергенде оның ҳәрекетин ықтыярый сапластырылған деп баҳалаў мүмкин екенлигин, жуўапкеранықланғанған ҳуқықбузарлықтытексериўден кейин сапластырғанлығы себепли оныңҳәрекетинықтыярый сапластырған деп баҳалаўға тийкар жоқ екенлигинбилдирип, жуўапкерге финанслық санкцияны қолланыўды сорады. Жуўапкер ўәкиллери кассациялық шағымда келтирилген ўәжлерди тийкарсыз деп есаплап,тексериўе анықланған ҳуқықбузарлықты тән алатуғынлығын,итибарсызлығы себепли үскенелерди мәмлекетлик салыстырыў көригинен өткериў ядынан көтерилгенлигин, **** тексериў өткерилген күнниң өзинде бул кемшиликти сапластырғанлығын, бул ҳәрекети менен ҳеш кимге зыян келтирмегенлигин билдирип, биринши инстанция судының шешиўши қарарын өзгериссиз қалдырыўды сорады. Кассацияинстанциясы суды тәреплерўәкиллериниң түсиниклеринтыңлап,кассациялық шағымдыис ҳүжжетлери менен биргекөрип шығып, төмендегилерге тийкар биринши инстанция судының шешиўши қарарынөзгериссиз қалдырыўды**** тапты. Өзбекстан Республикасы Әдиллик министрлигинде 2025жыл 10 февральда ****-саны менен дизимге алынғанМинистрлер Кабинети жанындағы Өзбекстан техник тәрептен тәртипке салыў агентлиги директорының 2 “Көриктен өткерилиўи лазым болған өлшеў қураллары түрлериниң дизимин тастыйықлаў ****”ғыбуйрығына тийкар көриктен өткерилиўи керек болған өлшеў қуралларының түрлери тастыйықланған болып, дизимниң 71-бәнтине көре жанылғы ҳәм май тарқатыў үскенелерин көриктен өткериў мүддети 6 ай деп белгиленген. Өзбекстан ****ң **** жыл 26 февральдағы ****-санлы қарарыменен тастыйықланған “Жанылғыэнергетика ресурсларынан пайдаланыўда исленген ҳуқықбузарлықлар ушын хожалық жүргизиўши субъектлергеҳуқықый тәсир шараларын қоллаў тәртиби ****”ғы Режениң 5-бәнтиниң биринши ҳәм екинши хатбасыларынамуўапық, нызамшылықта белгиленген тәртипте сертификатластырыўдан өткерилмеген ҳәм белгиленген тәртипте тамғаланбаған нефть өнимлери ҳәм суйылтырылған углеводород газди қадағалаў-өлшеў әсбаплары ҳәм жанылғы тарқатыў үскенелери арқалы жеткерип бериў, сондай-****, қадағалаў-өлшеў әсбапларына сырттан тиккелей тәсир көрсетиўде ҳуқықбузарлық жағдайларын анықлаў ўәкилликли уйымның хызметкерлери тәрепинен қадағалаў **** шеңберинде ислеп шығарыўшы, жеткерип бериўши және сатыўшыларға тийисли темир жол ҳәм автотаразлар, автосистерна, тиркемели агрегатлар, жанылғы тарқатыў, май тарқатыў ҳәм газ тарқатыў үскенелери (диспенсерлер) және басқа да қуйыўтөгиў үскенелериниң қуйыў нормаларын кәрхана басшысы ямасаоның жуўапкерли ўәкиллериниң қатнасыўында тексериў арқалы анықланады. Хожалық жүргизиўши субъектлер тәрепинен өнимлерди жеткерип бериўде метрологиялық тексериўден өткерилмеген, дәўирлик салыстырыў мүддети өткен, тамғаланбаған, насаз ҳәм өлшеў қәтелиги норматив ҳүжжетлерге сәйкес келмейтуғын темир жол ҳәм автотәрези,автосистерна, тиркемели агрегатлар, жанылғы тарқатыў, май тарқатыў ҳәм газ тарқатыў бағаналарынан (диспенсерден) және нызамшылық ҳүжжетлерине муўапық мәмлекетликкөриктенөтпеген ҳәм түри тастыйықланбаған ямаса метрологиялық аттестациядан өткерилмеген газ тарқатыўүскенелеринен(диспенсерден), есаплағышлардан ҳәм басқа да қурылмалардан пайдаланыў жағдайлары ҳуқықбузарлық сыпатында белгиленеди. Өзбекстан Республикасының “Энергияны тежеў, оннан **** уғрас пайдаланыў ҳәм энергия нәтийжелилигин асырыў ****”ғы Нызамы(буннан кейин текстте Нызам деп жүргизиледи)ның43-статьясының екинши бөлимине муўапық,нызамшылықта белгиленген тәртипте сертификатластырылмаған ҳәм белгиленген тәртипте тамғаланбаған нефть өнимлери ҳәм суйылтырылған углеводород газын қадағалаў өлшеў әсбаплары ҳәм жанылғы тарқатыў үскенелери арқалы тутыныўшыларға жеткерип бериў, сондай-****, қадағалаў өлшеў әсбапларына сырттан тиккелей тәсир көрсетиў - қадағалаў өлшеў әсбаплары ҳәм жанылғы тарқатыў үскенелериниң **** тексериўи өткерилген күннен баслап реализация етилген товар баҳасының елиўпайызымуғдарындажәрийма салыўға себеп болады. Нызамның49-статьясының биринши ҳәм бесинши бөлимлерине тийкар энергияны үнемлеў, оннан **** уғрас пайдаланыў ҳәм энергия нәтийжелилигин арттырыў тараўындағы ҳуқықбузарлықлар ушын финанслық санкциялар суд 3 тәртибинде қолланылады, хожалық жүргизиўши субъект жүз берген ҳуқықбузарлықтағы айыбын тән алған ҳәм финанслық санкцияның суммасын ықтыярый түрде төлеген жағдайлар буннан тысқары. Егер энергияны үнемлеў, оннан **** уғрас пайдаланыў ҳәм энергия нәтийжелилигин арттырыў тараўында биринши мәрте ҳуқықбузарлық ислеген хожалық жүргизиўши субъект жол қойылған ҳуқықбузарлықты ықтыярыйтүрде сапластырған ҳәмкелтирилгензыянды толық қаплаған болса, финанслық санкция қолланылмайды. Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуаллық кодекси (буннан кейин текстте ЭПК деп жүргизиледи) ниң****-статьясының екинши бөлимине муўапық, суд ҳуқықый тәсир шарасын қоллаў **** ис көрип шығылып атырғанда суд мәжилисинде: ҳуқықбузарлық ҳәдийсеси болған-болмағанлығын ҳәм оның исленгенлиги фактин, тексериў ушын ҳәм тексериў нәтийжлери бойынша акт яки басқа ҳүжжет дүзиў ушын тийкарлар ҳәм қадағалаўшы органның ўәкилликлери бар-жоқлығын, усы ҳуқықбузарлықты ислегенлик ушын нызамшылықта жуўапкершилик нәзерде тутылған-тутылмағанлығын ҳәм ҳуқықый тәсир шарасын қоллаў ушын тийкарлар бар-жоқлығын анықлайды. Анықланыўынша, жуўапкерде өткерилген тексериўде жуўапкердиң сертификатластырылмаған жанылғы тарқатыў үскенеси арқалы баҳасы **** сомлық нефть өнимлери ҳәм суйылтырылған газ өнимлерин реализация қылғанлығы факти тастыйықланған. Тексериўде анықланған ҳуқықбузарлық жуўапкер тәрепинен тән алынған ҳәм тексериў актине қарсылығы жоқлығы **** тил хат берилген. Жуўапкерарза бериўшиниң энергияны тежеў, оннан **** уғрас пайдаланыў ҳәм энергия нәтийжелигин асырыў саласындағы ҳуқықбузарлықлар ушын финанслық санкция муғдарын белгилеў **** **** жыл 24 июльдеги қарары қабыл қылынғанға шекем, яғный****жыл 21 июль күнижанылғы тарқатыў үскенелерин Өзбекстан миллий метрология институты мәмлекетлик мекемеси **** филиалынан мәмлекетлик салыстырыў көригинен өткерип, анықланған ҳуқықбузарлықты ықтыярый рәўиште сапластырған. Сонлықтан, биринши инстанция суды жуўапкер көрсетилген ҳуқықбузарлықты биринши мәрте ислегенлигин,анықланған ҳуқықбузарлықтыфинанслық санкция белгилеў **** қарар қабыл қылғанға шекем сапластырғанлығын итибарға алып, жуўапкерге финанслық санкция қолламаў **** туўры шешимге келген. Судлаў коллегиясы, арза бериўшиниң кассациялық шағымында келтирген ўәжлери менен келисе алмайды.Себеби, буннан алдын жуўапкерде жанылғы жеткерип бериў үскенелериниң сертифатластырылыўы бойынша тексериў өткерилмеген.Сонлықтаноның ҳәрекети бундай ҳуқықбузарлықты биринши мәрте ислеген деп баҳаланады.Сондай-****, нызамшылықта финанслықсанкцияны қоллаў ўәкиллиги судқа берилген.Ис судта көрилгенге шекемжуўапкер тәрепиненкөрсетилген ҳуқықбузарлықты сапластырғанлығыанықланған ҳуқықбузарлықты ықтыярый рәўиште сапластырған деп баҳалаўға ҳәм оған финанслық жәрийма қолламаўға тийкар болады. 4 ЭПК****-статьясы биринши бөлими1-бәнтине тийкар, кассация инстанциясы суды кассациялық шағымды (протестти) көрип шығыў нәтийжелери бойынша шешиўши қарарды өзгериссиз қалдырыўға ****. Өзбекстан Республикасының “Мәмлекетлик **** ****”ғы Нызамының 9статьясы19-бәнтине муўапық арза бериўши ҳәм жуўапкер –ҳуқықый тәсир шараларын қоллаў **** ислер бойынша мәмлекетлик **** төлеўден азат етилген. Жоқарыдағыларға тийкар, судлаў коллегиясы биринши инстанция судының шешиўши қарарын өзгериссиз, кассациялық шағымды қанаатландырыўсыз қалдырыўды,исти көриў нәтийжеси менен арза бериўшиден мәмлекетлик **** өндирмеўди, кассациялық шағым бериўде төленген **** сом почта қәрежетин арза бериўшиниң мойнында қалдырыўды лазым табады. Усы жоқарыдағыларға тийкарланып ҳәм Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуаллық кодексиниң****,****-статьяларын қолланып,кассация инстанциясы суды қ а р а р е т т и: Берунийрайонлар аралық экономикалық судының ****5жыл23 октябрькүнги шешиўши қарарыөзгериссиз, кассациялық шағым қанаатландырыўсыз қалдырылсын. Қарар қабыл етилген күннен баслап нызамлы күшине киреди. Қарарға наразы тәреп қарар үстинен **** Республикасы судына ревизия тәртибинде шағым етиўге(протест келтириўге) ****. Басшылық етиўши: **** ағзалары: **** **** 5