Решение #2836839 Экономические

4-****-****/****-сонли иқтисодийиш Биринчиинстанциясудида ишни кўрган судья– **** Апелляция инстанциясида маърузачи судья– **** Тафтишинстанциясида маърузачи судья - А.Тўйчиев ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Жиззахшаҳри ****5йил9 декабрь Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари****ва А.Тўйчиевдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида,ўз хизмат хонасидан даъвогар “Sh F z” фермер хўжалиги вакиллари **** (**** йил 4 апрелдаги 24-сонли ордер асосида), А.Рўзиев (**** йил 29 майдаги 31-сонли ордер асосида), **** (тингловчи), Жиноят ишлари бўйича Ромитан туман судидан жавобгар АТ“**** ****”вакили **** (**** йил 3 октябрдаги 8-сонли ишончномага асосан), Жиноят ишлари бўйича Бухоро туман судидан Кадастр агентлигининг Давлат кадастрлар палатаси Бухоро вилоят бошқармасининг вакили **** (**** йил 1 декабрдаги ишончнома асосида),****даги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус **** иштирокида,даъвогар“SH F YZ” фермер хўжалигининг жавобгарлар Ўзбекистон Республикаси АТ “**** ****” ва унинг Бухоро вилоят филиали ҳамда Гала Осиё бўлимларига нисбатан **** қилган даъво аризаси юзасидан қабул қилинган Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 1 августдаги ҳал қилув қарори ва Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанцияси судининг **** йил 16 октябрдаги қарорига нисбатан“SH F YZ” фермер хўжалигитомонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятини,Жиззах вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатижойлашганбиносида,видеоконференцалоқа режимидаги очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Даъвогар“Sh F z” фермер хўжалиги (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) ва Ўзбекистон Республикаси АТБ “Халқ ****”нинг (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)Гала Осиё бўлимиўртасида **** йил 13 декабрда ****-сонли кредит шартномаси тузилган. Мазкур шартномага кўра, **** даъвогарга “Ғишт ишлаб чиқариш заводини таъмирлаш” **** 3 йил муддатда, 1 ой имтиёзли даври билан, йиллик 22,99 фоиз тўлаш шарти билан 1.****.****.**** сўм миқдорида кредит****, даъвогар эса ўз навбатида олинган пул маблағларини белгиланган муддатда 1 қайтариш ва пул маблағларидан фойдаланганлиги учун фоизлар тўлаш **** олган. Кредит қайтарилишининг таъминоти сифатида **** йил 15 декабрдаги ипотека шартномасига асосан даъвогарга тегишли Бухоро тумани,“Дехча” маҳалла фуқаролар йиғини, Дехча қишлоғида жойлашган 1,74 гектар умумий ер майдонига эга бўлган, шундан умумий майдони ****,58 кв.метр, фойдаланиш майдони ****,74 кв.метрдан иборат бўлган “Айланма пишган ғишт ишлаб чиқариш цехи” биноси доимий фойдаланиш ҳуқуқи билан бирга гаровга қўйилган. Даъвогарнизодаги 1,74 гектар ер майдони қишлоқ хўжалигида мўлжалланган ер майдони ҳисобланишини, гаров объекти бўла олмаслигини, ушбу майдонда “Иссиқхона комплекси” ҳам мавжудлигини, гаровдаги мулкни баҳолашда иссиқхона **** баҳоланмаганлиги, суғориладиган ер майдонининг ер тоифаси ўзгартирилмаганлиги сабабли ипотека шартномасини **** эмас деб топишни сўраган. Бухоро туманлараро иқтисодий суднинг **** йил 1 августдаги ҳал қилув қарорига асосан даъвогарнинг даъво аризасини қаноатлантириш рад этилган. Даъвогарнинг мазкур қарорга берилганапелляция шикояти бўйичаБухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил16октябрдаги қарори биланБухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 1 августдаги ҳалқилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган. Даъвогар томонидан мазкурсуд қарорлари устидан тафтиш тартибида шикоят берилиб, биринчиинстанция судинингҳал қилув қарори ва апелляция инстанцияси судининг қарорини бекор қилиб, даъво талабини қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган. Апелляция судлов ҳайъатининг **** йил 9 октябрдаги **** билан иш биринчи инстанция суди қоидалари бўйича кўришга ўтилиб, ишга низо предметига нисбатан **** талаб билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида ****даги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус **** ва фуқаро Ядгаров Жавоҳир Джалилович жаалб этилган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакилитафтиш шикоятидаги **** қўллаб-қувватлаб, **** 1.74 гектар ер майдони қишлоқ хўжалигида фойдаланмайдиган ер тоифасига ўтказилмаганлиги, кадастрга юборилган аризада ҳам 1.34 геткар ернинг қишлоқ хўжалигида фойдаланадиган тоифада эканлиги,****0.40 гектар ер қишлоқ хўжалигида фойдаланмайдиган ер тоифасига киришига нотариус эътибор қаратмаганлиги, шартнома давлат кадастрлар палатасидан рўйхатдан ўтказилмаганлиги, апелляция инстанциясида мазкур **** келтирганида, бу далилларни янги далил сифатида эътиборга олмаганлиги,Ер кодекси талаби бўйича қишлоқ хўжалигида фойдаланадиган ерни гаровга қўйиш мумкин эмаслиги, уни ижарага бериш мумкинлиги, бу ер хусусийлаштирилганда гаровга қўйилса бўлиши,даъво аризаси киритганда айнан Фуқаролик кодексининг ****-моддаси ёки бошқа бир моддасини асос қилмаганлиги, мазкур шартнома тузилишида қонунчилик ҳужжатлари бузилганлиги, жумладан, ер кодекси талаблари бузилганлигини маълум 2 қилиб,тафтиш шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ва апелляция инстанциясининг қарорини бекор қилишнисўради. Суд **** иштирок этган **** вакилифермер кредит шартномасини ҳамда ипотека шартномасини ҳам ўзи имзолаганлиги, кредит шартномасида ҳам ер майдони ўлчамлари кўрсатилганлиги, бундан ташқари, мулкни баҳолаш юзасидан тузилган далолатномада ҳам гаровга қўйилаётган мулк ва ер участка чегаралари кўрсатилганлиги, далолатномани фермер хўжалиги раиси ўзи имзолаб тасдиқлаганлиги,шартнома тузилган **** барча ҳаракатларга эътироз бўлмаганлигини маълум қилиб, тафтиш шикоятини қаноатлантиришни рад этишнисўради. Суд **** иштирок этган****даги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус **** **** йил 15 декабрь куни тарафлар “SH F YZ” фермер хўжалиги, АТ “ LQ B NKI”Гала Осиё бўлимиўртасида ипотека шартномаси расмийлаштирилганлиги, ипотека предметисифатидафермер хўжалигига тегишли айланма пишиқ ғишт ишлаб чиқариш цехи гаровга қўйилганлиги,цех1.74 гектар ер майдонида жойлашганлиги,Ҳокимнинг **** йил 10 октябрдаги ****-сонли қарори билан фермерликка “ички хўжалик иссиқхона” ҳамда “айланма пишиқ ғишт ишла чиқариш цехи”ни қуриш учун ер майдони ****лиги,**** йил 6 июндаги ****-сонли қарори билан “Айланма пишиқ ғишт ишлаб чиқариш цехи” биноси файдаланишга қабул қилинган ва Ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат **** **** йил 12 июндаги BU****-сонли гувоҳномаси билан “Айланма пишиқ ғишт ишлаб чиқариш цехи” давлат рўйхатидан ўтказилганлиги, шартномани ихтиёрий равишда тарафлар розилиги билан расмийлаштирганлиги, келишув далолатномада цех атрофидаги ерлар ҳам кўрсатилганлиги тўғрисида кўрсатма берди. Суд **** иштирок этганДавлат кадастрлар палатаси Бухоро вилоят бошқармасининг вакили фермер хўжалигигаҲокимнинг **** йил 10 октябрдаги ****-сонли қарори билан1.74 гектар ер майдони ****лиги, бу бўйича кадастр ҳужжатлари расмийлаштирилганлиги, гувохнома берилганлиги, ер майдони 1.34 га.қисми қишлоқ хўжалигида фойдаланадиган, 0.40 гектар майдони қишлоқ хўжалигида фойдаланмайдиган ер бўлганлиги, ҳозирда ҳам шундай ҳолатда эканлиги, ҳоким қарори ва кадастр ҳужжатлари ўзгармаганлиги тўғрсида кўрсатма берди. Судлов ҳайъати, тарафлар вакилларининг тушунтиришлари,тафтишшикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўрабиринчи инстанция судининг **** й ил 1 августдаги ҳал қилув қарори ҳамдаапелляцияинстанция судининг **** йил16 октябрдагиқарориниўзгаришсиз, тафтиш шикоятиниқаноатлантиришдан рад қилишнилозим топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд муҳокамасида аниқланган ҳолатларга кўра,даъвогар ва жавобгарнинг Гала Осиё бўлими ўртасида **** йил 13 декабрда ****-сонли кредит шартномаси тузилган. Шартномага кўра, **** даъвогарга “Ғишт ишлаб чиқариш заводини таъмирлаш” **** 3 йил муддатда, 1 ой имтиёзли даври билан, йиллик 22,99 фоиз тўлаш шарти билан 1.****.****.**** сўм миқдорида кредит ****, 3 даъвогар эса ўз навбатида олинган пул маблағларини белгиланган муддатда қайтариш ва пул маблағларидан фойдаланганлиги учун фоизлар тўлаш **** олган. Кредит қайтарилишининг таъминоти сифатида **** йил 15 декабрдагиБухоро туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус **** томониданрасмийлаштирилганипотека шартномасига асосан даъвогарга тегишли Бухоро тумани,“Дехча” маҳалла фуқаролар йиғини, Дехча қишлоғида жойлашган 1,74 гектар умумий ер майдонига эга бўлган, шундан умумий майдони ****,58 кв.метр, фойдаланиш майдони ****,74 кв.метрдан иборат бўлган “Айланма пишган ғишт ишлаб чиқариш цехи” биноси доимий фойдаланиш ҳуқуқи билан бирга гаровга қўйилган. Даъвогар **** олдидаги кредит маблағларини белгиланган муддатдатўлашчоралариникўрмаганлигибоис, жавобгарнингдаъвогарга нисбатан **** йил ноябрь ойи ҳолатигажами 1.****.****.**** сўм муддатли ва муддати ўтган кредит қарздорлиги ундириш юзасидан судга даъво аризаси киритилган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 13 январдаги ҳал қилув қарори билан **** даъвогарга нисбатан киритган даъво аризаси қаноатлантирилган. Ундирув гаровга қўйилган даъвогарга тегишли Бухоро тумани,“Работиқалмоқ”қишлоқ фуқаролар йиғини,“Дехча”қишлоғида жойлашган 1,74 гектар умумий ер майдонига эга бўлган, шундан умумий майдони ****,58 кв.метр, фойдаланиш майдони ****,74 кв.метрдан иборат бўлган “Айланма пишган ғишт ишлаб чиқариш цехи” биноси ҳамда ушбу мулкнинг жойлашган ер майдонидан доимий фойдаланиш ҳуқуқи билан бирга қаратилган. Даъвогар ўз даъво аризасида 1,74 гектар ер майдони қишлоқ хўжалигида мўлжалланган ер майдони ҳисобланишини, туман ҳокимлигининг **** йил 9 декабрдаги ****-сонли қарорига асосан 49 йилган пахта-ғаллачилик йўналишида ижарага берилганлигини, **** ер майдони гаров объекти бўла олмаслигини, 1,74 гектар ер майдонида “Иссиқхона комплекси” ҳам мавжудлигини, гаровдаги мулкни баҳолашда иссиқхона **** баҳоланмаганлигини, суғориладиган ер майдонининг ер тоифаси ўзгартирилмаганлигибоисипотека шартномаси ўз-ўзидан **** эмаслигиниасос қилиб кўрсатган. Апеллция судлов ҳайъати даъвогарнингушбу**** биланқуйидаги асосларга кўра асосли равишдакелишмаган. Хусусан,Бухоро туман ҳокимининг **** йил 9 декабрдаги ****-сонли қарори билан фуқаро **** фермер хўжалиги ташкил этиш учун жами 68,91 гектар, шундан 60,88 гектар экин ери, 1,27 гектар узумзор, 6,76 гектар бошқа ер майдони 49 йил муддатда ижарага берилган. Туман ҳокимининг**** йил 10 октябрдаги ****-сонли қарорибилан пахта-ғалла йўналишида фаолият кўрсатиб келаётган кўп тармоқли даъвогарга“ички хўжалик иссиқхона” ҳамда “айланма пишиқ ғишт ишла чиқариш цехи”ни қуриш учун ер майдони****, фермер хўжалигига ўзига 4 тегишли бўлган ****-контурдан ички хўжалиги қурилиши учун жами 1,74 гектар, шундан 1,34 гектар 49 (қирқ тўққиз балл бонитетли) тутзордан иссиқхона ва 0,40 гектар бошқа **** мўлжалланган қишлоқ хўжалигида фойдаланилмайдиган ер майдонида айланма пишиқ ғишт ишлаб чиқариш цехи қуришга рухсат берилган. Туман ҳокимининг**** йил 6 июндаги ****-сонли қарори билан “Айланма пишиқ ғишт ишлаб чиқариш цехи” биноси файдаланишга қабул қилинган ва Ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат **** **** йил 12 июндаги BU****-сонли гувоҳномаси билан “Айланма пишиқ ғишт ишлаб чиқариш цехи” давлат рўйхатидан ўтказилган. Шунингдек, Ер тузиш ва кўчмас мулк кадастри давлат **** **** йил 16 октябрдаги BU****-сонли гувоҳномаси билан жами 1,74 гектар ер участкаси давлат рўйхатидан ўтказилган. Ўзбекистон РеспубликасинингФуқаролик кодекси (бундан кейинги матнлардаФК деб юритилади) ****-моддаларида назарда тутилган асослар мавжуд бўлганда битим **** эмас деб топилиши мумкин. Даъвогарнинг даъво аризасидаги асоси тарафлар ўртасида расмийлаштирилган **** йил 15 декабрда тузилган **** BH-сонли ипотека шартномасини **** эмас деб топиш асосини келтириб чиқармайди. Бундан ташқари, иш биринчи инстанция судида кўриш жараёнида даъво талабининг асосиЎзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодекси (бундан кейинги матнларда ИПК деб юритилади)****-моддаси талаблари асосида даъвогар томонидан ўзгартирилмаган. Кейинчалик, апелляция инстанциясида даъвогар томонидан тарафлар ўртасидаги ипотека шартномаси белгиланган тартибда давлат органи томонидан рўйхатдан ўтказилмаганлик ҳолати келтирилган. ИПК ****-моддасининг учинчи қисмига кўра, апелляция инстанцияси судида ишларни бирлаштириш тўғрисидаги, даъвонинг предметини ёки асосини, даъво талабларининг миқдорини ўзгартириш ****, қарши даъво **** этиш, ишда иштирок этиш учун учинчи шахсларни жалб этиш тўғрисидаги қоидалар, шунингдек ушбу Кодексда **** биринчи инстанция судида ишни кўриш учун белгиланган бошқа қоидалар қўлланилмайди. Бундан ташқари,апелляция инстанциясидақишлоқ хўжалигига мўлжалланган айрим ер участкаларининг ер фонди тоифаси ўзгартирилганлигига ҳуқуқий асос келтирилган. Шунингдек,Давлат кадастрлари палатаси Бухоро туман филиалининг **** йил 5 сентябрдаги нотурар жой тоифасидаги кўчмас мулк объектининг кадастр паспортида ер участкасининг номи “Айланма пишиқ ғишт ишлаб чиқариш цехи” эканлиги, ҳуқуқий ҳужжатга асосан **** кв.метр, амалда ҳам **** кв.метр эканлиги қайд этилган. Шу билан бирга, Ўзбекистон Республикаси Давлат солиқ қўмитаси ҳузуридаги Кадастрлар агентлиги Бухоро туман бўлимининг ****-сонли маълумотномасига кўра, нотурар жойнинг қурилиш майдони ****,58 кв.метр ташкил этиши, фойдаланилган ер майдони **** кв.метр нотурар бинога нисбатан мулк эгаси даъвогар эканлиги қайд этилган. 5 Даъвогардаъво талабидакадастр бўлими томониданнотариусганизодаги объектни 0.40 га кам кўрсатган бўлсада,тўлиқ 1.74 га кўрсатган ҳолдарасмийлаштирилганлигини,ипотека шартномасидавлат рўйхатидан ўтмаганлигини қайд этган. Бухоро туманидаги хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Аслонова**** томонидан**** йил 15 декабрь кунирасмийлаштирилган******** ипотека шартномасининг 3.1.1-бандибиланнизодаги 1.74 гектар умумий ер майдонидаги бино ва ер майдонидавлат рўйхатидан ўтказилган20:01:11:01:04:**** кадастр ****асосида қайд этилган. Шу сабабли даъвогарнинг ушбу **** асоссиз ҳисобланади ваипотека шартномасининг давлат рўйхатидан ўтказилмаганлигишартномани расмийлаштирилишибиланбоғлиқ эмас. Биринчи инстанция суди ишда аниқланган ҳолатлар ва қонунга кўра битимни **** эмас деб топиш асослари йўқлиги сабабли моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаган ҳолда мазкур даъво талабини қаноатлантиришни рад этиш ва **** филиали юридик шахс **** эга эмаслиги, яъни иқтисодий судда низо бўйича тараф бўла олмаслиги сабабли унга нисбатан ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан иш юритишни тугатиш **** **** қонуний тўхтамга келганва ўз навбатида апелляция судлов ҳайъатиҳал қилув қарорининг ушбу хулосаси билан асосли равишда келишган. ИПК****7-моддасинингбиринчи қисми 1-бандига биноан тафтиш инстанцияси судиҳал қилув қарори, қарор устидан берилган тафтиш шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйичаҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга ****. Бундай ҳолатда судлов ҳайъатибиринчи инстанция судининг**** йил 1 августдагиҳал қилув қарориҳамдаапелляция инстанцияси судининг **** йил16октябрдаги қарорини ўзгартириш ёки бекор қилишлар учун асослар бўлмаганлиги сабабли суд қарорларини ўзгаришсиз,“Sh F z” фермер хўжалиги томонидан берилган тафтиш шикоятини қаноатлантирмасдан қолдиришни лозим топади. Судлов ҳайъати ишни кўриш билан боғлиқ суд **** **** масаласини муҳокама қилиб, ИПК ****-моддасига асосансуд **** даъвогар зиммасига юклашни,даъвогартомонидантафтиш инстанциясиинстанцияси учунолдиндан тўланган 1.****.****сўм давлат божинива 41.**** сўм почта **** ўз зиммасида қолдиришни,даъвогардан Олий суд депозитига****.**** сўмишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ**** ундиришнилозимтопади. Юқоридагиларга кўра ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси ****, ****, ****4, ****6, ****7, ****9-моддаларини қўллаб, судлов ҳайьати қа р о рқи лад и: Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 1 августдаги ҳал қилув қарори ҳамда Бухоровилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати 6 апелляция инстанцияси судининг **** йил16 октябрдагиқарориўзгаришсиз, “Sh F z” фермер хўжалигинингтафтиш шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. “Sh F z” фермер хўжалиги ҳисобидан Олий суд депозитига ****.**** сўм ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** ундирилсин. Ижро ****сиберилсин. Қарор қабул қилинган **** бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин. Раислик этувчи И.Умаров ҳайъат аъзолари М.Фаязов АТўйчиев 7