Решение #2836412 Экономические

****-сонли иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСП БЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛҚИЛ ВҚАРОР Андижон шаҳар ****5йил10 декабрь Андижонтуманлараро иқтисодий судининг судьяси**** раислигида, А.Азизовнинг котиблигида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Андижон вилоят ҳудудий бошқармаси палата аъзоси“Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти, жавобгар“**** ****” фермер хўжалиги ҳисобидан ****сўм асосий қарздорлик,**** сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни, даъвогар вакили –**** (**** йил 3 январдаги ****-сонлиишончнома асосида) иштирокида, жавобгар вакили иштирок этмади, Андижонтуманлараро иқтисодий суди биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Андижон вилоят ҳудудий бошқармаси палата аъзоси “Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда “Даъвогар” деб аталади)манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар “**** ****” фермер хўжалиги ҳисобидан****сўм асосий қарздорликва **** сўм пеня ундириб беришни сўраган. Аниқланишича ва суд **** маълум бўлишича, “Ўзагролизинг” акциядорлик жамиятибиланжавобгар ўртасидализинг шартномалари тузилган. Тарафлар ўртасида тузилган2021йил19 ноябрькуни 21/****-****UF-сонли лизинг шартномаси бўйича даъвогартомониданбир дона “BELARUS 80X” русумлитракторнижавобгаргатопширган.Лизинг шартномаси бўйича лизинг маблағларини тўлаб бориш муддатлари **** тарафлар келишилган. Мазкуртузилганшартноманинг 4-бандида, лизинг маблағларини тўлаб бориш муддатлари **** тарафлар келишилган бўлса-да, жавобгар томонидан ушбу тўлов муддатларини бузиб,**** йил 30 октябрьҳолатига****сўм асосий қарздорликка йўл қўйган. Даъвогар томонидан ****5йил13 октябрькуни жавобгарга ****/40-сонли талабнома юборган, лекин жавобгар талабномани оқибатсиз қолдирган ҳолда қарздорликни бартараф этмаган.Шу сабабли судга мурожаат қилган. Даъвогар вакили суд **** кўрсатма бериб, жавобгар томонидансуд кунигақадар тўловларниамалга оширмаганлигинибилдириб, даъвонитўлиққаноатлантириб беришни сўради. Жавобгар суд **** ****тегишли тартибдахабардор қилинган, бироқ суд **** жавобгар ёки унинг вакили иштирок этмади ва ўз эътирозларини билдирмади. Суд, юқоридагиларни инобатга олиб, мазкур иқтисодий ишнипалата важавобгар вакиллари иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Чунки,Ўзбекистон Ресепубликаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг****-моддаси 3қисмигаасосан, иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд даъвогар вакилининг тушунтиришини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан танишиб чиқиб, қуйидагиасосларга кўраасосий қарздорликни тўлиқ, пеняни эсақисман қаноатлантиришни лозим топди. Чунки, тарафлар ўртасида лизинг шартномаси тузилган, шартнома бўйича лизинг объекти яъни“BELARUS 80X” русумлитрактор жавобгарга топширилган, жавобгар томонидан**** йил 30 октябрьҳолатига****сўм тўловларни амалга ошириши лозим бўлган бўлсада,бироқ ушбутўловларни амалга оширмаган,натижада**** йил 30 октябрьҳолатига****сўм қарздорлик юзага келган. Зеро, лизинг шартноманинг 4-банди иккинчи қисмига асосан, лизингга олувчи лизинг тўловларини ўз **** ва белгиланган муддатларда лизинг берувчига тўлаш **** олган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда “ФК” деб юритилади)нинг ****-моддасига биноан, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, агар лизинг шартномасида бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, лизинг олувчи лизинг тўловларини ўз **** тўлаши, мол-мулкдан уни етказиб бериш шартларига мувофиқ фойдаланиши, уни соз ҳолда ****, ўз ҳисобидан жорий таъмирлаш ишларини ****, **** бўйича бошқа **** амалга ошириши шарт.Лизинг олувчи лизинг тўловларини тўлаш **** **** ****, лизинг берувчи ўзига тегиши керак бўлган тўловларни фоизи билан олиши мумкин. Суд, даъво талабидаги пеня ундириш қисмини муҳокама қилган ҳолда жавобгар томонидан қисман тўловларни амалга оширганлиги, фаолияти мавсумий бўлганлиги сабабли иқтисодий аҳволини инобатга олган ҳолда пеняни камайтиришни лозим топди. Гарчанд, тарафлар ўртасида тузилган лизинг шартномаси бўйича тўлов жадвали асосида****сўм тўловларни амалга оширмаганлиги учун унга нисбатан****сўм тўғри ва асосли пеня ҳисоблаган. Суд, сўралган пеняни адолатли миқдорини белгилашни лозим топди. ФКнинг ****-моддасига кўра, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга ****. ФКнинг ****-моддасига асосан, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий Хўжалик Суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сон Қарорининг 2-бандида, судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги кўрсатилган. Суд, мазкур ҳуқуқ нормаларга таянган ҳолда пеня қисмини **** сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Суд, иқтисодий иш бўйича суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, давлат божи ва суд **** жавобгар ҳисобидан ундиришни лозим топди. Чунки, ИПК ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, олтинчи қисмига биноан, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божи тўғрисида”ги Қонун талаблари бўйича мулкий тусдаги даъво аризаларидан - даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, лекин базавий ҳисоблаш миқдорининг бир баробаридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ундирилади. Юқоридагиларга биноан суд, Республика бюджетига жавобгар ҳисобидан****,80сўм давлат божи, даъвогар фойдасига412**** почта **** ундиришни лозим топди. Бинобарин, суд Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик Кодексининг ****, ****, ****, ****-моддалари, Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****- моддаларини қўллаб, ҚАРОР ҚИЛАДИ: Даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. “**** ****” фермер хўжалиги ҳисобидан: -“Ўзагролизинг” акциядорлик жамияти фойдасига****сўм асосий қарздорлик,**** сўм пеня ва****сўм почта ****; -Республика бюджетига****,80сўм давлат божи ундирилсин. Даъвони қолган қисми қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач,ижро ****ларберилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ичида шу суд орқали Андижон вилоятсудига апелляция тартибида шикоят қилиниши(протест келтириш)мумкин. Раисликқилувчи, судья ****