Решение #2837982 Экономические

****2-2501/4****-сонлииқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН Ҳ Л ҚИЛУВ Қ Р РИ **** ****5йил4 декабрь Когонтуманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида, даъвогар“RUSSKIY REGISTR-SREDNAYA AZIA”масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “BO`STON MONTAJ TA`MIR” масъулияти чекланган жамиятидан10.****.****сўмасосий қарз,5.****.****сўм пеняундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишниўзбиносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “RUSSKIY REGISTR-SREDNAYA AZIA” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогарёки ****деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“BO`STON MONTAJ TA`MIR” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгарёкижамият деб юритилади)дан10.****.****сўм асосий қарз,5.****.****сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилингантарафлар, вакил иштирокини таъминлашмади.Бироқ, суд муҳокамасига қадардаъвогар вакили томониданишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқишҳамда даъвони тўлиқ қаноатлантириштўғрисида04.12.**** йилдаги41-сонлиёзма ариза **** этилган.Шу сабабли суд,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларини қўллаб, ишниуларнинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича, тарафлар ўртасида****2йил6 январда№ОС-06-сонлихизмат кўрсатиш шартномаси(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартномашартларига кўра,****жамиятнинг топшириғига кўра хизмат кўрсатиш ****,жавобгар эса ушбухизматларни қабул қилиб олиш ва**** тўлаш ****ўззиммасига олган. Шартномага асосандаъвогар томонидан жавобгарга****2йил10 мартдаги37-сонлиэлектрон****-фактураҳамда ишларни топшириш далолатномасига асосан жами10.****.****сўмликсертификациялаш хизматикўрсатилганбўлса-да,бироқжавобгар томонидан тўловларумуманамалга оширилмаган. Натижададаъво аризаси киритилган санада жавобгарнинг даъвогар олдида асосий қарзи10.****.****сўмниташкил этган. 2 Ушбу қарздорлик ихтиёрий равишда тўланмаганлигисабабли даъвогар судга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаббилан мурожаат қилишга **** бўлган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигабиноан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасигаасосан**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвий шаклда бўлмаган хизматни **** (муайян ҳаракатларни қилиш ёки муайян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса бу хизмат учун **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида буюртмачи ўзига кўрсатилган хизматлар **** **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномасида кўрсатилган муддатларда ва тартибда тўлаши шартлиги белгиланган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмайди. Жавобгарнингмавжудқарзи ишматериалларидагишартнома,электрон****фактура,ишларни **** далолатномаси,солиштирмадалолатнома билантасдиқланади. Маълум бўлишича,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгҳамжавобгар томонидан қарздорлик тўлаб берилмаган.Шу сабабли суд, даъвонинг асосий қарз ундириштўғрисидагиталабиниқаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгардан “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни (бундан буён матнда Қонун деб юритилади)га асосан5.****.****сўм миқдоридапеня ундириш талаби билдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Қонун 32-моддасининг иккинчи қисмига кўра, етказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлайди. Даъвогар томонидан пеня суммаси**** кун учун (10.03.**** йилдан 11.11.**** йилга қадар) 5.****.****сўм миқдорида ҳисобланган.Ушбу ҳолатда даъвонинг пеня ундириш **** талаби асосли бўлиб ҳисобланади. 3 ФК ****-моддасининг биринчи қисмигабиноанқарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ,агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандинингбиринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, даъвогар қарздорликни ўз **** ундириш чораларини кўрмаганлигини ҳамда тарафларнинг мулкий аҳволини, **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириштўғрисидагиталабини қисман, яъни4.****.****сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъво қисман қаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнинг зиммасига юклашниваундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.**** сўм почта **** ҳамда ****.**** сўм давлат божиундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****, ****, ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд Қ Р Р ҚИЛДИ: 4 Даъво қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“BO`STON MONTAJ TA`MIR” масъулияти чекланган жамиятидандаъвогар“RUSSKIY REGISTR-SREDNAYA AZIA” масъулияти чекланган жамияти фойдасига10.****.****сўм асосий қарз,4.300.****сўм пеня, олдиндан тўланган 41.**** сўм почта ****ҳамда****.**** сўм давлат божиундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****си берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****