Решение #2838047 Экономические

****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** тумани ****5йил4 декабрь **** туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси А**нингсуд **** котиблигида, даъвогар вакиллари **** (****5йил2 сентябрдаги ****-Т-****-сонли ишончнома), И.****(**** йил 17 июлдаги ****-Т-****-сонли ишончнома), жавобгар вакили **** (**** йил 5 июндаги 38-сонли ишончнома) иштирокида, даъвогар ****нинг жавобгар ****акциядорлик жамиятидан **** йил 20 февралдаги ****-сонли **** қарз шартномасига асосан **** қарз бўйича муддати ўтган асосий қарздорлик **** сўм, муддати ўтган фоиз қарздорлиги ****,****, муддати ўтган қарзга ҳисобланган пеня **** сўм ҳамда муддати ўтган фоизга ҳисобланган пеня **** сўм ва **** сўм почта **** ундириш,ундирувни ****акциядорлик жамиятига тегишли 20.02.**** йилдаги тузилган келишув далолатномасига кўра, **** **** сўмга баҳоланган, **** тумани, **** массивида жойлашган, умумий майдони 30 га, кадастр **** **** бўлган “Ёрдамчи хўжалик ташкил этиш **** янги токзор барпо этиш учун **** ер майдони”га қаратиш****даъво аризасибўйича қўзғатилган иқтисодий ишни **** туманлараро иқтисодий судининг биносида, видеоконференцалоқа режимидаги очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: даъвогар**** (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) жавобгар****акциядорлик жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)га нисбатансудга даъво аризаси билан мурожаат этиб,жавобгардан даъвогар фойдасига **** йил 20 февралдаги ****-сонли **** қарз шартномасига асосан **** қарз бўйича муддати ўтган асосий қарздорлик **** сўм, муддати ўтган фоиз қарздорлиги ****,****, муддати ўтган қарзга ҳисобланган пеня **** сўм ҳамда муддати ўтган фоизга ҳисобланган пеня **** сўм ва **** сўм почта **** ундириш, ундирувни ****акциядорлик жамиятига тегишли 20.02.**** йилдаги тузилган келишув далолатномасига кўра, **** **** сўмга баҳоланган, **** тумани, **** массивида жойлашган, умумиймайдони 30 га, кадастр **** **** бўлган “Ёрдамчи хўжалик ташкил этиш **** янги токзор барпо этиш учун **** ер майдони”га қаратишнисўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъво аризасидаги **** такрорлаб, жавобгарга берилган қарз тўлаб берилмасдан келаётганлигини билдириб, даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. 1 Суд **** иштирок этган жавобгар вакили асосий қарздорликни тан олишини билдириб, даъво талабининг пеня ундириш қисмини рад этишни сўради. Суд, ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришларини эшитиб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги асосларга кўра даъво талабини қисман қаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддаси биринчи қисмига кўра ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасииккинчиқисмига кўра ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасиучинчиқисмига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Одил судловни амалга оширишда Ўзбекистон Республикаси Конституцияси нормаларини тўғридан-тўғри қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги **** йил 23 июндаги 16-сонли қарорининг 1-бандига кўра, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси (бундан буён матнда Конституция деб юритилади) 15-моддасининг иккинчи қисмига кўра, Конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади.Шунга кўра, судлар кўриб чиқилаётган ҳуқуқий муносабатларни тартибга солувчи қонун ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг мазмунини баҳолаши ва Конституция нормаларини тўғридан-тўғри амал қилувчи олий юридик кучга эга норматив-ҳуқуқий асос сифатида қўллаши лозим деб кўрсатилган. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан ҳамда даъвогар вакилининг тушунтиришларидан маълум бўлишича,даъвогар ва жавобгар ўртасида2014йил20 февралда тузилган****-сонлиқарз шартномасининг2.1., 5.1.1.-бандларига кўра, даъвогар ******** сўммиқдоридаги пул маблағлари **** ўз зиммасига олади ва қарз олувчи олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади.Қарз олувчи кредитдан фойдаланган учун кредиторга йиллик 6% миқдоридаги фоизни тўлайди. Шартноманинг мазумунига кўра, даъвогар жавобгарга мазкур шартномада кўрсатиб ўтилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (қарз) бериш ****, жавобгар эса ўз навбатида олинган пул маблағларини белгиланган шартлар асосида муддатда қайтариш ва пул маблағларидан фойдаланганлиги учун фоизлар тўлаш **** олади. 2 Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг(матнда “ФК” деб юритилади) ****-моддасига кўра, “қарз шартномаси бўйича бир тараф (қарз берувчи) иккинчи тарафга (қарз олувчига) пул ёки турга хос аломатлари билан белгиланган бошқа ашёларни мулк қилиб беради, қарз олувчи эса қарз берувчига бир йўла ёки бўлиб-бўлиб, ўшанча суммадаги пулни ёки қарзга олинган ашёларнинг хили, сифати ва миқдорига баравар ашёларни (қарз суммасини) қайтариб бериш **** олади. Қарз шартномаси пул ёки ашёлар топширилган пайтдан бошлаб тузилган ҳисобланади”. Даъвогарнинг маълум қилишича ҳамда жавобгар вакилининг тасдиғича шартнома бўйича жавобгарга берилган **** сўм қарзнинг **** сўм қисми тўланган бўлиб, **** сўм қисми тўлаб берилмасдан қолган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** қарз шартномасидан келиб чиққан. Даъвогарнинг қарзшартномаси бўйича қарзларни ўз **** тўлаш, акс ҳолда қарзлар суд тартибида ундирилиши **** юборган талабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогар жавобгардан кредит қарздорлигини ундириш тўғрисидаги даъво аризаси билан судга мурожаат қилган. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Даъвогар томонидан даъво аризаси судга топширилгандан кейин ҳам жавобгар кредит қарздорлигини қайтариш чораларини кўрмаганлиги суд **** тарафлар вакиллари томонидан тасдиқланди. Қайд этилганларга кўра, даъвогар жавобгардан ўз манфаатларига тегишли **** **** тўлиқ талаб қилиш ҳуқуқига эга. Шу сабабли суд даъво талабинингмуддати ўтган асосий қарздорлик **** сўм, муддати ўтган фоиз қарздорлиги ****,****қарзни ундириш қисмини қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар ҳар бир кечиктирилган кун учун, тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг8.1.-бандига мувофиқ, тўланмаган сумманинг 0,2фоизи миқдорида, лекин асосий қарзнинг10 фоизидан ошмаганҳолда,асосий қарз учун **** сўмпенява муддати ўтган фоиз қарзиучун****сўм пеня ундиришни сўраган. ФК ****-моддаси биринчи қисмига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса жавоб беради. Шу билан бирга, ФКнинг ****-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб 3 турса, суд неустойкани камайтиришга ****, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳида ҳолларда карздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****.Шу билан бирга, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Суд, даъвогар ва жавобгарнинг манфаатларини эътиборга олиб, жавобгардан ундирилиши талаб қилинганасосий қарзга ҳисобланган **** сўм пенянинг****сўм қисмини қаноатлантиришни, муддати ўтган фоиз қарзи учун ҳисобланган **** сўм пеняниундириш талабини эса қонунчиликда ҳамда тарафлар ўртасидаги шартномада назарда тутилмаганлигиниинобатга олиб, асоссиз ва ўз исботини топмаган деб топиб, рад этишнилозим топади. Шунингдек, даъвогар даъво талабида ундирувни гаров мулкига қаратишни сўраган. Ўзбекистон Республикаси “Гаров тўғрисида”ги қонунининг 26-моддасига кўра, гаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун ундирувни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобгар бўлган вазиятларда **** **** ёки лозим **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиши мумкин. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида гаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун унди увни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобга бўлган вазиятларда **** ёки лозим **** **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиш мумкинлиги қайд этилган. Даъво аризасига кўра,ундирувгаровга қўйилганжавобгар****акциядорлик жамиятига тегишли 20.02.**** йилдаги тузилган келишув далолатномасига кўра, **** **** сўмга баҳоланган, **** тумани, **** массивида жойлашган, умумий майдони 30 га, кадастр **** **** бўлган “Ёрдамчи хўжалик ташкил этиш **** янги токзор барпо этиш учун **** ер майдони”гақаратиш сўралган. Иш ҳужжатларига кўра, тарафлар ўртасида тузилган нотариал тартибда тасдиқланган гаров шартномасига мувофиқжавобгар****акциядорлик жамиятига тегишли 20.02.**** йилдаги тузилган келишув далолатномасига кўра, **** **** сўмга баҳоланган, **** тумани, **** массивида жойлашган, умумий майдони 30 га, кадастр **** **** бўлган “Ёрдамчи хўжалик ташкил этиш **** янги токзор барпо этиш учун **** ер майдони”гаровга қўйилган. 4 Суд, қайд этилганларни инобатга олиб, мавжуд қарздорлик бўйича ундирувни жавобгар****акциядорлик жамиятига тегишли 20.02.**** йилдаги тузилган келишув далолатномасига кўра, **** **** сўмга баҳоланган, **** тумани, **** массивида жойлашган, умумий майдони 30 га, кадастр **** **** бўлган “Ёрдамчи хўжалик ташкил этиш **** янги токзор барпо этиш учун **** ер майдони”гаров мулкига қаратишни лозим топади. ИПК 68-моддасининг биринчи ва бешинчи қисмларига мувофиқ “ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Агар тараф суд томонидан талаб этилаётган далилни ўзида ушлаб турган ва суд сўрови билан белгиланган муддатда уни **** этмаётган бўлса, ундаги маълумотлар шу тараф манфаатларига қарши қаратилган деб тахмин қилинади ва у томонидан тан олинган деб ҳисобланади”. Суд томонидан сўралганига қарамасдан, жавобгартомонидандаъво талабини рад этувчидалиллар,ҳужжатлар**** этилмади. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Шу сабабли,суд Республика бюджети (Суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармаси)га жавобгардан****,93 сўм давлат божи,даъвогардан **** сўм давлат божи, жавобгардан**** сўм видеоконференцалоқа ****Олий суднинг депозит ҳисоб ****, **** сўм почта **** даъвогар фойдасига ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, ****, ****,****, ****, ****, ****-моддалари,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг68,****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд 5 қ а р о р қ и л а д и: даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар****акциядорлик жамияти ҳисобидан даъвогар**** фойдасига муддати ўтган асосий қарздорлик **** сўм, муддати ўтган фоиз қарздорлиги ****,****, 4********сўм пеня ва 412**** почта ****ундирилсин. Ундирув қарз таъминоти сифатида **** этилган жавобгар****акциядорлик жамиятига тегишли 20.02.**** йилдаги тузилган келишув далолатномасига кўра, **** **** сўмга баҳоланган, **** тумани, **** массивида жойлашган, умумий майдони 30 га, кадастр **** **** бўлган “Ёрдамчи хўжалик ташкил этиш **** янги токзор барпо этиш учун **** ер майдони”гақаратилсин. Даъво талабининг қолган қисми рад этилсин. Республика бюджети (Суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармаси)га: даъвогар **** ҳисобидан**** сўм давлат божи; жавобгар ****акциядорлик жамиятиҳисобидан ****,**** давлат божи ундирилсин. Жавобгар****акциядорлик жамиятиҳисобиданОлий суднинг депозит ҳисоб ********сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин Ҳал қилув қарори у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга кирганидан кейин ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали **** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки ушбу муддатда апелляция шикояти (протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация шикояти (протест) бериши мумкин. Судья **** 6