Решение #2837417 Экономические

4-1504-2501/14528-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСП БЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Марғилон шаҳри 2025 йил 5 декабрь Марғилон туманлараро иқтисодий судининг раиси, судья А.Акбаров, судья ёрдамчиси Х.Хасановнинг котиблигида, даъвогар ЯТТ Охунов Рахмонали Рахматилаевичнинг жавобгар “Навоий кон-металлургия комбинати” АЖдан 686 284 000 сўм асосий қарз, 199 022 360 сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни жавобгар вакили Г.Буранбаев (2024 йил 3 январдаги 03-01-01/02/27-сонли ишончнома асосида) иштирокида, суд биносида, видеоконференцалоқа режимидаги очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуй даг ларн аниқлади: ЯТТ Охунов Рахмонали Рахматилаевич (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга мурожаат қ л б, “Навоий кон-металлургия комбинати” АЖ (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан 686 284 000 сўм асосий қарз, 199 022 360 сўм пеня ундиришни сўраган. Даъвогар судга Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 157-моддаси тартибида даъвонинг асосини ўзгарт р ш ва даъво талаблари миқдорини камайтириш тўғрисидаги ариза билан мурожаат қ л б, жавобгардан 686 284 000 сўм асосий қарз, 199 022 360 сўм пеня ундиришни сўраган. Ариза иш юритишга қабул қ л нган. Суд мажлисида жавобгар вакили тушунтириш бериб, қарздорл кка эътирози йўқлигини маълум қ л б, пеняни қаноатлант р шн рад этишни сўради. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 234-моддасининг иккинчи қ см га кўра, мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда мажбуриятлар маҳсулот етказиб бериш шартномасидан келиб чиққан. ФКнинг 437-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўз ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий мақсадларда, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа мақсадларда фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа мақсадларда фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қ л ш ва уларнинг ҳақ н тўлаш мажбуриятини олади. Тарафлар ўртас да 2025 йил 8 апрелда 4433837.1.1-сонли маҳсулот (пайвандлаш ускунаси) етказиб бериш шартномаси тузилган. Шартноманинг 1-бандида даъвогар товарларни жавобгарга топшириш, жавобгар эса товарларни қабул қ л ш ва уларнинг ҳақ н тўлаш мажбуриятини олган. Шартноманинг 2.1-бандида товарлар ҳақ н олдиндан тўлаш белгиланган. Даъвогар 2025 йил 6 августдаги 4433837.1.1-сонли ҳ собварақфактура асосида 686 284 000 сўмлик товарлар етказиб берган. Жавобгар эса уларнинг ҳақ н тўламаган. Натижада қарздорл к юзага келган. ФК 420-моддасининг иккинчи қ см га кўра, сотиб олувчи олди-сотди шартномасида назарда тутилган товар ҳақ н олдиндан тўлаш мажбуриятини бажармаган тақдирда ушбу Кодекснинг 256-моддасида назарда тутилган қо далар қўлланад , 256-модданинг тўртинчи қ см га кўра, агар бир тараф шартномада белгилаб қўй лган ўз мажбуриятини бажармаган бўлишига қарамай, иккинчи тараф мажбуриятнинг муқобил ижросини амалга оширган бўлса, биринчи тараф ўз мажбуриятини бажариши шарт. ФК 449-моддасининг биринчи қ см да сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар ҳақ н шартномада назарда тутилган ҳ соб-китоблар тартиби ва шаклига амал қ лган ҳолда тўлаши белгиланган. Тарафлар вакилларининг судга маълум қ л ш ча, даъво аризаси судга топширилгач жавобгар томонидан тўлов амалга оширилган. ФКнинг 236-моддасига кўра, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонунч л к талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўй лад ган бошқа талабларга мувофиқ лозим даражада бажарилиши керак. Юқоридагиларга кўра, суд даъвонинг асосий қарз ундириш қ см н қаноатлант р шн лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгардан 199 022 360 сўм пеня ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқ й базаси тўғрисида”ги қонун 32-моддасининг иккинчи қ см да етказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) ҳақ н ўз вақтида тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказ б юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлаши белгиланган. Бундай ҳолатда суд даъвонинг пеня ундириш қ см н асосли деб ҳ соблайд . Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2007 йил 15 июндаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатлар н қўллашн нг айрим масалалари ҳақ да”ги 163-сонли қарор н нг 4-бандида ФКнинг 326-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ҳақл л г , неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг 327-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Суд даъвогар томонидан ўз вақтида судга мурожаат этмаганлиги, бу эса пеня миқдорини ошишига олиб келганлигини эътиборга олиб, пеняни 35 000 000 сўмга камайтиришни, қолган қ см н қаноатлант р шн рад этишни лозим топади. ИПК 118-моддасининг биринчи қ см да суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлант р лган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, бешинчи қ см да даъвогарнинг талаблари у судга мурожаат қ лган дан сўнг жавобгар томонидан ихтиёрий равишда қаноатлант р лса, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши, олтинчи қ см да агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш ҳақ даг талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунч л кда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд харажатларининг камайтирилиши ҳ собга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. Юқоридагиларга асосан, ИПКнинг 118, 176-179-моддаларини қўллаб, суд қарор қилади: Даъво қ сман қаноатлант р лс н. Жавобгар “Навоий кон-металлургия комбинати” АЖдан даъвогар ЯТТ Охунов Рахмонали Рахматилаевичга 686 284 000 сўм асосий қарз, 35 000 000 сўм пеня, 8 853 063,6 сўм давлат божи ва 41 200 сўм почта харажатлари ундирилсин. Даъвонинг қолган қ см н қаноатлант р ш рад этилсин. Ортиқча тўланган 936,4 сўм давлат божи даъвогар ЯТТ Охунов Рахмонали Рахматилаевичга қайтар лс н. Жавобгар “Навоий кон-металлургия комбинати” АЖдан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳ собварағ га 103 000 сўм ВКА харажатлари ундирилсин. Ҳал қ лув қарор устидан ҳал қ лув қарор қабул қ л нган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали апелляция тартибида шикоят қ л ш (протест келтириш) мумкин. Судья А.Акбаров