Решение #2838194 Экономические

****-2501/4339-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил4 декабрь Когонтуманлараро иқтисодий суди,судья****нинг раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар вакили****(ишончномава буйруқасосида),жавобгар раҳбари ****ларнинг иштирокида,даъвогарҚоровулбозортуманифермерларкенгашиманфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгар“**** ****” фермер хўжалигидан24.****.****сўм аъзолик бадалини ундириш****даъво аризасибўйичақўзғатилганишниўз биносидаочиқ суд ****кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: Қоровулбозор тумани фермерлар кенгаши(бундан буён матнда даъвогарёки Кенгашдеб юритилади)манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“**** ****” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгарёки ФХдеб юритилади)дан24.****.****сўм аъзолик бадалини ундиришнисўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъвони қувватлаб,унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,даъво миқдорини камайтириш **** илтимоснома **** этиб,ушбу илтимосномани қабул қилишни ватарафлар ўртасида **** йилларда тузилган шартномани топиш имконияти бўлмаганлигини, чунки Кенгаш **** йилда бошқа бинога кўчаётган **** айрим ҳужжатлар йўқолиб қолганлиги аниқланганлигини,киритилган даъво аризасида **** йилда жавобгарнинг 0,8% аъзолик бадалисуммаси10.****.**** сўмни ташкил қилганлиги кўрсатилган бўлиб,судгатарафлар ўртасида тузилган 01.02.**** йилдаги №21-сонли аъзолик шартномаси тузилганлиги тўғрисида шартнома **** этганликларини, шу ҳолатгаасосланган ҳолда ФХ томонидан 0,8% аъзолик бадали тўловини **** ва **** йиллар бўйича, яъни **** йилнинг 31 декабрь ҳолатида 8.****.**** сўм ҳамда **** йилнинг 31 декабрь ҳолатида эса 5.****.**** сўм, жами 0,8% аъзолик бадалидан тўлов қарзи 13.****.**** сўмни ундириб беришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар раҳбариКенгашнинг даъво миқдорини камайтириш ****илтимосномаси ҳамда низони қонуний ҳал қилишни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганПалата,вакил иштирокини таъминламади.Шу сабабли суд, ишниЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосанунингиштирокисизкўришни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, тарафларнинг тушунтиришларини тинглаб,қуйидаги асосларга кўраКенгашнинг даъво талаблари миқдорини 2 камайтириш тўғрисидагиилтимосномасини қабул қилишниҳамдадаъвони қисман қаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи ва тўртинчи қисмларига асосан даъвогар ишни биринчи инстанция судида кўриш чоғида ишнинг мазмунан кўрилиши якуни бўйича чиқариладиган суд ҳужжати қабул қилингунига қадар даъвонинг асосини ёки предметини ўзгартиришга, даъво талабларининг миқдорини кўпайтиришга ёки камайтиришга ****.Даъвонинг асосини ёки предметини ўзгартиришни, даъво талаблари миқдорини кўпайтиришни ёки камайтиришни, даъвогарнинг даъводан тўлиқ ёки қисман воз кечишини қабул қилиш **** ёхуд қабул қилишни рад этиш тўғрисида **** чиқарилади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Биринчи инстанция суди томонидан иқтисодий процессуал қонун нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” **** йил 24 майдаги 13-сонли қарори 13-бандининг бешинчи қисмида суд **** давомида **** этилган даъвонинг предмети ёки асосини ўзгартириш, даъво талаблари миқдорини кўпайтириш ёки камайтириш, даъводан воз кечиш **** ариза иш юритишга қабул қилинганлиги суд **** эълон қилиниб, бу **** суд **** баённомасига киритилиши ҳамда **** ёки ҳал қилув қарорида кўрсатилиши лозимлиги белгиланган. Суд, даъвогарнинг даъво талаблари миқдорини камайтириши қонунчиликка зид эмаслигини ёки бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузмаслигини инобатга олиб, уни қабул қилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан аниқланишича,Кенгаш ҳамда ФХўртасида****йил1 февралда21-сонлишартнома(бундан буёнматндашартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартноманинг 1.2, 2.1 ва 2.2-бандларида Кенгаш фермер (жавобгар)ни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш, қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришининг асосий ташкилий шакли сифатида унинг ўрнини ошириш, иқтисодий **** ва молиявий барқарорлигини мустаҳкамлаш ишларини амалга ошириши, Кенгашга аъзолик бадали фермер томонидан ҳар йилиЎзбекистон Республикаси Президентининг 2023йил26 январдаги ПҚ-23-сонлиқарорига асосанпахта хом ашёси ҳамда донли экинлар етиштиришга ихтисослашган фермер хўжаликлари учун пахта хом ашёси ва донни сотишдан тушган пул маблағларидан тўланадиган **** **** 0,6 фоиз миқдор ҳисобида белгиланиши, пахта ва ғалла хом ашёсини сотишдан тушган пул маблағларининг 0,6 фоизи миқдордаги аъзолик бадали суммасини мутаносиб равишда шартномага мувофиқ туман Кенгашининг **** асосий ҳисоб варағига тўлаб борилиши қайд этилган. ФКнинг ****-моддасигабиноан**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эсаиш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари фаолиятини такомиллаштириш бўйича қўшимча чоратадбирлар тўғрисида” **** йил 26 апрелдагиПҚ-****-сонлиқарорининг 3 шартнома тузилган пайтда амалда бўлган таҳрирининг3ва 4-бандларида **** йил 1 июлданбарча фермер ва деҳқон хўжаликларининг Кенгашга аъзолиги ****, томорқа ер эгалари учун эса ихтиёрий ҳисобланиши,аъзолик бадаллари пахта хом ашёси ҳамда донли экинлар етиштиришга ихтисослашган фермер хўжаликлари учун пахта хом ашёси ҳамда доннинг харид нархидан 0,8 фоиз миқдорида, бошқа фермер хўжаликлари учун улар томонидан ишлаб чиқарилган маҳсулотларни сотишдан тушган пул маблағларининг 0,5 фоизи миқдорида, деҳқон хўжаликлари ҳамда томорқа ер эгалари учун Кенгашга аъзолик тўғрисидаги шартномада кўрсатилган миқдордабелгиланган. Жавобгарнинг даъвогар олдида аъзолик бадалидан жами13.****.****сўмлик қарздорлиги(31.12.****йил ҳолатида8.****.****сўм, 31.12.**** йил ҳолатида5.****.****сўм)вужудга келган.Ушбу қарздорликни5 кун ичидатўлаб бериш тўғрисидаги Кенгашнинг01.07.**** йилдаги8сонлиталабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган.Шу сабабли даъвогар манфаатида Палата судга ФХга нисбатандаъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ИПК 68-моддасининг биринчи қисмида ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши кераклиги белгилаб қўйилган. ИПКнинг 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги белгиланган. Суд муҳокамасида аниқланган ҳолатларга кўра, жавобгарнинг Кенгаш олдидаги аъзолик бадали тўловидан қарздорлигиаслида13.****.**** сўмни ташкил этган.Бироқ, даъвогар асоссиз равишда қарздорлик суммасини 24.****.**** сўм деб кўрсатган.Демак, даъвонинг 13.****.**** сўм қисми асосли бўлиб, қолган қисми эса асоссиздир. Жавобгарнинг мавжуд13.****.**** сўмликқарздорлиги ишҳужжатларидагишартнома, талабнома,маҳсулот реализация қилинганлигини тасдиқловчиэлектрон ****-фактуралар,даъвогар вакилининг судмуҳокамасидагитушунтиришларибиланўз исботини топади. Маълум бўлишича,судга даъво аризасибилан мурожаат қилинганидан сўнгҳам жавобгар томонидан қарздорлик тўлаб берилмаган.Шу сабабли суд, даъвони қаноатлантиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд, даъвоқисман қаноатлантирилганлигисабабли суд **** тарафларнинг зиммасига уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юклашни ва жавобгардан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.**** сўм почта ****, Республика бюджетига эса асосли даъво талаби 4 бўйича ****.**** сўм давлат божи, даъвогардан Республика бюджетига асоссиз даъво талаби бўйича ****.**** сўм давлат божи ундиришнилозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг68, 72,****,****, ****, ****,**** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: ДаъвогарҚоровулбозор тумани фермерлар кенгашинингдаъво талаблари миқдорини камайтириши қабул қилинсин.Даъво қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“**** ****” фермер хўжалигидандаъвогарҚоровулбозортуманифермерлар кенгаши фойдасига13.****.****сўмаъзолик бадалиҳамда олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ундирилсин. Жавобгар“**** ****” фермер хўжалигиданРеспублика бюджетига****.****сўм давлат божиундирилсин. ДаъвогарҚоровулбозор тумани фермерлар кенгашданРеспублика бюджетига****.**** сўм давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 5