Решение #2836305 Экономические

****2-****/****-сонли иқтисодийиш ЎЗБEК И С Т О Н РEС П У Б Л И К А С И Н О М И Д А Н Ҳ А Л Қ И Л У В Қ АРО Р И ************** ***** йил ******* **** иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси****нинг котиблигида, ************************************************** “****”манфаатида, жавобгар ************************* ҳисобидан********сўм муддати ўтган асосий кредит қарзи,****сўм муддати ўтганфоизқарзи, жами****сўмни ундириш ҳамда ундирувнижавобгар*************************га тегишли бўлган *************************кўчасида жойлашган кадастр **** *************************:****:****, умумий ер майдони **** кв.м, қурилиш майдони ****, кв.м, умумий фойдаланиш майдони ****,*** кв.м, бўлган биносига эгаллаб турган ер майдони билан биргаликда қаратиш ****даъво аризаси бўйича ишни даъвогар вакили****(09.01.****4йилдаги****сонлиишончномагаасосан),(жавобгариштирокисиз)лариштирокида **** иқтисодий суди биносидаочиқ суд ****ида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: *************************(бундан буён матнда палата деб юритилади) ************************* “****”(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)манфаатида, жавобгар *************************(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) ҳисобидан****сўм муддати ўтганасосий кредит қарзи,****сўм муддати ўтганфоизқарзи, жами****сўмни ундириш ҳамда ундирувнижавобгар*************************га тегишли бўлган *************************кўчасида жойлашган кадастр **** *************************:****:****, умумий ер майдони **** кв.м, қурилиш майдони ****,***кв.м, умумий фойдаланиш майдони ****,95 кв.м, бўлган *************************га эгаллаб турган ер майдони билан биргаликда қаратишнисўраган. ************************* ишни палата вакили иштирокисиз кўришни сўраган. Суд **** муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакили даъво талабларини тўлиқ қўллаб-қувватлаб, жавобгар томонидан кредит қарздорлигибугунги кун ҳолатида ҳам бартараф этилмаганлиги натижасида фоиз қарздорлиги ошиб бораётганлигини таъкидлаб, даъво талабларини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** тайинланган кун ва **** ****тегишли тарздажавобгархабардор қилинганбўлсада, бугунги суд **** вакили иштирокини таъминламади. 2 Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддасида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкинлиги кўрсатилган. Мазкур ҳолатда суд,ишнипалата,жавобгар вакилларининг иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд иш бўйича тараф вакилининг тушунтиришларини эшитиб, даъво аризасида келтирилган ҳолатларни иш ҳужжатлари билан бирга ўрганиб чиқиб, муҳокама қилиб, қуйидагиларга асосан даъво талабларинитўлиққаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига асосан ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Иш ҳужжатларига кўра, тарафлар ўртасида 2021йил28 сентябрда ****-сонлиёпиқ линияли кредит шартномаситузилган бўлиб, шартномага кўра **** жавобгарга“Тўй ва тантанали маросимлар ўтказиш биноси”ни замонавий ускуналар, совутиш мосламалари, мебеллар, алюмин профилли ромлар билантаъминлаш ва фаолиятини замонавий тарзда йўлга қўйишучунйиллик 14фоиз устама тўлаш, **********имтиёзли давр билан5 йил муддатга2 0********(икки миллиард) сўм кредит ****. Кредит шартномаси бўйича **** **** таъминлаш **** ***********сентябрда ипотека шартномасига асосанжавобгар *************************га тегишли*************************кўчасида жойлашган кадастр **** *************************:****:****, умумий ер майдони **** кв.м, қурилиш майдони ****,49 кв.м, умумий фойдаланиш майдони ****,95 кв.м, бўлган *************************га эгаллаб турган ер майдонибилан бирга гаровга қўйилган. Тарафлар ўртасида тузилганипотекашартномасининг7-бандида гаровгақўйилган ушбубино-иншоотнинг қиймати келишувга асосан2 500000****(икки миллиард беш юз миллион)сўмга баҳоланган. ****томонидан ушбу кредит маблағи тарафлар ўртасида тузилган шартномага мувофиқ ва шартларда жавобгаргаўз ********.Лекин, жавобгар кредит ва унга ҳисобланган фоизларни қайтариш режасини бузиб, кредитнинг асосий қарзи ва фоизларини тўламасдан келган. Натижада**********.11.****5йил ҳолатига жавобгарнинг****сўм муддати ўтганасосий кредит қарзи,****сўм муддати ўтганфоизқарзи, жами****сўмникредит қарздорлиги юзага келган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг2.7-бандида,**** кредит маблағини қайтариш муддатлари мазкур шартноманинг**** қисми ҳисобланган 1-иловада қайд этилган кредитни қайтариш жадвалига 3 мувофиқ,кредит маблағига ҳисобланган фоизларни тўлаш эса кредит **** ойнинг кейинги ойидан бошлабҳар ойнинг 1-санасига қадар амалга оширилиши кераклиги, шартноманинг4.2.2-бандига кўра шартномадабелгиланган **** фойдаланиши,5.1.6-бандида эсақарздор мазкур шартномадабелгиланган муддатларда шартнома бўйича кредит маблағи ва унга ҳисобланган тегишли фоизларни кетма-кет икки ёки ундан кўп марта тўламаган, шунингдек шартномада қайд этилган тўловларнибелгиланган муддатидан 30 кунга кечиктириганда, **** кредитмаблағини муддатидан аввал ундириш, ундирувни кредит таъминотига қаратиши қайд этилган. Даъвогартомонидан жавобгарга кредит шартномаси талабларини **** аксҳолда кредит ва унга хисобланган фоизларни ундириш чоралари кўрилиши тўғрисидаталабнома юборилган, даъвогарнинг жавобгарга юборган талабномаси жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. Натижада ушбу низо келиб чиқиб,Палата **** манфаатидакредит қарздорлигини ундиришва ундирувни гаровдаги мол-мулкка қаратиш**** судга мурожаат қилган. Суд даъво талабини асосли деб ҳисоблайди. Чунки,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда – ФК деб юритилади)нинг 8, ****-моддаларига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак, ****-моддасига асосан **** **** бир томонлама бош тортиш ва шартномашартларини бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ кредит шартномаси бўйича бир тараф — **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади.Агар ушбу параграфнинг қоидаларида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса ва у кредит шартномасининг моҳиятидан келиб чиқмаса, кредит шартномаси муносабатларига нисбатан ушбу боб1-параграфинингқоидалари қўлланади. ФКнинг ****-моддасида қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчиқарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. 4 ФКнинг ****-моддасига кўра қарз олувчи қарз суммасининг қайтариб берилишини таъминлаш юзасидан қарз шартномасида назарда тутилган **** ****, шунингдек қарзнинг таъминоти қарз берувчи жавобгар бўлмаган вазиятларда йўқотилса ёки унинг шартлари ёмонлашса, агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, қарз берувчи қарз олувчидан қарз суммасини муддатидан олдин қайтаришни ва тегишли фоизларни тўлашни талаб қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 22.12.**** йилдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги қарорининг 5-бандида қарз олувчилар (қарздорлар)нинг кредитларни қайтармаганлик учун кредит ташкилотлари олдидаги жавобгарлиги доирасини аниқлашда судлар қарз таркибига кредитнинг ёки унинг бир қисмининг суммаси, кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит шартномасида белгиланган **** бошқа тўловлар (комиссиялар) киришидан келиб чиқишлари зарур. Кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит ташкилоти томонидан қарз олувчи (қарздор) **** пул маблағларидан амалда фойдаланган бутун даври учун, ҳатто актив (кредит/қарз) ўстирмаслик **** ўтказилган **** ҳам, пул **** кечиктириш даврини қўшган ҳолда ҳисобланишимумкинлиги белгиланган. Мазкур ҳолатда жавобгар томонидан шартнома шартларига лозим **** риоя қилинмаган. Шу боисдан суд даъво талабларини асосли деб ҳисоблайди ва уни тўлиқ қаноатлантириш лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар ундирувни кредит таъминоти сифатида гаровга қўйилган мол-мулкга қаратишни сўраган. Кредит шартномасининг таъминоти сифатида жавобгар *************************га тегишли*************************кўчасида жойлашган кадастр **** *************************:****:****, умумий ер майдони **** кв.м, қурилиш майдони ****,49 кв.м, умумий фойдаланиш майдони ****,***** кв.м,инвертар қиймати2 /********** сўм бўлган*************************га эгаллаб турган ер майдонибилан биргагаровга **** этилган. Ўзбекистон Республикаси“Гаров тўғрисида”ги Қонунининг 26моддасига асосан гаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун ундирувни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобгар бўлган вазиятларда **** **** ёки лозим **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиши мумкин. ФКнинг ****-моддасига асосан, гаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун ундирувни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобгар бўлган вазиятларда **** ёки лозим **** **** такдирда гаровга куйилган мол-мулкка қаратиш мумкин. 5 Баён этилганларга асосланиб суд, даъвогарнинг ушбу талабини ҳам асосли деб ҳисоблаб, ундирувни кредит таъминоти сифатида қўйилган даъво талабидаги мулкга қаратишни лозим топади. ИПКнинг ****-моддасига кўра даъвогар тўлашдан белгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджети даромадига ундирилади. Ўзбекистон Республикаси“Давлат божи тўғрисида”ги Қонунига кўра,иқтисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши кераклиги белгиланган. Юқоридагиларга кўра, суд даъво талабларини тўлиққаноатлантиришни, жавобгарҳисобидан даъвогар фойдасига****сўм муддати ўтганасосий кредит қарзи,****сўм муддати ўтганфоизқарзи, жами****сўмкредитқарзи,олдиндан ********** почта **** ундиришни ва ундирувни гаровга қўйилган молмулкга қаратишни ҳамда республика бюджетига ****1сўм давлат божи ундиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, ****, ****,****, 738,****-моддаларини, “Гаров тўғрисида”ги Қонунининг 26-моддасиҳамда Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****, ****,****, ****, ****моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъвогарнинг даъво талабитўлиққаноатлантирилсин. Жавобгар************************* ҳисобидан даъвогар************************* “****” фойдасига ****сўм муддати ўтганасосий кредит қарзи,****сўм муддати ўтганфоизқарзи, жами****сўмкредитқарзи, олдиндан тўланган41 2**** почта ****ундирилсин. Ундирувжавобгар *************************га тегишли бўлган *************************кўчасида жойлашган кадастр **** *************************:****:****, умумий ер майдони **** кв.м, қурилиш майдони ****,99 кв.м, умумий фойдаланиш майдони ****,** кв.м,инвертар қиймати **** **** сўм бўлган*************************га эгаллаб турган ер майдонибилан бирга қаратилсин. Гаровга қўйилган**************** ўтказишбиносининг ердан доимий фойдаланиш ҳуқуқи билан биргакимошди савдосидаги бошланғич сотиш нархи********сўм этиб белгилансин. Жавобгар************************* ҳисобиданреспублика бюджетига******сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан сўнг ижро **** берилсин. 6 Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган томонлар у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд ************н ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиши (протест келтириши) мумкин. Судья ****