Решение #2837372 Экономические

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** тумани **** йил * декабрь **** туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси ****нинг суд **** котиблигида,даъвогар вакиллари **** (**** йил 1 августдаги 3-сонли ишончнома), адвокат **** (**** йил 1 июлдаги 1сонли ордер ва **** йил 28 августдаги 01-сонли ишончнома),жавобгар вакиллари **** (**** йил 2 сентябрдаги ****-сонли ишончнома), **** (**** йил 4 июндаги ****-сонли ишончнома) ва **** (**** йил 15 октябрдаги ****-сонли ишончнома) иштирокида, даъвогар **** масъулияти чекланган жамияти тугатиш бошқарувчисининг жавобгар ****бошқаруви ва ******** филиали зиммасига **** туманлараро иқтисодий судининг 08.09.**** йилдаги ****-сонли ҳал қилув қароридан кейин кредит фоизи ҳисоб варағидан ****-сонли кредит фоизи ҳисоб варағидан 03.01.**** йилдан 03.05.**** йилга қадар ****,****, ****-сонли кредит фоиз ҳисоб варағидан 27.12.**** йилдан 25.07.**** йилгача бўлган даврда ****,**** ва ****-сонли кредит фоизи ҳисоб варағидан 27.02.**** йилдан 23.12.**** йилга қадар ****,**** ҳамда ****-сонли пеня ҳисоб варағидан 03.01.**** йилдан 15.04.**** йилга қадар ****,46 жами бўлиб **** ****,**** фоиз ва пеняларни ҳисобдан чиқариш ҳамда **** туманлараро иқтисодий судининг 08.09.**** йилдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан ундирилган **** **** сўм кредит суммасига нисбатан 01.01.**** йилдан фоиз ва пеняларни ҳисобламаслик **** юклаш **** даъво аризасини**** туманлараро иқтисодий судининг биносида, видеоконференцалоқа режимидагиочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: даъвогар**** масъулияти чекланган жамияти тугатиш бошқарувчиси (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) даъво аризасидажавобгар****бошқаруви ва ******** филиали (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)зиммасига**** туманлараро иқтисодий судининг 08.09.**** йилдаги ****-сонли ҳал қилув қароридан кейин кредит фоизи ҳисоб варағидан ****-сонли кредит фоизи ҳисобварағидан 03.01.**** йилдан 03.05.**** йилга қадар ****,****, ****-сонли кредит фоиз ҳисоб варағидан 27.12.**** йилдан 25.07.**** йилгача бўлган даврда ****,**** ва ****-сонли кредит фоизи ҳисоб варағидан 27.02.**** йилдан 23.12.**** йилга қадар ****,**** ҳамда ****-сонли пеня ҳисоб варағидан 03.01.**** йилдан 15.04.**** йилга қадар ****,46 жами бўлиб **** ****,**** фоиз ва пеняларни ҳисобдан чиқариш ҳамда **** туманлараро иқтисодий судининг 08.09.**** йилдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан ундирилган **** **** сўм кредит 1 суммасига нисбатан 01.01.**** йилдан фоиз ва пеняларни ҳисобламаслик **** юклашнисўраган. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилингантугатиш бошқарувчисисуд **** иштирок этмади. Иш ҳужжатларида тугатиш бошқарувчиси суднинг суд муҳокамаси **** ва жойи **** **** олганлигини тасдиқловчи гибрид почта маълумотномаси мавжуд. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра “иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин”. Шу сабабли, суд ишнитугатиш бошқарувчиси иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд **** иштирок этган даъвогар вакиллари ўз тушунтиришларида, даъво аризасидаги **** такрорлаб, жавобгартомонидандаъвогарнинг кредит қарздорлигига нотўғри пенява фоизларҳисобланганлигинибилдириб,даъво аризасини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакиллари даъво талаби юзасидан нотўғри пеня ва фоизлар ҳисобланмаганлигини маълум қилишиб, даъво талабларини рад қилишни сўради Суд,тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларига ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги асосларга кўра, даъво талабиниқаноатлантиришнилозимтопади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддасибиринчиқисмига кўра Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55моддасибиринчиқисмигакўра ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасиучинчиқисмига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 65-моддаси биринчи қисмида фуқаролар фаровонлигини оширишга қаратилган Ўзбекистон иқтисодиётининг негизини хилма-хил шакллардаги мулк ташкил этади.Давлат бозор муносабатларини ривожлантириш ва ҳалол **** учун 2 шарт-шароитлар яратади, истеъмолчиларнинг ҳуқуқлари устуворлигини ҳисобга олган ҳолда иқтисодий фаолият, тадбиркорлик ва меҳнат қилиш эркинлигини кафолатлаши қайд этилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг(бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасида “кредит шартномаси бўйича бир тараф — **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олиши” белгиланган. Иш ҳужжатларидан кўринишича, даъвогар ваиккинчитарафдан жавобгар ўртасида2021йил4 майда20-сонликредит шартномаси(матнда “шартнома” деб юритилади)ва унга **** йил 18 июлда 1-сонли қўшимча келишув тузилган.Шартноманинг1.1.-бандига кўра,жавобгар **** **** сўммиқдоридаги пул маблағлари **** ўз зиммасига олади,қарз олувчи-даъвогар эсаолинган пул суммасинишартномада белгиланган муддат ва шартлардақайтариш **** олади.Шартноманинг1.2.-бандига кўра, Қарз олувчи кредитдан фойдаланган учун кредиторга йиллик22,99% миқдоридаги фоизни тўлаш **** олган. Даъвогарнинг билдиришича, **** туманлараро иқтисодий судининг 08.09.**** йилдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан келтириб ўтилган шартнома бўйича жавобгар ҳисобига ундирув амалга оширилганидан кейин кредит фоизи ҳисоб варағидан ****-сонли кредит фоизи ҳисоб варағидан 03.01.**** йилдан 03.05.**** йилга қадар ****,****, ****-сонли кредит фоиз ҳисоб варағидан 27.12.**** йилдан 25.07.**** йилгача бўлган даврда ****,**** ва ****-сонли кредит фоизи ҳисоб варағидан 27.02.**** йилдан 23.12.**** йилга қадар ****,**** ҳамда ****-сонли пеня ҳисоб варағидан 03.01.**** йилдан 15.04.**** йилга қадар ****,46 жами бўлиб **** ****,**** фоиз ва пеня жавобгар томонидан нотўғри ҳисобланган, шу сабабли ҳисобдан чиқаришни сўраган. ИПК 25 ва 26-моддаларида ишларнинг судга тааллуқлилиги ҳамда иқтисодий суд томонидан ҳал этиладиган низолар тоифа/турлари белгиланганбўлиб, уларнинг таркибида нотўғри ҳисобланган пеня ва фоизларни ҳисобдан чиқариш масаласи келтирилмаган. Шунингдек, нотўғри ҳисобланган пеня ва фоизлар масаласи низоли бўлиб, алоҳида даъво тартибида ҳал қилиниши лозим бўлади. Бундан ташқари,ФК меъёрларида ҳамҳисобдан чиқариш масаласи белгиланмаган. ИПКнинг****-моддаси 1-бандида “иш иқтисодий судга, фуқаролик ишлари бўйича судга ёки маъмурий судга тааллуқли бўлмаса” суд иш юритишни тугатиши белгиланган. Юқоридагиларга асосансуд,даъвогарнингжавобгар****бошқаруви ва ******** филиали(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) зиммасига**** туманлараро иқтисодий судининг 08.09.**** йилдаги ****сонли ҳал қилув қароридан кейин кредит фоизи ҳисоб варағидан ****-сонли 3 кредит фоизи ҳисоб варағидан 03.01.**** йилдан 03.05.**** йилга қадар ****,****, ****-сонли кредит фоиз ҳисоб варағидан 27.12.**** йилдан 25.07.**** йилгача бўлган даврда ****,**** ва ****-сонли кредит фоизи ҳисоб варағидан 27.02.**** йилдан 23.12.**** йилга қадар ****,**** ҳамда ****-сонли пеня ҳисоб варағидан 03.01.**** йилдан 15.04.**** йилга қадар ****,46 жами бўлиб **** ****,**** фоиз ва пеняларни ҳисобдан чиқариш талаби бўйича иш юритишни тугатиш тўғрисида тўхтамга келди. Шу билан бирга, даъвогар даъво аризасида жавобгар зиммасига **** туманлараро иқтисодий судининг 08.09.**** йилдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан ундирилган **** **** сўм кредит суммасига нисбатан 01.01.**** йилдан фоиз ва пеняларни ҳисобламаслик **** юклаш сўраган. ФКнинг****-моддаси учинчи қисмида “кредит бўйича қарздорликни ундириш тўғрисида суднинг ҳал қилув қарори чиқарилганда суд қарорида кўрсатилган, кредит бўйича ундириладиган суммага нисбатан ушбу Кодекснинг ****-моддаси биринчи ва иккинчи қисмларида ҳамда ****моддаси биринчи қисмида назарда тутилган фоизлар, шунингдек неустойка ҳисобланиши тўхтатилади”. “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига кредит **** **** тартибини такомиллаштириш ҳамда аҳолининг микромолиявий хизматлардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтиришга қаратилган ўзгартиришлар ва қўшимча киритиш тўғрисида”ги **** йил 27 февралдаги ЎРҚ-****-сон Қонунининг 5-моддасига кўра суднинг ҳал қилув қарори чиқарилганда фоизлар, шунингдек неустойка ҳисобланиши **** йил 1 январдан эътиборан юзага келган муносабатларга нисбатан татбиқ этилиши белгилаб берилган. Ушбу ҳолатда фоизлар, шунингдек неустойка ҳисобланиши тўхтатилиши ФК ****-моддасида белгиланган. ИПКнинг72-моддасида “қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас”лиги, 74-моддасида эса “суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олиниши” белгиланган. Келтириб ўтилганларни ва қонунда фоизлар, шунингдек неустойка ҳисобланиши тўхтатилиши белгиланганлигини, ҳамда бу ерда **** шартномавий эмас, балки қонуний эканлигини, даъво талаби асоссиз эканлигини инобатга олиб,суд даъвогарнинг жавобгар зиммасига **** туманлараро иқтисодий судининг 08.09.**** йилдаги ****-сонли ҳал қилув 4 қарори билан ундирилган **** **** сўм кредит суммасига нисбатан 01.01.**** йилдан фоиз ва пеняларни ҳисобламаслик **** юклаш талабини рад этишни лозим топади. ИПКнинг****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божи тўғрисида” **** йил 06 январдаги ЎРҚ-****-сонли Қонуни 18-моддасибешинчи бандида иш юритиш тугатилганда давлат божи қайтарилишибелгиланган. Суд даъвогарнинг битта талаби бўйича иш юритиш тугатилганлигини инобатга олиб, давлат божи ундирмасликни, иккинчи талаби бўйича эсаушбу Қонун билан белгиланган Давлат божи ставкалари миқдорларининг 2-бандининг б) бандига мувофиқ БҲМнинг 10 баравари миқдорида давлат божини ундириш тўғрисида тўхтамга келди. Суд, суд ****даъвогарзиммасига юклашни, олдиндан тўланган412**** почта ****ўзининг зиммасида қолдиришни, Республика бюджети (Суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармаси)га ****сўмдавлат божи,Олий суднинг депозит ҳисоб ********сўм видеоконференцалоқа ****ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг****-моддаси, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг25, ****, ****, ****, ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: даъвогарнинг фоиз ва пеняларни ҳисобламаслик **** юклаш даъвоталаби рад этилсин. Даъвогарнинг фоиз ва пеняларни ҳисобдан чиқариш талаби бўйича иш юритиш тугатилсин. Олдиндан тўланган **** сўм почта ****даъвогар **** масъулияти чекланган жамиятизиммасида қолдирилсин. Даъвогар **** масъулияти чекланган жамияти ҳисобиданРеспублика бюджети (Суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармаси)га**** сўм давлат божи,Олий суднинг депозит ҳисоб ********сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ўтгач, қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарориқонуний кучга кирганданкейин ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки ушбу муддатда апелляция шикояти (протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация шикояти (протест) бериши мумкин. Судья **** 5