Решение #2836389 economic_new

*****-*****/*****-санлы ис Биринши инстанция судында көрген судья - **** Кассацияинстанциясында баянатшы судья–**** **** РЕСПУБЛИКАСЫ СУДЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ИСЛЕРИ БОЙЫНША СУДЛАЎ КОЛЛЕГИЯСЫКАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСЫНЫҢ ҚАРАРЫ Нөкис қаласы ****5жыл 10декабрь **** Республикасы судының экономикалық ислер бойынша судлаў коллегиясы судья ****ң басшылығында, коллегия ағзаларысудялар **** ҳәм ****лардан ибарат қурамда,судья аға жәрдемшиси ****ның хаткерлигинде,арза бериўши ўәкили– басқарма жетекши юрисконсульты**** (**** жыл16 сентябрькүнги****-санлыисеним хат тийкарында)тыңқатнасыўында, арза бериўши Өзбекстан Республикасы ****ның жуўапкер “****” жуўапкершилиги шекленген жәмийетине****сом финанслық санкция қоллаўды сораған арзасы бойынша Берунийрайонлар аралық экономикалық судының**** жыл 14 августкүнги шешиўши қарарынаарза бериўши Өзбекстан Республикасы ****ның бергенкассациялық шағымынис ҳүжжетлери менен бирге **** Республикасы судының имаратында ашық суд көрип шығып,төмендегилерди а н ы қ л а д ы: Өзбекстан Республикасы **** **** Республикасы**** басқармасының **** жыл30 апрелькүнги ****-72-санлы буйрығына тийкар **** жыл13 майкүни“****” жуўапкершилиги шекленген жәмийети(буннан кейин текстте жуўапкер депжүритиледи) тәрепиненжанылғы-энергия ресурсларын ислеп шығарыў (қазып алыў), қайта ислеў, узатыў(тасыў), бөлистириў ҳәм тутыныў, олардың сыпат ҳәм муғдар тәрепинен **** тәмийинлеў бойынша нормативҳуқықый ҳүжжетлер ҳәмде техникалыққағыйдалар ҳәм нормалар талапларына әмел етилиўиүйренилген. Үйрениўде жуўапкерге тийисли автомобиллерге жанылғы қуйыў **** нефть өнимлерин тарқатыў ушын 2 дана жанылғы қуйыў үскенеси барекенлиги,жәми дәстеклер саны 2дананы қурайтуғынлығын,соннан 1 дана дәстек Аи-80 маркалы автобензин тарқатыў ҳәм 1 дана дәстек Аи-91 маркалы автобензин тарқатыў ушын орнатылғанлығы,1 дана автобензин жанылғысын тарқатыўбөлеги Өзбекстан миллий метрология институты мәмлекетлик мекемеси **** филиалы тәрепинен ****4 жыл 12 март мәмлекетлик салыстырыў көригинен өткерилген болып,сертификаттың әмел қылыў мүддети ****4жыл 12 сентябрь күни тамамланғанлығы, жуўапкер тәрепинен**** жыл 12 сентябрьден баслап тексериў күнине шекем баҳасы****сомлық ****литр Аи-80 маркалы автобензин салыстырыў мүддетине әмел қылынбастан реализация қылынғанлығы анықланған. Тексериў нәтийжеси менен **** жыл13 май күни****/****-санлы акт рәсмийлестирилген. Өзбекстан Республикасы **** (буннан кейин текстте арза бериўши депжүритиледи) актти көрип шығып, **** жыл 19 май күнги****-санлы қарары менен жуўапкерге ****сом финанслықсанкция белгиленген.Жуўапкерге белгиленген финанслық санкцияны қарар қабыл қылған күннен баслап бир айдың ишинде ықтыярий төлеўтапсырылған. Жуўапкер белгиленген финанслық санкцияны ықтыярий төлемегенлиги себепли арза бериўши судқа арза менен мүрәжат етип, жуўапкерге ****сом финанс санкцияны қоллаўды сораған. Беруний районлар аралық экономикалық судының**** жыл14 август күнги шешиўши қарары менен арыз қылынған талап қанаатландырыўсыз қалдырылған. Шешиўши қарарға наразы болып арза бериўши кассация тәртибинде шағым берген.Шағымында шешиўши қарарды бийкар қылып, арзаны қанаатландырыў **** жаңа қарар қабыл қылыўды сораған.Оған тийкар сыпатындатексериў нәтийжеси менен жуўапкерге орынлаўы мәжбүрий болған көрсетпе берилгенлигин,жуўапкер көрсетилген ҳуқықбузарлықты ықтыярий рәўиште емес, ал арза бериўши тәрепинен тәсир шарасы қолланылғаннан кейин сапластырғанлығын,келтирилген зыянды анықлаў ҳәм есап-китап қылыў талабы нызамшылықта жоқ екенлигин келтирген. Суд мәжилисинде қатнасқанарза бериўши ўәкиликассациялық шағымын қоллап-қуўатлап,егержуўапкерүскенелерди тексериў өткерилгенге шекем көриктен өткергенде оның ҳәрекетин ықтыярый сапластырылған деп баҳалаў мүмкин екенлигин, жуўапкер анықланғанған ҳуқықбузарлықты тексериўден кейин сапластырғанлығы себепли оныңҳәрекетинықтыярый сапластырған деп баҳалаўға тийкар жоқ екенлигин билдирип, жуўапкерге финанслық санкцияны қолланыўды сорады. Жуўапкерсуд мәжилисиниң **** ҳәм орны **** тийисли тәртипте хабарландырылғанлығына қарамастан суд мәжилисине қатнаспады. ****, судқа илтимаснама менен мүрәжат етип, суд мәжилисинбасқа күнге қалдырыўдысораған. Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуаллық кодекси (буннан кейин текстте - ЭПК деп жүритиледи)ниң ****-статьясының төртинши бөлимине муўапық, кассация инстанция судының суд мәжилисине суд долалаўын өткериў **** ҳәм орны **** тийисли тәризде хабардар қылынған, кассациялық шағымын (протестти) берген шахстың ҳәм исте қатнасыўшы басқа шахслардың келмегенлиги исти олардың қатнасыўысыз көриўге тосқынлық қылмайды. Сонлықтан, судлаў коллегиясы истижуўапкерўәкиллериниң қатнасыўысыз қараўды лазым тапты. Кассацияинстанциясы суды арза бериўши ўәкилиниң түсиниклерин тыңлап, кассациялық шағымдыис ҳүжжетлери менен биргекөрип шығып, төмендегилерге тийкар биринши инстанция судының шешиўши қарарын өзгериссиз қалдырыўды**** тапты. Өзбекстан Республикасы ****де 2025жыл 10 февралда ****-саны менен дизимге алынған Министрлер Кабинети 2 жанындағы **** директорының “Көриктен өткерилиўи лазым болған өлшеў қураллары түрлериниң дизимин тастыйықлаў ****”ғы буйрығына тийкар көриктен өткерилиўи керек болған өлшеў қуралларының түрлери тастыйықланған болып, дизимниң 71-бәнтине көре жанылғы ҳәм май тарқатыў үскенелерин көриктен өткериў мүддети 6 ай деп белгиленген. Өзбекстан ****ң **** жыл 26 февралдағы ****-санлы қарарыменен тастыйықланған “Жанылғы-энергетика ресурсларынан пайдаланыўда исленген ҳуқықбузарлықлар ушын хожалық жүргизиўши субъектлергеҳуқықый тәсир шараларын қоллаў тәртиби ****”ғы Режениң 5-бәнтиниң биринши ҳәм екинши хатбасыларынамуўапық, нызамшылықта белгиленген тәртипте сертификатластырыўдан өткерилмеген ҳәм белгиленген тәртипте тамғаланбаған нефть өнимлери ҳәм суйылтырылған углеводород газди қадағалаў-өлшеў әсбаплары ҳәм жанылғы тарқатыў үскенелери арқалы жеткерип бериў, сондай-****, қадағалаў-өлшеў әсбапларына сырттан тиккелей тәсир көрсетиўде ҳуқықбузарлық жағдайларын анықлаў ўәкилликли уйымның хызметкерлери тәрепинен қадағалаў **** шеңберинде ислеп шығарыўшы, жеткерип бериўши және сатыўшыларға тийисли темир жол ҳәм автотаразлар, автосистерна, тиркемели агрегатлар, жанылғы тарқатыў, май тарқатыў ҳәм газ тарқатыў үскенелери (диспенсерлер) және басқа да қуйыўтөгиў үскенелериниң қуйыў нормаларын кәрхана басшысы ямасаоның жуўапкерли ўәкиллериниң қатнасыўында тексериў арқалы анықланады. Хожалық жүргизиўши субъектлер тәрепинен өнимлерди жеткерип бериўде метрологиялық тексериўден өткерилмеген, дәўирлик салыстырыў мүддети өткен, тамғаланбаған, насаз ҳәм өлшеў қәтелиги норматив ҳүжжетлерге сәйкес келмейтуғын темир жол ҳәм автотәрези,автосистерна, тиркемели агрегатлар, жанылғы тарқатыў, май тарқатыў ҳәм газ тарқатыў бағаналарынан (диспенсерден) және нызамшылық ҳүжжетлерине муўапық мәмлекетликкөриктенөтпеген ҳәм түри тастыйықланбаған ямаса метрологиялық аттестациядан өткерилмеген газ тарқатыўүскенелеринен(диспенсерден), есаплағышлардан ҳәм басқа да қурылмалардан пайдаланыў жағдайлары ҳуқықбузарлық сыпатында белгиленеди. Өзбекстан Республикасының “Энергияны тежеў, оннан **** уғрас пайдаланыў ҳәм энергия нәтийжелилигин асырыў ****”ғы Нызамы(буннан кейин текстте Нызам депжүритиледи)ның43-статьясының екинши бөлимине муўапық,нызамшылықта белгиленген тәртипте сертификатластырылмаған ҳәм белгиленген тәртипте тамғаланбаған нефть өнимлери ҳәм суйылтырылған углеводород газын қадағалаў өлшеў әсбаплары ҳәм жанылғы тарқатыўүскенелери арқалы тутыныўшыларға жеткерип бериў, сондай-****, қадағалаў өлшеў әсбапларына сырттан тиккелей тәсир көрсетиў - қадағалаў өлшеў әсбаплары ҳәм жанылғы тарқатыў үскенелериниң **** тексериўи өткерилген күннен баслап реализация етилген товар баҳасының елиўпайызымуғдарында жәрийма салыўға себеп болады. Нызамның49-статьясының биринши ҳәм бесинши бөлимлерине тийкар энергияны үнемлеў, оннан **** уғрас пайдаланыў ҳәм энергия нәтийжелилигин арттырыў тараўындағы ҳуқықбузарлықлар ушын финанслық санкциялар суд 3 тәртибинде қолланылады, хожалық жүргизиўши субъект жүз берген ҳуқықбузарлықтағы айыбын тән алған ҳәм финанслық санкцияның суммасын ықтыярый түрде төлеген жағдайлар буннан тысқары. Егер энергияны үнемлеў, оннан **** уғрас пайдаланыў ҳәм энергия нәтийжелилигин арттырыў тараўында биринши мәрте ҳуқықбузарлық ислеген хожалық жүргизиўши субъект жол қойылған ҳуқықбузарлықты ықтыярыйтүрде сапластырған ҳәмкелтирилгензыянды толық қаплаған болса, финанслық санкция қолланылмайды. ЭПК****-статьясының екинши бөлимине муўапық, суд ҳуқықый тәсир шарасын қоллаў **** ис көрип шығылып атырғанда суд мәжилисинде: ҳуқықбузарлық ҳәдийсеси болған-болмағанлығын ҳәм оның исленгенлиги фактин, тексериў ушын ҳәм тексериў нәтийжлери бойынша акт яки басқа ҳүжжет дүзиў ушын тийкарлар ҳәм қадағалаўшы органның ўәкилликлери бар-жоқлығын, усы ҳуқықбузарлықты ислегенлик ушын нызамшылықта жуўапкершилик нәзерде тутылған-тутылмағанлығын ҳәм ҳуқықый тәсир шарасын қоллаў ушын тийкарлар бар-жоқлығын анықлайды. Анықланыўынша, жуўапкерде өткерилген тексериўде жуўапкердиң сертификатластырылмаған жанылғы тарқатыў үскенеси арқалы баҳасы ****сомлық нефть өниминреализация қылғанлығы факти тастыйықланған. Тексериўде анықланған ҳуқықбузарлық жуўапкер тәрепинен тән алынған ҳәм тексериў актине қарсылығы жоқлығы **** тил хат берилген. Жуўапкерарза бериўшиниң энергияны тежеў, оннан **** уғрас пайдаланыў ҳәм энергия нәтийжелигин асырыў саласындағы ҳуқықбузарлықлар ушын финанслық санкция муғдарын белгилеў **** **** жыл 19 майдағықарары қабыл қылынбастан алдын, яғный****жыл 13майкүнижанылғы тарқатыў үскенелерин Өзбекстан миллий метрология институты мәмлекетлик мекемеси **** филиалынан мәмлекетлик салыстырыў көригинен өткерип, анықланған ҳуқықбузарлықты ықтыярый рәўиште сапластырған. Сонлықтан, биринши инстанция суды жуўапкер көрсетилген ҳуқықбузарлықты биринши мәрте ислегенлигин,анықланған ҳуқықбузарлықтыфинанслық санкция белгилеў **** қарар қабыл қылғанкүнисапластырғанлығын итибарға алып, жуўапкерге финанслық санкция қолламаў **** туўры шешимге келген. Судлаў коллегиясы, арза бериўшиниң кассациялық шағымында келтирген ўәжлери менен келисе алмайды.Себеби, буннан алдын жуўапкерде жанылғыжеткерип бериў үскенелериниң сертифатластырылыўы бойынша тексериў өткерилмеген.Сонлықтаноның ҳәрекети бундай ҳуқықбузарлықты биринши мәрте ислеген деп баҳаланады.Сондай-****, нызамшылықта финанслық санкцияны қоллаў ўәкиллиги судқа берилген.Ис судта көрилгенге шекемжуўапкер тәрепиненкөрсетилген ҳуқықбузарлықты сапластырғанлығыанықланған ҳуқықбузарлықты ықтыярый рәўиште сапластырған деп баҳалаўға ҳәм оған финанслық жәрийма қолламаўға тийкар болады. ЭПК****-статьясы биринши бөлиминиң 1-бәнтине тийкар, кассация 4 инстанциясы суды кассациялық шағымды (протестти) көрип шығыў нәтийжелери бойынша шешиўши қарарды өзгериссиз қалдырыўға ****. Өзбекстан Республикасының “Мәмлекетлик **** ****”ғы Нызамының 9статьясы19-бәнтине муўапық,арза бериўши ҳәм жуўапкер –ҳуқықый тәсир шараларын қоллаў **** ислер бойынша мәмлекетлик **** төлеўден азат етилген. Жоқарыдағыларға тийкар, судлаў коллегиясы биринши инстанция судының шешиўши қарарын өзгериссиз, кассациялық шағымды қанаатландырыўсыз қалдырыўды,исти көриў нәтийжеси менен арза бериўшиден мәмлекетлик **** өндирмеўди, кассациялық шағым бериўде төленген 41 **** сом почта қәрежетин арза бериўшиниң мойнында қалдырыўды лазым табады. Усы жоқарыдағыларға тийкарланып ҳәм Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуаллық кодексиниң****, ****-статьяларын қолланып,кассация инстанциясы суды қ а р а р е т т и: Берунийрайонлар аралық экономикалық судының**** жыл14 августкүнги шешиўши қарарыөзгериссиз, кассациялық шағым қанаатландырыўсыз қалдырылсын. Қарар қабыл етилген күннен баслап нызамлы күшине киреди. Қарарға наразы тәреп қарар үстинен **** Республикасы судына ревизия тәртибинде шағым етиўге(протест келтириўге) ****. Басшылық етиўши: **** коллегияағзалары: **** **** 5