Решение #2838063 Экономические

4-1904-2504/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қумқўрғон тумани ****5йил4 декабрь Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди судьясиТ.****нинграислигида, судья ёрдамчисиИ.Поёновнингкотиблигида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар “O’ZAGROLIZING” акциядорлик жамияти манфаатида, жавобгар “MUBINA FARZONA ****”фермер хўжалиги, қўшимча жавобгар “OBOD OLA ****”фермер хўжалигидансолидар тартибда****сўм асосий қарз ва ****сўм пеня ундириб бериш **** даъво аризасини даъвогар вакилиЮ.Бахтиярова (****5 йил 19 майдаги ****5/61-сонлиишончнома асосида), жавобгар вакили **** (**** йил 25 ноябрдаги 5-сонли ишончнома ва ордер асосида)лариштирокида,суд биносидабўлиб ўтганочиқ суд ****, иш ҳужжатлари билан биргакўриб чиқиб, қуйидагиларни ан и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат палатасиСурхондарёвилоят ҳудудий бошқармаси(кейинги ўринларда матнда палата-деб юритилади)даъвогар “O’ZAGROLIZING” акциядорлик жамияти(кейинги ўринларда матнда даъвогар-деб юритилади)манфаатида судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар“MUBINA FARZONA ****” фермер хўжалиги (кейинги ўринларда матнда жавобгар-деб юритилади)ва қўшимчажавобгар “OBOD OLA ****” фермер хўжалиги(кейинги ўринларда матнда қўшимча жавобгардеб юритилади)дансолидар тартибда****сўм асосий қарз ва ****сўм пеня ундириб беришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакилисудга маълумотнома **** этиб, унга кўра жавобгар томонидан**** сўм қарздорликни **** сўмлик қисмини тўлаб берганлигини, шу боисдан даъвонинг асосий қарз ундириш қисмини қисман ва пеня ундириш қисмини тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакилидаъвогарнинг асосий қарзни қисман ундириш талабига эътирози йўқлигини, бироқ хўжаликнинг молиявий аҳволини инобатга олиб даъвонинг пеня ундириш талабини қаноатлантиришни рад этишни сўради. Палата ўзинингдаъво аризасида ишни палата вакили иштирокисиз кўришни сўраган. Иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганқўшимча жавобгарсуд **** вакил иштирокини таъминламади. Иш ҳужжатидақўшимча жавобгартегишли тартибда хабардор қилинганлигини тасдиқловчи гибрид почта маълумотномаси мавжуд. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси иккинчи қисмида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган даъвогар суд **** келмаса, даъвогарнинг ишни унинг йўқлигида кўриш тўғрисидаги аризаси бўлган ****, низо унинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин, учинчи қисмида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу боисдан, суд ишни палата вақўшимчажавобгар вакилларининг иштирокисиз кўришни лозим деб топади. Суд даъвогар вакилининг тушунтиришларини, даъво аризасида келтирилган ҳолатларни иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб,далилларгаҳуқуқий баҳо бериб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабларини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Иш ҳужжатларига кўра, тарафлар ўртасида 2024йил25 октябрда 24/****-****-сонлилизингшартномаси имзоланган. Шартнома шартларига кўра “Лизинг берувчи” “Лизинг объекти”ни “Лизинга олувчи”нинг буюртмаси асосида “Сотувчи”дан ўз маблағлари, кредит маблағлари ва қарз маблағлари ҳисобидан ўз мулки этиб сотиб олиш ва “Лизинг олувчи”га лизинга бериш, “Лизинг олувчи” эса “Лизинг объекти”дан фойдаланиш, эгалик қилиш, лизинг тўловларини ўз **** ва белгиланган миқдорларда тўлаш, лизинг тўловлари тўлиқ тўланганидан кейин техникага мулк ҳуқуқини ўзига қабул қилиш **** олган. Ушбу шартнома вализинг объектини қабул қилиб олиш-топшириш далолатномасига асосанлизинг объектларидаъвогар томонидан жавобгарга топширилган. Лизинг тўловларини ўз **** қайтарилишини таъминлаш **** лизинг берувчи, лизинг олувчи ва қўшимча жавобгар ўртасида 2024йил 25 октябрда****-сонликафиллик шартномаси имзоланган. Кафиллик шартномасининг 3.3-бандидакафилларлизинг шартномаси бўйича юзага келган қарздорликни, шунингдек суд қарорида белгиланган ёкилизинг олувчи томонидан тан олинган пеня (ва жарима)ни, суд **** тўлайди,лизинг берувчининг лизинг шартномаси бўйича бошқа зарарларини қоплайди деб келишилган. Жавобгар томонидан лизинг тўловлари қайтариш графиглари бўйича қайтарилмасдан****5йил 1октябрьҳолатига****сўм қарздорлик вужудга келган. Даъвогар томонидан жавобгарга қарздорликни ихтиёрий равишда тўлаб бериш бўйича юборган талабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Натижада ушбу низо келиб чиқиб, даъвогар қарздорликни ундириш **** судга мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда – ФК деб юритилади) 8, ****-моддаларига кўра **** шартномадан, зиён 2 етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафлар ўртасидаги ушбу низо шартномавий ****ларни **** оқибатида келиб чиққан. Ваҳоланки, ФКнинг ****-моддасида **** **** шартларига ва қонунчиликталабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** ****, ****-моддасига кўра **** **** бир томонлама бош тортишга йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддасига кўра қарздор кафиллик билан таъминланган **** **** ёки лозим **** **** **** кафил ва қарздор кредитор олдида солидар жавоб берадилар, башарти қонунда ёки кафиллик шартномасида кафилнинг субсидиар жавобгар бўлиши назарда тутилган бўлмаса.Башарти, кафиллик шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, кафил кредитор олдида қарздор билан баравар **** жавоб беради, шу жумладан фоизлар тўлайди, қарзни ундириб олиш бўйича суд чиқимларини ва қарздор **** **** ёки лозим **** **** туфайли кредитор кў ган бошқа зарарларни тўлайди. ФКнинг ****-моддасида лизинг шартномаси бўйича лизинг берувчи (ижарага берувчи) бир тараф лизинг олувчи (ижарага олувчи) иккинчи тарафнинг топшириғига биноан сотувчи учинчи тараф билан ундан лизинг олувчи учун мол-мулк сотиб олиш **** келишиш **** олади, лизинг олувчи эса бунинг учун лизинг берувчига лизинг тўловларини тўлаш **** олади. Лекин, даъвогар томонидан **** этилган **** йил 4 декабрдаги ****-сонли маълумотномага кўра жавобгар **** сўмлик асосий қарзни **** сўмни тўлаб берганлиги маълум қилинган. Шу боис,суд даъвогарнинг асосий қарзни ундириш талабиниқисман яъни****сўмга қаноатлантиришни лозим топади. Даъвогар даъво талабида жавобгар**** лозим **** **** учун жавобгардан****сўм пеня ундиришни ҳам сўраган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 8.3-бандида лизинг тўлови ушбу шартноманинг 1-иловасида кўрсатилган миқдор ва муддатларда амалга оширилмаса, ЛИЗИНГ ОЛУВЧИ тўлов муддати ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган умумий тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлайди деб келишилган. Бироқ,Ўзбекистон Республикаси Олий (хўжалик) суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонунҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сон қарори 4-бандида ФКнинг ****-моддасига кўра, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги тўғрисида тушунтириш берилган. 3 Жавобгар томонидан тўловлар ўз **** тўланмаганлиги ва пеня миқдори тўғри ҳисобланганлиги иш ҳужжатлари (пенянинг ҳисоб-китоби маълумотномаси) билан ўз исботини топади. Қайд этилган қонун талаблари ва Пленум тушунтиришларидан келиб чиқиб, суд қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, даъвогарнинг пеня ундириш талабини қисман, яъни200**** сўм миқдорида қаноатлантиришни, пенянинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. ИПКнинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаиназаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддасибиринчи қисмигакўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади,бешинчи қисмидаДаъвогарнинг талаблари у судга мурожаат қилганидан сўнг жавобгар томонидан ихтиёрий равишда қаноатлантирилса, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилади,олтинчи қисмидаагар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилади. Юқорида қайд этилганларга кўра, суд даъво талабларини қисман қаноатлантириб, жавобгар ва қўшимча жавобгардан солидар тартибда даъвогар фойдасига****сўм асосий қарз,20****сўм пеня,жавобгардан даъвогар фойдасигаолдиндан тўланган41 20**** почта ****, республика бюджетига****сўм давлат божи ундиришни, даъвони қолган қисмини қаноатлантириш рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг74,****,****,****, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъво қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“MUBINA FARZONA ****” фермер хўжалиги, қўшимчажавобгар “OBOD OLA ****”фермер хўжалигидан солидар тартибда даъвогар “O’ZAGROLIZING” акциядорлик жамияти фойдасига****сўм асосий қарз,20****сўм пеня ундирилсин. Жавобгар “MUBINA FARZONA ****”фермер хўжалиги ҳисобидан даъвогар “O’ZAGROLIZING” акциядорлик жамияти фойдасига41 200сўм 4 почта ****; Республикабюджетига****сўм давлат божи ундирилсин. Даъвони қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қарори устидан Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 5