Решение #2836348 Экономические

****-сонли иш Судья: **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСП БЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛҚИЛ ВҚАРОР Андижон шаҳар 2025йил 10 декабрь Андижонтуманлараро иқтисодий суди,судья****нинграислигида,А.Азизовни котиблигида, Ўзбекистон Савдо-саноатпалатаси Андижон вилоят ҳудудий бошқармаси палата аъзоси-“ANDIJON 1-SON PAXTA TOZALASH”акциядорликжамиятиманфаатида,жавобгар- “OLTIN **** GROUP” масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан****сўммуддати ўтганасосий қарздорлик, ****сўм пенява суд****лариниундириш **** даъвоаризаси бўйичақўзғатилганиқтисодий ишни, даъвогаржамиятраҳбари **** (паспорт асоисда),иштирокида, Андижонтуманларароиқтисодий судибиносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Андижон вилоят ҳудудий бошқармаси(бундан буён матндаПалата деб юритилади)судга даъво аризасибилан мурожаат қилиб, палата аъзоси“ANDIJON 1-SON PAXTA TOZALASH” акциядорлик жамияти(бундан буён матндаДаъвогар деб юритилади) манфаатида, жавобгар-“OLTIN **** GROUP” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда Жавобгар деб юритилади) ҳисобидан****сўммуддати ўтганасосий қарздорлик,****сўм пенява суд **** ундиришни сўраган. Палата даъво аризада иқтисодий ишни палата вакили иштирокисиз кўриб чиқишни сўраганлигини инобатга олиб, суд,ишнипалата вакилининг иштирокисиз кўришни лозим топди. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси(бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра,иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд ****даъвогарвакилиўзкўргазмасида – жавобгар билан шартнома тузилганлигини, шартнома шартлари бўйича****5йил1 апрелдан **** йил 31августкунига қадарли тўлаши лозим бўлган****сўмни **** йил1 сенябрькунига қадарли тўламасдан келганлигини, даъвогартомониданжавобгаргақарздорликни бартараф этиш юзасиданталабнома юборганлигини,бироқ жавобгар томонидан талабнома эътиборсиз қолдирилганлигини билдириб,даъвонитўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** жавобгар вакили иштирок этмади. Бироқ, иш ҳужжатларида жавобгарга суднинг даъво аризани иш юритишга қабул қилиш ва суд муҳокамасига тайинлаш тўғрисидаги **** етказилганлиги тўғрисидаги почта идорасининг хабарномаси мавжуд. Шу сабабли суд ишни, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси учинчи қисмига асосан, жавобгарнинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд, тарафларвакилинингтушунтиришини тинглаб, ишдагива****этилган хужжатларниўрганиб чиқиб, қуйидагиларгаасосан,даъво талабидаги асосий қарздорликниқаноатлантиришнилозим топди. Хусусан, ишдаги мавжуд ҳамда **** этилган ҳужжатлар, тарафлар вакилларининг кўрсатмаларига кўра **** йил 12 сентябрда сотувчи - “ANDIJON 1SON PAXTA TOZALASH” акциядорлик жамиятива сотиб олувчи -“OLTIN **** GROUP” масъулияти чекланган жамиятиўртасида Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 18 ноябрдаги “Пахта **** ишлаб чиқаришларини янада ривожлантиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ****-сон қарорига асосан ****-сонли асосий воситаларни сотиш шартномаси имзоланган бўлиб, шартноманинг 1.1бандига кўра даъвогар **** тумани, Муаззинбой МФЙда жойлашган “Қўқонқишлоқ”, **** маҳалласида жойлашган “Пахтакор”,Хаётбахш маҳалласида жойлашган “Янгиҳаёт” пахта тайёрлов масканига тегишли бўлган **** турдаги асосий воситаларни 1-иловага мувофиқ жавобгарга мулк қилиб топшириш, жавобгар эса “Объект”ни қабул қилиб олиш ва шартнома баҳосини белгиланган тартибда ва 2-иловага мувофиқ муддатларда тўлаш **** олган.Шартноманинг баҳоси **** ****сўм этиб белгиланган. Шунингдек, ушбу шартномага нисбатан тузилган **** йил 16 сентябрдаги 1сонли қўшимча келишувга асосан шартноманинг 1.1-бандига ўзгартириш киритилиб, ушбу кун ҳолатига мавжуд бўлган **** **** сўм қолдиқ қарздорлик **** йил 31 декабр кунига қадарли тўлаш юзасидан янги тўлов графиги тасдиқланган. Тарафлар ўртасидаги шартноманинг тўлов графигига нисбатан **** йил 4-чораги ва 4 чорак муддати ўтган қарздорликучун Бўстон туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли ва Андижон туманлараро иқтисодий судининг****сонли,****-сонли,****-сонлива ****-сонлииқтисодий ишлар бўйича қарздорликни ундириш бўйича қарорлари қабул қилинган. Шартнома бўйича юзага келган **** бўйича жавобгар томонидан **** йил 12 сентябрдаги топшириш-қабул қилиб олиш далолатномасига асосан объект ҳамда бино ва иншоотлардан фойдаланиб келаётган бўлсада, бироқ жавобгар шартнома шартларига риоя қилмасдан хусусан тўлов графигига амал қилмасдан тўловларни ўз **** амалга оширмаган ҳолда **** лозим **** **** келган. Бироқ, жавобгар томонидан суднинг ҳал қилув қарори билдан ундириш белгиланган ижро **** кўрсатилган суммадан ташқари бўлган қолдиқдаги янги тўлов графиги бўйича ****5йил1 апрелдан **** йил31 августга қадарли тўланиши лозим бўлган****сўм муддати ўтган қарздорлик **** йил1 сентябрькунига қадарли тўланмасдан келинган. Даъвогарнинг қарздорликни бартараф этиш юзасидан жавобгарга юборган талабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган.Шу сабабли, даъвошар томонидан қарздорликни ундириш **** палата кўмагида судга даъво аризаси киритилган. Зеро, Ўзбекистон Рсепубликаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матндаФК деб юритилади)нинг ****-моддасига асосан, м**** — фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатданўзини **** **** бўлади, кредитор эса — қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, м**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. шбу кодекснинг ****-моддасига асосан, м**** **** бир томонлама бош тортиш ва шартнома шартларини бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмайди, қонунчиликда ёки шартномада назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно. ФКнинг ****-моддасига биноан, кўчмас мулкнинг олди-сотди шартномасига (кўчмас мулкни сотиш шартномасига) биноан сотувчи ер участкаси, бино, иншоот, квартира ёки бошқа кўчмас мулкни сотиб олувчига мулк қилиб топширишни (ушбу Кодекснинг 83-моддаси) ўз зиммасига олади. Суд жавобгарнинг даъвогар олдидаги асосий қарздорлиги****сўмни ташкил этиши ишдаги мавжуд ҳужжатлар ва тарафлар вакилларининг кўрсатмалари билан ўз тасдиғини топганлигини инобатга олиб, даъводаги жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига****сўм муддати ўтган қарздорликни ундириш талабини қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек, даъвогар даъво аризада амалдаги қонун ҳужжатлари ва шартнома талабларига мувофиқ юзага келган асосий қарздорликка нисбатан****сўм пеня ҳисоблаб жавобгардан ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда “ФК” деб аталади)нинг ****-моддасигакўра, қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасигабиноан,қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий Хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги****-сонли Қарорининг 2бандига кўра, шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан қабул қилинган **** **** таъминлаш усулларидан бири ҳисобланади.Судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шарт. Шунингдек, ушбу Пленум қарорининг 4-бандига кўра,ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини,шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Шу билан бирга судлар шуни эътиборга олишлари лозимки, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозим. Мазкур ҳолатда суд даъвогарнинг манфаатлари ва жавобгарнинг моддий ҳолатини инобатга олиб пеня талабини қисман,****сўм миқдорида қаноатлантириш, пеня талабини қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Суд,ишни кўриш билан боғлиқсуд **** ундириш масаласини муҳокама қилган ҳолдадавлат божинимутаносиб равишда ****лозим топди. Чунки,ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади,олтинчиқисмигабиноан,агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилади. ЎзбекистонРеспубликасининг “Давлат божи тўғрисида”ги Қонунида кўрсатилган талаблар бўйичамулкий тусдаги даъво аризаларидан - даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, лекин базавийҳисоблаш миқдорининг бир баробариданкам бўлмаган миқдорда ундирилади. Юқоридагиларга кўра суд,жавобгар ҳисобиданреспублика бюджетига****,70сўм давлат божи, даъвогар фойдасига****сўм почта **** ундиришни лозим топди. Бинобарин, судЎзбекистон РеспубликасинингФуқаролик Кодексининг****,****,****,****-моддалари, Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****,****, ****-моддалариниваЎзбекистонРеспубликаси олий хўжалик судининг ****-сонли Пленум Қарориниқўллаб, ҚА Р О РҚИ Л А Д И: Даъвогарнинг даъво талабиқисманқаноатлантирилсин. “OLTIN **** GROUP” масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан; -“ANDIJON 1-SON PAXTA TOZALASH” акциядорлик жамиятифойдасига****сўмасосий қарз,****0 сўм пенява ****сўм почта ****; -Республика бюджетига ****,70сўм давлат божи ундирилсин. Даъвони қолган қисми қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан кейин ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устиданАндижон туманлараро иқтисодий суди орқали апелляция тартибида шикоят қилиниши(протест келтириш)мумкин. Раислик этувчи, судья ****