Решение #2837550 economic_new

****02/****-сонли иқтисодий иш Ҳал қилув қарори Ўзбекистон Республикаси номидан Жиззах шахри 2025йил5 декабрь Жиззах туманлараро иқтисодий суди судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси****ғунбоевнинг котиблигида,даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****жавобгар"FAROVON-TAYANCH-MADAD" ****дан34.****.****сўм асосий қарз,1.****.****сўм пеня ундириш тўғрисидагидаъво аризаси бўйича ишни, даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****вакилиБ.Жўраев(ишончномага асосан) иштирокида,жавобгар"FAROVON-TAYANCH-MADAD" **** вакили иштирокисиз, Жиззах туманлараро иқтисодий суди биносида,очиқсуд **** муҳокамасида кўриб чиқиб, қуйидагиларни-, АНИҚЛАДИ: «Ҳудудгазтаъминот» **** (кейинги ўринларда-даъвогар деб юритилади)ва«FAROVON-TAYANCH-MADAD» ****(кейинги ўринлардажавобгар деб юритилади)ўртасида ****йил20 мартдаги“Бевосита хўжалик алоқалари асосида улгуржи истеъмолчиларга табиий газ етказиб бериш ва қабул қилиш юзасидан” №****-сонли шартнома тузилган. «Ҳудудгазтаъминот» ****томонидан«FAROVON-TAYANCH-MADAD» ****га табиий газ етказиб берилган, бироқ«FAROVON-TAYANCH-MADAD» ****томонидан тўловлар ўз **** амалга оширилмаганлиги сабабли ****йилоктябрь ойихолатига 34.****.**** сўм қарздорлик вужудга келганлиги ва ушбу қарздорлик тўлаб берилмаганлиги, тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 8.6-бандига асосан етказиб берилган табиий газ **** ўз **** тўланмаганлиги учун ҳар бир кечиктирилган кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,1% миқдорида, лекин муддати ўтган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши назарда тутилганлиги, шартноманинг шу бандига асосланиб1.****.**** сўм пеня ҳисобланганлиги баён қилиниб, даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар«FAROVON-TAYANCHMADAD» ****дан даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****фойдасига34.****.****сўм асосий қарз,1.****.****сўм пеняундириш сўралган. Суд **** қатнашган даъвогар вакили даъво аризадаги **** қувватлаб,жавобгар вакили томонидан суд **** **** қадар қарздорликни қоплаш чоралари кўрмаганлиги сабабли,даъвони қаноатлантиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда **** орқали хабардор қилинган жавобгар суд **** вакилни иштирокини таъминламади. Суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларига асосан ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд, даъвогар вакилининг кўрсатмаларини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги асосларга кўра, даъво талабларинитўлиққаноатлантиришни лозим деб топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича,«Ҳудудгазтаъминот» ****(сотувчи) ва«FAROVON-TAYANCHMADAD» ****(Истеъмолчи) ўртасида****йил20 мартдаги“Бевосита хўжалик алоқалари асосида улгуржи истеъмолчиларга табиий газ етказиб бериш ва қабул қилиш юзасидан” №****-сонли шартнома тузилган. Шартноманинг 1.1-бандига кўра, Сотувчи ўз зиммасига “Ўзтрансгаз” **** газ тармоқлари орқали Истеъмолчининг келишилган буюртманомаси бўйича табиий газни мазкур шартноманинг 1.4-бандида кўрсатилган **** етказиб бериш **** олган.Истеъмолчи эса ўз зиммасига ушбу **** кўрсатилган газни қабул қилиш ҳамда тўловларни белгиланган нарх бўйича ўз муддатларида амалга ошириш **** олган. Шартноманинг 4.3-бандига мувофиқ, Истеъмолчи ҳисоб-китоб қилиш даври бошланишидан камида 5 кун олдин етказиб берувчи ҳисоб **** ушбу шартноманинг 1.4 ва 1.5-бандларида кўрсатилганойлик газ **** қийматининг ****фоиз суммасини олдиндан тўлаш **** олган. Даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****томонидан шартнома шартлари **** ҳолда жавобгарга табиий газ етказиб берилган бўлса-да, жавобгар«FAROVONTAYANCH-MADAD» ****томонидан шартнома шартлари лозим **** **** тўловлар ўз **** амалга оширилмаган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда – ФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш **** олади, абонент эса қабул қилинган энергия **** тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасига кўра, энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга энергия таъминоти шартномасида назарда тутилган миқдорда ва тарафлар келишган энергия бериш тартибига амал қилган ҳолда энергия бериши лозим.Энергия билан таъминловчи ташкилот берган ва абонент қабул қилган энергия миқдори ўлчов асбоблари кўрсаткичлари билан аниқланади. ФКнинг ****-моддасига кўра, агар қонун ҳужжатларида ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия **** абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади, бу миқдор ушбу Кодекснинг****-моддасигамувофиқ аниқланади. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Аниқланишича, шартнома бўйича истеъмол қилинган электр энергияси ҳисоб-китоби қилинган ва ****йилоктябрь ойиҳолатида жавобгар«FAROVONTAYANCH-MADAD» ****нинг истеъмол қилган табиий газдан муддати ўтган қарздорлиги34.****.**** сўмни ташкил этган.«FAROVON-TAYANCHMADAD» ****«Ҳудудгазтаъминот» ****томонидан етказиб берилган табиий газ **** тўламасдан, ушбу қонун нормаси ва шартнома талабларини бузган. Даъвогар томонидан **** йил5 декабрдаги №****/****-сонли маълумотнома **** қилган.Унда маълум бўлишича, жавобгар бугунги кун ҳолатига қарздорлик учун тўловни амалга оширмаган. Бундан кўринадики, жавобгар«FAROVON-TAYANCH-MADAD» ****нинг ****йилоктябрь ойиҳолатига ҳисобланган34.****.**** сўм қарздорлигитўланмаган.Шу сабабли суд даъвонинг асосий қарз ундириш қисминитўлиққаноатлантиришни лозим топди. Шунингдек, даъвогар ушбу шартнома шартларидан келиб чиққан ҳолда жавобгар«FAROVON-TAYANCH-MADAD» ****дан1.****.****сўм пеня ундиришни сўраган. ФКнинг 11-моддасида фуқаролик ҳуқуқлари неустойка ундириш йўли билан ҳимоя қилиниши белгиланган. ФКнинг ****-моддаси 1-қисмига кўра, башарти, қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** лозим **** **** **** неустойка тўлаш ва зарарни қоплаш қарздорни **** асл ҳолида **** озод қилмайди. Шартноманинг 8.6-бандига асосан етказиб берилган табиий газ **** ўз **** тўланмаганлиги учун ҳар бир кечиктирилган кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,5% миқдорида, лекин муддати ўтган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши назарда тутилган. Шунга кўра, даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****ушбу шартнома талабидан келиб чиқиб, жавобгар«FAROVON-TAYANCH-MADAD» ****дан ****йилоктябрьҳолатига тўланиши лозим бўлган34.****.**** сўм қарздорликни тўлови кечиктирилганлиги учун1.****.****сўм пеня ундиришни сўраган.Пенянинг ҳисоб-китоби тўғрисидаги маълумот даъво аризада кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳида ҳолларда карздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****.Шу билан бирга,неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Юқоридагилардан келиб чиқиб, суд қарздор ва кредиторнинг манфаатларини, ҳисобга олиб, жавобгардан ундирилиши талаб қилинган пенянинг 1.****.****сўмтўлиққаноатлантиришни лозим топди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддаси олтинчи қисмига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Бундай ҳолатда, суд иш ҳужжатларини текшириб чиқиб, ишдаги далилларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, даъвогарнинг даъво талабинитўлиққаноатлантиришни, жавобгар«FAROVON-TAYANCH-MADAD» ****дан даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****фойдасига34.****.****сўм асосий қарз ва1.****.****сўм пеня ундиришни, суд **** масаласини муҳокама қилиб, жавобгар«FAROVON-TAYANCH-MADAD» ****дан Республика бюджетига****.****сўм давлат божи, даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****фойдасигаолдиндан тўланган41.****сўм почта **** ундиришни лозим топди. Юқоридагиларга асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****-моддаларини кўллаб, суд-, ҚА Р О РҚИ Л Д И : Даъвогарнинг даъво талабитўлиққаноатлантирилсин. Жавобгар «FAROVON-TAYANCH-MADAD» ****дан даъвогар«Ҳудудгазтаъминот» ****фойдасига34.****.****сўм асосий қарз ва1.****.**** сўм пеня ҳамда олдиндан тўлаб чиқилган41.****сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар«FAROVON-TAYANCH-MADAD» ****дан Республика бюджетига****.****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой муддат ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Раислик қилувчи, судья ****