Решение #2838164 Экономические

********-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** тумани **** йил * декабрь **** туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси нинг суд **** котиблигида, даъвогар вакиллари****(****5йил13 октябрдаги13-сонли ишончнома), адвокат **** (**** йил 13 октябрдаги 13сонли ишончнома, **** йил 13 октябрдаги ****-сонли ордер), жавобгар раҳбари **** иштирокида, даъвогар****масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар****масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан********сўм асосий қарз,************сўм пеня, **** сўм юридик хизмат ****ва олдиндан тўлангандавлат божи ҳамда 412**** почта**** ундириш****даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни **** туманлараро иқтисодий судининг биносида, видеоконференцалоқа режимидаги очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: даъвогар**** масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) жавобгар****масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)га нисбатансудга даъво аризаси билан мурожаат этиб,жавобгардан даъвогар фойдасига**** сўм асосий қарз, **** сўм пеня, **** сўм юридик хизмат **** ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъво аризасидаги **** такрорлаб, жавобгар гаметал маҳсулотини сотганлигини, бироқ жавобгар унинг ****қисман тўлаган ҳолда, қолган қисмини тўлаб бермай келаётганлигини билдириб, даъво талабини қолган қарзга мутаносиб тарзда қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар раҳбари даъво аризаси судга топширилганидан кейин жами **** сўм тўлаб берганлигини, қарзнинг қолган қисмини даъвогар раҳбарига шахсан берганлигини билдириб, даъво талабини рад этишни сўради. Суд, ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришларини эшитиб, ишдаги мавжуд ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги асосларга кўра даъво талабини қисманқаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасибиринчиқисмига кўра ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасииккинчиқисмига кўра ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг 1 қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасиучинчиқисмига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Одил судловни амалга оширишда Ўзбекистон Республикаси Конституцияси нормаларини тўғридан-тўғри қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги **** йил 23 июндаги 16-сонли қарорининг 1-бандига кўра, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси (бундан буён матнда Конституция деб юритилади) 15-моддасининг иккинчи қисмига кўра, Конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади.Шунга кўра, судлар кўриб чиқилаётган ҳуқуқий муносабатларни тартибга солувчи қонун ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг мазмунини баҳолаши ва Конституция нормаларини тўғридан-тўғри амал қилувчи олий юридик кучга эга норматив-ҳуқуқий асос сифатида қўллаши лозим деб кўрсатилган. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатларданҳамдадаъвогарвакилининг тушунтиришлариданмаълум бўлишича,даъвогар ва жавобгар ўртасида****5йил9 январдатузилган****сонли “Олди-сотди шартномаси”га мувофиқдаъвогар**** сўмликметал маҳсулотини (ҚҚС билан) сотиш, жавобгар эса унинг **** тўлаш **** олган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг****-моддасига кўраолди-сотди шартномаси бўйича бир тараф (сотувчи) товарни бошқа тараф (сотиб олувчи)га мулк қилиб топшириш ****, сотиб олувчи эса бу товарни қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммаси (баҳоси)ни тўлаш **** олади. Даъвогар ва жавобгар ўртасидагиметал маҳсулотинисотиш тўғрисидагишартномагаасосан даъвогар томонидан жавобгарга****5йилнинг9 январидаги1-сонли ****-фактурабилан****сўмлик метал маҳсулоти (ҚҚС билан)сотилган. Жавобгар томонидан маҳсулотлар эътирозларсиз қабул қилинган. Даъвогартомонидансотилган ****сўмлик метал маҳсулоти(ҚҚС билан)учунжавобгар**** сўмтўловлар амалга оширилиб,**** сўм қарздорлик тўланмасдан қолганлиги сабабли,даъвогар даъво аризаси билан судга мурожаат қилган. Мазкур ҳолатда даъвогар томонидан шартнома шартларига асосан жавобгаргаметал маҳсулоти сотилганлиги ва жавобгар томонидан қабул қилиб олинганлигиишдаги мавжуд далиллар, хусусан ****-фактура,тўлов топшириқномалари ва жавобгар раҳбарининг сўзлари биланўз тасдиғини топади. 2 Қарздорликни тўлаб бериш тўғрисида даъвогар томонидан жавобгарга****5йил9 сентябрдаги****-сонлиталабнома юборилган бўлиб,жавобгар унга муносабат билдирмаган. ФКнинг 8-моддасига кўра фуқаролик ҳуқуқ ва бурчлари бошқа шахсга зарар етказиш натижасида, ****-моддасига асосан асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги ****олди-сотдишартномасидан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса-иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Қайд этилганларга кўра, даъвогар жавобгардан ўз манфаатларига тегишли **** **** тўлиқ талаб қилиш ҳуқуқига эга. Жавобгар раҳбари ҳамда даъвогар вакилларининг тасдиқлашича даъво аризаси судга топширилганидан кейин, жавобгар мавжуд қарздорлик бўйича ****, ****,****, ****, ****, **** тўлов топшириқномалари билан жами **** сўм тўловларни амалга оширганлиги маълум бўлди. Даъво аризасида сўралган**** сўм асосий қарздан жавобгар томонидан тўлаб берилган **** сўмни айириб ташланса, асосий қарзнинг қолган қисми **** сўмни ташкил этади. Шунингдек, жавобгар раҳбариқарзнинг қолган қисмини даъвогар раҳбарига шахсан берганлиги **** тегишли далиллар, ҳужжатлар билан дасдиқлаб бера олмади. Шу билан бирга даъво талабида **** сўм юридик хизмат **** ундириш талаби билдирилган бўлиб, унга юридик хизмат кўрсатувчи адвокатга тўловлар амалга оширилганлигини тасдиқловчи тўлов топшириқномаси илова қилинган. ИПКнинг 68-моддасига кўра ишда иштирок этувчи хар бир шахс ўз талаб ва эътирозларига асос қилиб келтираётган холатларни исботлаши керак. Суд томонидан сўралганига қарамасдан, жавобгартомонидандаъво талабини рад этувчидалиллар,ҳужжатлар**** этилмади. Шунга кўра суддаъво талабининг****сўм асосий қарзни ундириш қисминиқисман,**** сўм миқдорида ҳамда **** сўм юридик хизмат **** ундиришнилозим топади. Бундан ташқари,даъвогар ҳар бир кечиктирилган кун учун,тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг3.4.-бандига мувофиқ,тўланмаган сумманинг 0,4фоизи миқдорида,лекин асосий қарзнинг 50 фоизидан ошмаган ҳолда,жами************ сўм пеня ундиришни сўраган. Суд юқоридагиларга кўра, даъвогарнинг********сўм пеня ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди. 3 ФКнинг****-моддаси биринчи қисмига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса жавоб беради. Шу билан бирга, ФКнинг ****-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳида ҳолларда карздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****.Шу билан бирга, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Суд,даъвогар важавобгарнинг манфаатларини эътиборга олиб, жавобгардан ундирилиши талаб қилинган********сўм пенянинг****сўм қисмини қаноатлантиришни лозим топади. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божи тўғрисида” **** йил 06 январдаги ЎРҚ-****-сонли Қонуни билан белгиланган Давлат божи ставкаларининг миқдорлари (бундан буён матнда Давлат божи ставкаларининг миқдорлари деб юритилади) 2-бандининг “а”-кичик бандида, давлат божи мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида ҳисобланиши,кичик тадбиркорлик субъектлари амалга оширадиган тадбиркорлик фаолияти доирасида судларга мурожаат қилиш чоғида ушбу банднинг “а” — “г” ва “е” кичик бандларида кўрсатилган белгиланган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўланиши белгиланган. Иш ҳужжатларига **** этилган маълумотга кўра, даъвогар кичик тадбиркорлик субъекти ҳисобланади ва белгиланган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўлаган. Шу сабабли,суджавобгардан****,8сўм давлат божини,412**** почта **** даъвогар фойдасига, **** сўм видеоконференцалоқа****Олий суднинг депозит ҳисоб **** ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8, ****, ****,****, ****, ****-моддалари,Ўзбекистон 4 Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг68,****, ****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л а д и: даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар****масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан даъвогар**** масъулияти чекланган жамияти фойдасига**** сўм асосий қарз,****сўм пеня, **** сўм юридик хизмат **** ҳамда олдиндан тўланган ****,****давлат божи ва 412**** почта ****ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисми рад этилсин. Жавобгар****масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан Олий суднинг депозит ҳисоб ********сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин Ҳал қилув қарори у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга кирганидан кейин ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали **** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки ушбу муддатда апелляция шикояти (протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация шикояти (протест) бериши мумкин. Судья **** 5