Решение #2836716 economic_new

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН Ҳ А Л Қ И Л У В Қ А Р О Р И Жиззах шаҳри **** йил 9 декабрь Жиззах туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида, судьяёрдамчиси **** котибалигида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар “****” АТБ манфаатида жавобгар “K I L SUG’UR ” **** нисбатан берган даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни даъвогар вакили С.Жўрабоев (ишончномаасосида) иштирокида, ўз биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Жиззах вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда палата деб юритилади) даъвогар “****” АТБ (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида Жиззах туманларароиқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “K I L SUG’UR ” ****(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан **** **** сўм суғурта пули (товони)ни ундиришни сўраган. Палата даъво аризасида ишни ўзининг вакиллари иштирокисиз кўриб чиқишнисўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгар суд **** қадар суғурта товонини тўламаганлигини маълум қилиб, даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Бугунги суд **** жавобгар вакил иштирокини таъминламади.Бугунги суд **** **** ва жойи тўғрисидаги суднинг **** жавобгарларнинг почта манзилларига етказилганлигини тасдиқловчи гибрид почта маълумоти иш ҳужжатларида мавжуд. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига асосан иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилинишимумкин. Мазкур ҳолатда суд ИПКнинг **** ва ****-моддаларига асосан ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд даъвогар вакилининг кўрсатма ва тушунтиришларини эшитиб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, даъвогарнинг даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни ҳамда ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига асосан ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига асосан, **** – шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келибчиқади. Мазкур ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** мулкий суғурта шартномасидан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасига асосан, мулкий суғурта шартномасига мувофиқ бир тараф (суғурталовчи) шартномада шартлашилган **** (суғурта мукофоти) эвазига шартномада назарда тутилган воқеа (суғурта ҳодисаси) содир бўлганда бошқа тарафга (суғурта қилдирувчига) ёки шартнома қайси шахснинг фойдасига тузилган бўлса, ўша шахсга (наф олувчига) бу ҳодиса оқибатида суғурталанган мулкка етказилган зарарни ёхуд суғурталанувчининг бошқа мулкий манфаатлари билан боғлиқ зарарни шартномада белгиланган сумма (суғурта пули) доирасида тўлаш (суғурта товони тўлаш) **** олади. Мулкий суғурта шартномаси бўйича қуйидагилар суғурталаниши мумкин: муайян мол-мулкнинг йўқотилиши (нобуд бўлиши), кам чиқиши ёки шикастланиши хавфи; фуқаролик жавобгарлиги хавфи — бошқа шахсларнинг ҳаёти, соғлиғи ёки молмулкига зарар етказилиши оқибатида юзага келадиган **** бўйича жавобгарлик, қонунда назарда тутилган ҳолларда эса, шунингдек шартномалар бўйича жавобгарлик хавфи; тадбиркорлик хавфи — тадбиркорнинг контрагентлари ўз **** бузиши ёки тадбиркорга боғлиқ бўлмаган вазиятларга кўра бу фаолият шарт- шароитларининг ўзгариши туфайли тадбиркорлик фаолиятидан кутилган даромадларни ололмаслик хавфи. Иш ҳужжатларидан кўринишича, даъвогар ва фуқаро Ғаффоров Жасур Нормелиевич ўртасида **** йил 3 декабрда тузилган ****-сонли микроқарз шартномаси тузилган бўлиб, микроқарз шартномасига кўра даъвогар фуқарога Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 14 сентябрдаги “Кичик бизнесни ривожлантиришни молиявий ва институционал қуллаб-қувватлаш чоратадбирлари тўғрисида”ги ****-сонли қарорига асосан, “Бизнесга биринчи қадам 2” лойиҳаси доирасида, ҳоким ёрдамчисининг тавсияси асосида, оилавий тадбиркорликни йўлга қўйиш **** 36 ой муддатга, йиллик 25 фоиз устама тўлаш шарти билан, жами **** сўм микроқарз ****.Фуқаро эса шартноманинг иловасида келтирилган графикка асосан микроқарз ва унга ҳисобланган фоизларни қайтариш **** олган. Микроқарз шартномасига асосан кредит таъминоти сифатида **** йил 4апрелда даъвогар ва жавобгар ўртасида имзоланган ****-сонли кредитқайтмаслик хатарини суғурталаш бош шартномаси (кейинги ўринларда суғурта шартномаси деб юритилади)га асосан **** йил 3 декабрда берилган ****-сонли суғурта полиси олинган. Иш ҳужжатларидан кўринишича, фуқаро микроқарзни қайтариш графигига асосан қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатларни бузган, яъни қарзни узоқ **** мобайнида тўламай, муддати ўтган қарздорликка йўл қўйган.Натижада судга мурожаат қилингунга қадар микроқарз фоизидан **** **** сўм, асосий қарздан 2 **** **** сўм муддати ўтган қарздорлик вужудга келган (**** **** айланмаларининг кўчирмаси ва **** маълумотномаси иш ҳужжатларида мавжуд). Муддати ўтган қарздорликни тўлашни талаб қилиб, даъвогар томонидан фуқарога юборилган талабномалар ва олиб борилган музокаралар натижа бермаган. Даъво аризасида фуқаро Ғаффоров Жасур Нормелиевич вафот этганлигикўрсатилган. Шундан сўнг, даъвогар жавобгарга суғурта ҳодисаси содир бўлганлиги тўғрисида маълумот бериб, суғурта товонини тўлашни сўраб ариза билан мурожаат қилган.Жавобгар даъвогарнинг мурожаатини эътиборсиз қолдирган. Даъвогар қарздорликни солидар тартибда жавобгардан суғурта товони ҳисобидан ундириб бериш учун палатага мурожаат қилган.Палатада амалга оширилган медиация жараёнлариҳам самара бермаган.Кейин палата томонидан судга мурожаат қилинган. Даъвогар вакили томонидан судга **** қилинган маълумотномага кўра, микроқарз бўйича қарздорлик бугунги кунга қадар ҳам бартараф қилинмаган, ****йил 9 декабрь ҳолатига муддати ўтган фоиз қарзи 3 **** **** сўм, муддати ўтган асосийқарз 3 **** **** сўм, муддатли асосий қарз қолдиғи 11 **** **** сўм, жами қарздорлик 17 **** **** сўмни ташкил қилади. Кредит шартномасининг 4.2.бандига асосан қарз олувчи (жавобгар) кредитни ва у бўйича ҳисобланган фоизларни мазкур шартномада белгиланган муддатларда ва миқдорда тўлаш **** олган. Кредит шартномасининг 5.1.4.бандига асосан қарз олувчи томонидан мазкур кредит шартномасида белгиланган ҳар қандай тўлов **** **** ёки бизнес режа кўрсаткичлари тўлиқ **** ҳолларда **** фоизларни ҳамда кредит бўйича асосий қарзни муддатидан олдин, жумладан, ундирувни кредит таъминотига қаратиш орқали ундириб олиш ҳуқуқига эга. Суғурта шартномасининг 1.1.бандига кўра, кредит шартномаси – суғурта қилдирувчи билан қарз олувчи ўртасида тузилаётган шартнома бўлиб, унга мувофиқ суғурта қилдирувчи қарз олувчига Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 14 сентябрдаги “Кичик бизнесни ривожлантиришни молиявий ва институционал қуллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўҳрисида”ги ****-сонли ва **** йил 9 январдаги “**** йилда янги иш ўринарини ташкил этиш ва аҳоли бандлигига кўмаклашиш дастури тўғрисида”ги қарорилари асосида **** кредит бўлиб, **** (суғурта қилдирувчи) кредит шартномасиданазарда тутилган миқдорда ва шартларда пул маблағларини (кредитни) **** этиш, қарз олувчи кредит маблағлари ва унга ҳисобланган фоизлар ҳамда бошқа тўловларни кредит шартномасида белгиланган муддат ва миқдорда қайтариш **** юлатилган битим (шартнома)дир. Суғурта шартномасининг 3.1. бандига кўра, суғурта ҳодисаси бўлиб, суғурта муддатида юзага келган, қарздорнинг кредит шартномаси бўйича зиммасига олган **** **** ёки лозим **** ****, яъни кредит қарздорлигини (кредит бўйича асосий қарз ва фоизларни, пеняни) кредитшартномасида белгиланган шартлар ва муддатларда тўлай олмаганлиги ҳисобланади. Суғурта шартномасининг 6.6.3. бандида, суғурталовчи суғурта ҳодисаси содир бўлганда суғурта қилдирувчига ушбу шартномада белгиланган тартиб ва миқдорда суғурта пули (товони)ни тўлаш **** олган. Суғурта шартномасининг 8.2. бандига кўра, суғурта ҳодисаси юз бергандан сўнгсуғурталовчи суғурта пули (товони)ни тўлаш учун кредитнинг суғурталанмаган қисми бўйича гаровга қўйилган молмулкнинг реализация қилиниши ёки бошқатаъминот (кафиллик, кафолат ва ҳ.к.)нинг ундирилишини кутмай ҳамда суғурта пули(товони)дан қарздорликни қоплаш кредит таъминотининг бошқа турлари билан бир **** амалга оширилади. Суғурта шартномасининг 10.1.бандига кўра, суғурталовчи мазкур шартномабўйича ўз зиммасига олган **** билан қарз олувчи билан бирга кредитнингсуғурта қилинган қисми бўйича суғурта пули (товони) миқдорида суғурта қилдирувчи олдида солидар жавобгар бўлади. ФК ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчиликталабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласиодатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддаси тўртинчи қисмининг мазмунига кўра, кредит шартномаси муносабатларига нисбатан қарз шартномаси қоидалари қўлланилиши мумкин. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. ФК ****-моддасига кўра, агар қарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиббўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисминиқайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талабқилишга ****.Агар қарз шартномасида қарз бўйича фоизларни қарзнинг ўзини қайтариш муддатидан олдин тўлаш назарда тутилган бўлса, бу **** бузилган ****, қарз берувчи қарз олувчидан қарз суммасини тегишли фоизлари билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. ФК ****-моддасига кўра, қарздорлар шерик бўлиб **** олганида кредиторҳамма қарздорлардан **** солидар бажаришни ҳам, уларнинг ҳар бириданалоҳида-алоҳида **** ҳам, шу билан бирга қарзни тўла ёки унинг бир қисмини**** ҳам талаб қилишга ****. Солидар қарздорларнинг биридан тўлиқ қаноатланмаган кредитор ололмаган нарсасини бошқа солидар қарздорлардан талаб қилиш ҳуқуқига эга. Солидар қарздорлар **** тўла **** бурчли бўлибқолаверадилар. Юқоридагиларга асосан, суд жавобгар томонидан суғурта шартномасида белгиланган **** **** ишдаги ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топдидеб ҳисоблайди. Мазкур ҳолда, суд даъвогарнинг жавобгардан 17 **** **** сўм суғурта товонини ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди ва уни тўлиқ қаноатлантиришни лозимтопади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмида суд **** ишда иштирок этувчишахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. Қайд этилганларга кўра, суд ишни кўриш билан боғлиқ суд **** жавобгар зиммасига юклашни, жавобгардан даъвогар фойдасига **** сўмпочта **** ундиришни, жавобгардан Республика бюджетига **** **** сўм давлат божи ундиришни лозим деб топади. Юқоридагиларни инобатга олиб, ФКнинг ****, ****, ****, ****, ****, ****, ****моддалари, ИПКнинг ****, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарор қ и л д и: Даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилсин. Жавобгар “K I L SUG’UR ” **** ҳисобидан даъвогар“****” АТБ фойдасига 17 **** **** сўм суғурта товони ундирилсин.Жавобгар “K I L SUG’UR ” **** ҳисобидан даъвогар“****” АТБ фойдасига ва 41 **** сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар “K I L SUG’UR ” **** Республика бюджетига **** **** сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарори устидан бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, олти ой ичида кассация тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) мумкин. Судья ****